Keshe Astanada VI Halyqaralyq taý-ken metallýrgııa kongresi óz jumysyn bastady. Oǵan alys-jaqyn 18 shetelden 650-ge tarta delegat qatysýda.
Kongreske Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary Baqytjan Saǵyntaev qatysyp, sóz sóıledi. B.Saǵyntaev Qazaqstannyń taý-ken metallýrgııa salasyndaǵy búgingi ahýalyna toqtaldy. Birinshi vıse-premer elimizdiń taý-ken metallýrgııalyq ónerkásibin damytýdyń birneshe basym baǵyty Elbasynyń Qazaqstanda bes ınstıtýttyq reforma úshin belgilegen «100 naqty qadamyn» júzege asyrýǵa sáıkes ekendigin aıtyp ótti. «Qazaqstandyq metall brendterin damytýǵa keletin bolsaq, biz Qazaqstan tıtanynyń álemdik segmenttegi úlesin 11 paıyzdan 20 paıyzǵa deıin arttyrýdy josparlap otyrmyz», dedi B.Saǵyntaev. Budan ózge, salada paıdaly qazbalar qorlary boıynsha eseptilik standarttardyń halyqaralyq júıesin engizý josparlanǵan. Sondaı-aq, ınvestısııa tartý úshin taý-ken salasynda jer qoınaýyn paıdalaný quqyǵyn berýdi jeńildetý kózdelýde. «Ol batys Avstralııanyń tájirıbesinen alynady. Onda «birinshi keldiń, birinshi aldyń» degen qaǵıda qoldanylady. Ol úshin «Jer qoınaýy týraly» kodeks jasaqtalýda», dep atap ótti B.Saǵyntaev. Qazaqstannyń taý-ken keshenin damytý maqsatynda osy salaǵa transulttyq kompanııalardy tartý kózdelgen. Qazirdiń ózinde «Glencore», «Arsellor», «POSCA», «EýrazHoldıng» syndy iri kompanııalar jumys istep jatyr. Osy baǵyttaǵy jumys kúsheıtile bermek.
Taý-ken salasy Qazaqstan IJО́-niń úshten birin quraıdy. Shamamen 19 paıyzyn qamtamasyz etedi. Bul salada 300 myńǵa tarta adam jumys isteıdi. Metall naryǵyndaǵy baǵalardyń quldyraýyna, eksporttyq kórsetkishter tómendegenine jáne valıýtalardyń aýytqýyna qaramastan, Qazaqstan taý-ken kesheniniń básekege qabilettiligin saqtap qalatyn sharalardy qolǵa alýda. Bizde 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy bar. Onyń arqasynda taý-ken salasynda 2,5 mlrd. dollarǵa jańadan 60 kásiporyn iske qosyldy. Shamamen 16 myń jańa jumys orny quryldy. Al 2015 jyly taý-ken salasynda 6 joba iske qosylmaq. B.Saǵyntaevtyń sózine qaraǵanda, taý-ken salasyn damytýǵa arnalǵan sharalar ári qaraı da jalǵasa bermek. Ekonomıkany ártaraptandyrý maqsatynda memleket 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyn qabyldady.
Onda qara metalǵa basymdyq berilgen. Eń basty másele, qolda bar kásiporyndardyń qýatyn arttyrý, jańa óndiristerdi ashý, eńbek ónimdiligin kóbeıtý, ınfraqurylymdy qamtamasyz etý, ınvestısııalyq jobalarǵa qajetti ınfraqurylymdardy damytý, eksport pen ishki naryqtaǵy suranysty arttyrý. Ol úshin biz árdaıym ınvestısııalyq tartymdylyqty kúsheıtýdi jalǵastyryp kelemiz. Investorlardy tartý úshin zań jaǵynan yntalandyrý sharalary jasaldy. Investısııalyq sharttar jeńildetildi, ınvestısııalyq jeńildikter qarastyryldy.
«Qolǵa alynǵan sharalardyń arqasynda bıylǵy jyly 5 aıdyń ishinde byltyrǵy jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda, metall qazbasy 63 paıyzǵa, metallýrgııalyq ónimderdi shyǵarý kólemi 15,6 paıyzǵa artty», dep atap ótti birinshi vıse-premer.
О́tken jyldyń qorytyndylaryna súıensek, ónerkásiptik óndiristiń jalpy qurylymyndaǵy taý-ken metallýrgııa kesheni salasynyń úlesi 18 paıyzdy qurady. 2014 jylǵy qańtar-jeltoqsan aılary aralyǵynda qoldanystaǵy baǵalar jaǵdaıynda metall kenderin óndirý kólemi 882,3 mlrd. teńgeni quraǵan, mundaǵy temir kenin óndirý kólemi – 223,3 mlrd. teńge. Túrli-tústi metall kenderin óndirý kólemi – 658,9 mlrd. teńge, metallýrgııa ónerkásibindegi óndirý kólemi 1 915,2 mlrd. teńge bolyp otyr.
Indýstrııalandyrý kartasynyń jobalary sheńberinde buryn Qazaqstanda óndirilip kórmegen óndirister ıgerildi. Bul rette «Qazenergokabel» AQ-taǵy alıýmınııli sozba sym, «Qazterm» JShS-degi bolattan jasalǵan paneldik radıatorlar, «SARECO» BK» JShS-degi jerde sırek kezdesetin metaldardyń ujymdyq konsentraty, «О́skemen tıtan-magnıı kombınaty» AQ-taǵy tıtan quımalary men slıabtary, «KSP Steel» JShS-degi jiksiz qubyrlardy mysalǵa keltire alamyz. Atalǵan jobalar bazalyq metaldarǵa shyǵý jáne balqytý deńgeıi odan da joǵary ónimderin óndirý boıynsha mindetterdi iske asyrý kórsetkishteri bolyp tabylady.
