Infografıkany jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Prezıdent «Ana tili» gazetine bergen suhbatynda: «2025–2027 jyldarǵa arnalǵan Respýblıkalyq bıýdjette áleýmettik baǵyt basty basymdyq retinde saqtaldy. Onda densaýlyq saqtaý, bilim berý salasyna jáne áleýmettik qajettilikterge óte qomaqty qarjy qarastyrylǵan», dep atap ótti.
Úkimet zeınetaqy men járdemaqy júıesin turaqty túrde jetildirý, halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartý, sondaı-aq eldegi áleýmettik teńsizdikti azaıtý maqsatynda túrli sharalardy baptalǵan baǵdarlamalarǵa sáıkes júıeli júzege asyryp keledi. Bul baǵytta atqarylyp jatqan jumystardyń basty maqsaty – áleýmettik qorǵaý júıesin nyǵaıtý, zeınetkerler men áleýmettik álsiz toptarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetý.
Zeınetaqy júıesiniń negizgi komponentteri – bazalyq zeınetaqy, jınaqtaýshy zeınetaqy, eńbek zeınetaqysy. 2020 jyldan bastap elimizde bazalyq zeınetaqy mólsheri eńbek ótiline qaraı belgilenedi. Buǵan deıin bazalyq zeınetaqy barlyǵyna birdeı mólsherde tólengen bolatyn. Endi zeınetkerdiń eńbek ótili neǵurlym kóp bolsa, onyń bazalyq zeınetaqysy da soǵurlym joǵary bolady. Bul júıe zeınetkerlerdiń ómir súrý deńgeıin jaqsartýǵa baǵyttalǵan. Zeınetaqylar jyl saıyn ındeksasııalanyp otyrady. Indeksasııa ınflıasııa deńgeıi eskerile otyryp júrgiziledi, zeınetkerlerdiń kúnkóris deńgeıin turaqty túrde arttyrýǵa yqpal etedi.
2025–2027 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly zańda 2025 jylǵy 1 qańtardan bastap memlekettik járdemaqylar men bazalyq zeınetaqy tólemderiniń barlyq túrin Ulttyq bank aıqyndaıtyn ınflıasııanyń boljamdy deńgeıine sáıkes 6,5%-ǵa, yntymaqty zeınetaqyny – 8,5%-ǵa, ıaǵnı ınflıasııa deńgeıinen 2%-ǵa oza otyryp arttyrý kózdelgen.
Memleket basshysynyń tapsyrmasymen 2023 jyldan beri bes jyl ishinde eń tómen bazalyq zeınetaqyny eń tómen kúnkóris deńgeıiniń 70%-na deıin, eń joǵary – 120%-ǵa deıin jyl saıyn kezeń-kezeńimen arttyrý júzege asyrylyp keledi.
2025 jylǵy 1 qańtardan bastap bazalyq zeınetaqynyń eń tómen mólsheri eń tómen kúnkóris deńgeıiniń 65%-nan 70%-ǵa deıin ulǵaıtylyp, 32 360 teńge bolady, onyń eń joǵary mólsheri eń tómen kúnkóris deńgeıinen 105-ten 110%-ǵa deıin arttyrylyp, 50 851 teńgeni quraıdy. Mysaly, 2019 jyly zeınetkerlikke shyqqan 69 jastaǵy zeınetkerdiń 2024 jyly bıýdjetten tólenetin zeınetaqy mólsheri 156 856 teńgeni qurady, onyń ishinde bazalyq zeınetaqy tólemi – 45 578 teńge, yntymaqty zeınetaqy – 111 278 teńge. 2025 jylǵy 1 qańtardan bastap ósimdi eskere otyryp, osy zeınetker úshin zeınetaqynyń jalpy somasy 171 588 teńgege deıin ulǵaıady, onyń ishinde bazalyq zeınetaqy – 50 851 teńge, yntymaqty zeınetaqy – 120 737 teńge. Atalǵan somalarǵa BJZQ-daǵy tólemder kirmeıtinin atap ótý mańyzdy.
