Jumysshy mamandyqtaryna – keshendi kózqaras

Naryqtyq ekonomıkaǵa kó­shý jaǵdaıynda jumysshy mamandyqtardyń qunsyzdanýy problemasy bizdiń elimizdi de aınalyp ótken joq. Ásirese joǵary oqý oryndarynyń kóp­tep ashylýy, joǵary bilim­niń massıfıkasııasy jas­tardyń jappaı ýnıversıtetter­ge jáne jumysshy emes mamandyqtardy tańdaýyna alyp keldi.

Jumysshy maman­dyqtar tek kolledjderde emes, joǵary oqý oryndarynda da daıyndalatynyn atap ótken jón. Qarapaıym mysal, batys óńirindegi eń iri oqý ordasy Q.Jubanov atyndaǵy Aqtóbe óńirlik ýnıversıteti sonaý 90-jyldardan bastap Aq­tóbe óńi­riniń ekonomıkasyna qajetti taý-ken isi, metallýrgııa, qurylys, kólik, energetıka salalary úshin ınjener kadrlar daıarlap keledi.

Atalǵan baǵyttar boıynsha «Atameken» ulttyq kásip­kerler palatasynyń táýelsiz reıtınginiń nátıjesine saı ýnıversıtet túlekteriniń ju­mys­qa ornalasý kórsetkishi 70-80% deńgeıinde bolsa, taý-ken isin bitirgen tú­lek­­terdiń 95%-y jumysqa or­na­lasqan. Túlekterimizge eń iri jumys berý­shiler – «Kaz­hrom» TUQ, KEGOG, AHQZ, «Energosıstema» JShS, SNPS «Aqtóbemunaıgaz» jáne «Nek­tar», «Altaır» qurylys kom­panııalary.

Oǵan qosa óndiristik táji­rıbe maman daıarlaýda úlken ról atqaratynyn eskere otyryp, ótken jyldan bastap stýdentter úshin 1-kýrsta óndiris oryndaryna sholý tájirıbesi engizildi.

Tájirıbemizge súıensek, túlekterdiń ortasha jumys izdeý uzaqtyǵy 3 aıdan aspaıdy. Metallýrgııa jáne taý-ken isi baǵyty boıynsha túlek­ter­diń jumysqa ornalasýyn tal­daý balqytýshy, júk il­­d­irýshi, dozalaýshy, baıytý­shy, burǵylap jarýshy, bur­ǵylaýshy baǵyttary boıyn­sha mamandarǵa suranys joǵa­ry ekenin kórsetip otyr. Al qurylys, elektrenergetıkasy jáne kólik salalarynda montajdaýshy, qalaýshy, baqy­laýshy-ólsheýshi qurylǵylar jumys­shylary, energetıkter, tehnık mamandar suranysqa ıe. Bul mamandyqtar – jas mamandar úshin mansaptaǵy alǵashqy qadam­dary.

Mysaly, túlegimiz Jalǵas Mu­sabekov «Kazhrom» TUQ qarasty Aqtóbedegi asa iri mekeme Aqtóbe ferroqorytpa zaýytynda eń­bek jolyn seh balqytýshysy retinde bastap, ári qaraı sheber, óndiristik-tehnıkalyq bólim basshysy, dırektor orynbasaryna deıin ósip, 2018–2023 jyldary zaýyt basshysy boldy. Sonymen qatar zaýyttyń qazirgi basshysy Erjan Abdýlabekov te balqytýshydan bastap basshy­lyq qyzmetke deıingi barlyq satydan ótti.

Árıne, joǵary oqý oryndary tek ınstrýmentaldy bilimi bar mamandardy ǵana emes, jańany úırenýge jáne jańa ortada, komandada ju­mys isteýge beıim, synı turǵy­dan, keń aýqymdy oılaı alatyn, sheshim qa­byldaı alatyn mamandardy daıarlaýǵa umtylady. Sondyqtan joǵary oqý oryndarynyń túlekteri naqty tájirıbelik daǵdylarmen qatar teorııalyq biliminiń jáne kommýnıkatıvti tulǵalyq qa­biletterimen de jumys oryndarynda qundy bolýǵa tıis.

Desek te, jumysshy maman­dyq­tardyń tartymdylyǵy men bedelin arttyrýǵa júıe­li jumys kerek. Bul rette Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń 2025 jyldy «Jumysshy mamandyqtary jyly» dep jarııalaýy — asa mańyzdy qadam.

Sonymen birge oqý oryndary, ásirese tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý uıym­dary jumysshy mamandyq­tar­dyń jastar arasynda qabyl­da­nýy boıynsha sapaly túsin­dirý jumystaryn júr­gizýge tıis. Qoǵamda, sonyń ishin­de óńirlerde jumysshy maman­dyqtarǵa qatysty taptaýryn túsinikter áli de bar.

Sondaı-aq eńbek na­ryǵyna da ózgeris qajet. О́ndiristik mekemeler eńbek qaýipsizdigi, eń­bek jaǵdaılaryn jaqsartqa­ny jón. Mektep túlekterine kásibı baǵdar berý jumysyna keshendi túrde qaraý kerek. Mektep, ata-ana, qoǵam jáne mekemeler jańarǵan baǵdarlaý jumystaryn jolǵa qoıǵanda másele sheshiledi. Qarapaıym jumysshy maman­dyq­tarda joǵary jalaqy alatyn, áriptes­teriniń arasynda bedelge ıe mamandar róldik modelder retinde keńinen na­sıhattalǵany abzal. «Adal azamat – adal eńbek – adal tabys» qaǵıdaty jastar sanasyna osylaısha sińiriledi.

Laýra QARABASOVA,

Q.Jubanov atyndaǵy Aqtóbe óńirlik ýnıversıtetiniń rektory,

Ulttyq quryltaı múshesi