Kongrestiń keshegi kúngi jumysyna Investısııalar jáne damý vıse-mınıstri Albert Raý, Geologııa jáne jer qoınaýyn paıdalaný komıtetiniń tóraǵasy Bazarbaı Nurabaev, sondaı-aq, ulttyq kompanııalardyń, iri taý-ken metallýrgııa, servıstik kompanııalar men halyqaralyq agenttikterdiń basshylary, Avstralııa, Aýǵanstan, Ulybrıtanııa, Kanada, Qytaı, Qyrǵyzstan, Túrkııa, Fransııadan kelgen ǵylym jáne bıznes mamandary da qatysyp baıandama jasady.
Investısııalar jáne damý mınıstrligi Geologııa jáne jer qoınaýyn paıdalaný komıtetiniń tóraǵasy Bazarbaı Nurabaev sessııada sóılegen sózinde barlaý quqyǵyn alýǵa jeńildetilgen ádisti engizý Qazaqstanda shaǵyn ıýnıorlyq kompanııalar naryǵyn damytýǵa yqpal etetinin atap ótti. Sonymen birge, atalǵan tártip ındýstrııalyq-ınnovasııalyq qyzmet sýbektilerine de taraıdy. Olar jer qoınaýyndaǵy kenge Qazaqstanda jańa tehnologııalardy almastyrýǵa nıetti. Barlaý quqyǵyn alýǵa jeńildetilgen ádis ınvestorlar úshin kelesi basymdyqtardy qamtıdy. Olar: barlaý sharalaryna jyldam qol jetkizý; ıýnıorlyq kompanııalardyń básekeles naryǵynyń paıda bolýy; ınjınırıngtik jáne servıstik qyzmet naryǵynyń eselep artýy. Atap aıtqanda, jer qoınaýyn paıdalaný salasynda zańnamanyń negizgi ózgerisi jer qoınaýy týraly kodekste qamtylýda. Aıta keteıik, kongrestiń keshegi sessııalarynda «Jer qoınaýy men jer qoınaýyn paıdalaný týraly» kodeks tujyrymdamasynyń jobasy keńinen sóz boldy. Oǵan engiziletin usynystar pysyqtalyp, talqylandy. Sebebi Qazaqstanda barlaý sharalaryna jeńildetilgen quqyqty berý tártibi Avstralııa tájirıbesi boıynsha iske asyrylmaq. Al avstralııalyq ádiske tolyǵymen kóshý «Jer qoınaýy men jer qoınaýyn paıdalaný týraly» kodeks tujyrymdamasynyń jobasy qabyldanǵannan keıin múmkin bolmaq.
Eki kúnge josparlanǵan sharada geologtar, kenshiler men metallýrgter taý-ken metallýrgııa kesheniniń ónerkásiptik saıasatyn, onyń ishinde, Qazaqstannyń geologııalyq barlaý jumystaryna ınvestısııa tartý, taý-ken metallýrgııa kesheniniń shıkizat bazasyn damytý, Qazaqstannyń ónerkásiptik áleýetin keńeıtý, kómir ónerkásibin, altyn óndirý salasyn damytý máselelerin talqylap jatyr. Sondaı-aq, osy kongress aıasynda «Astana Mining & Metallurgy 2015» kórmesi uıymdastyryldy.
Metallýrgterdiń bıylǵy kongresiniń bas taqyryby «TMK ónerkásiptik saıasaty: Investısııalar, Jańǵyrtý, О́ndiris» dep ataldy. Kongrestiń uıymdastyrýshylary Qazaqstan Respýblıkasy Investısııalar jáne damý mınıstrligi, Iteca qazaqstandyq kórme kompanııasy jáne onyń halyqaralyq seriktesi – ITE Group Plc (Ulybrıtanııa). Bıylǵy jyldyń bir ereksheligi kongress aıasynda alǵashqy ret B2B jáne G2B pishiminde bıznes-kezdesýler uıymdastyrylmaq. Ol kongrestiń ekinshi kúnine, ıaǵnı 18 maýsymǵa josparlanǵan. Bul taý-ken jáne metallýrgııa salasynyń kóshbasshylary bolyp sanalatyn «Qazmyrysh», «KAZ Minerals», «Qazaqmys», «Eýrazııalyq Top», «Taý-Ken Samuryq», «Qazgeologııa» kompanııalarymen tıimdi jeke kelissóz júrgizýdiń biregeı múmkindigi deıdi uıymdastyrýshylar.
Forýmnyń plenarlyq sessııalarynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń kómir ónerkásibiniń damý keleshegi», «Altyn óndirý salasyn damytý, affınajdyq kásiporyndarǵa jańa tehnologııalardy engizý, sondaı-aq, quramyna asyl metaldar kiretin qazaqstandyq shıkizatty qaıta óńdeýge kúsh salý», «Energııa tıimdiligi – taý-ken óndirý jáne metallýrgııa salasynyń damý faktory», «Taý-ken metallýrgııa kesheni úshin kadrlar» degen taqyryptardy qamtyp, mamandar ózara pikir almasty.
Dınara BITIKOVA,
«Egemen Qazaqstan».
Sýretterdi túsirgen
Orynbaı BALMURAT,
«Egemen Qazaqstan».