Járdemaqylar áleýmettik kómektiń bir túri retinde eldiń ekonomıkalyq jaǵdaıyna, ınflıasııa deńgeıine, azamattardyń áleýmettik mán-jaıyna baılanysty ózgerip otyrady. Elimizde ana men balaǵa, múgedektigi bar adamdarǵa, jumyssyzdarǵa, qarttar men zeınetkerlerge arnalǵan járdemaqy túrleri bar. 2025 jylǵy 1 qańtardan bastap memlekettik járdemaqylar mólsheri de ósiriledi. Aıtalyq:
– 1, 2, 3 bala týǵanda beriletin járdemaqy 140 296 teńgeden 149 416 teńgege deıin, 4, odan da kóp bala týǵanda beriletin járdemaqy – 232 596 teńgeden 247 716 teńgege deıin ulǵaıady;
– mólsheri balalar sanyna baılanysty beriletin kópbalaly otbasylarǵa arnalǵan járdemaqy 4 balasy bar otbasylar úshin – 59 183 teńgeden 63 030 teńgege deıin, 10 balasy bar otbasylar úshin – 147 680 teńgeden 157 280 teńgege deıin ulǵaıady;
– I top múgedektigi bar adamdarǵa arnalǵan járdemaqy 95 496 teńgeden 101 702 teńgege deıin, II top – 76 397 teńgeden 81 362 teńgege deıin, III top – 52 089 teńgeden 55 474 teńgege deıin ulǵaıtylady.
Sondaı-aq Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan asyraýshysynan aıyrylý, eńbekke qabilettiliginen aıyrylý jónindegi tólemder 6,5%-ǵa artady. Atalǵan tólemder mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesine qatysýshylarǵa bıýdjetten beriletin memlekettik járdemaqylarǵa qosymsha júzege asyrylady.
Tólemderdiń mólsheri jeke sanattarǵa, keıingi 2 jylda MÁSQ-ǵa áleýmettik aýdarymdar júrgizilgen ortasha aılyq tabys, eńbekke qabilettiliginen aıyrylý koeffısıentteri, asyraýyndaǵy adamdar sany, mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesine qatysý ótili, tabysty almastyrý máselelerine baılanysty bolady. Zııandy eńbek jaǵdaıynda uzaq ýaqyt boıy jumys isteıtin adamdardy áleýmettik qorǵaý deńgeıin arttyrý maqsatynda arnaıy áleýmettik tólem engizildi. Áleýmettik saqtandyrý júıesine qatysatyn 1 mln-nan astam jumys isteıtin azamat memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan 5 áleýmettik táýekel boıynsha turaqty tólem alyp otyrady. Jalpy, Respýblıkalyq bıýdjet qarajaty esebinen bazalyq, ortaq zeınetaqyny qosa alǵanda, áleýmettik tólemderdiń 42 túri tólenedi.
Elimizde áleýmettik kómek kórsetý júıesi únemi jetildirilip otyrady. Júıeniń negizgi maqsaty – az qamtylǵan azamattarǵa, kópbalaly otbasylarǵa, múgedektigi bar adamdarǵa, qarttarǵa, basqa da áleýmettik qoldaýdy qajet etetin azamattarǵa kómek kórsetý. Úkimet áleýmettik kómek júıesin sıfrlandyrý, ákimshilik rásimderdi jeńildetý, halyqqa áleýmettik qyzmetterdi qoljetimdi etý maqsatynda sıfrlyq platformalar men onlaın qyzmetter engizdi. Zeınetaqy tólemderin ındeksasııalaý, jınaqtaýshy júıeni reformalaý, áleýmettik kómekterdi ulǵaıtý, áleýmettik qoldaý sharalaryn keńeıtý – osynyń bári halyqtyń ál-aýqatyn arttyrýǵa baǵyttalǵan sharalar. Sonymen qatar áleýmettik kómek kórsetý júıesiniń sıfrlandyrylýy men jeńildetilýi de qyzmet túrleriniń tıimdiligin arttyryp, salany jetildirýge múmkindik beredi.
