Másele • 15 Qańtar, 2025

Jurt pikirin ekige jarǵan sý máselesi

70 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

Halyqty shırek ǵasyrdan asa ýaqyt boıy úzdiksiz aýyzsýmen qam­ta­masyz etip kele jatqan «Sý resýrstary-Marketıng» JShS men jer­gilikti ákimdik arasynda talas-tartys basylmaı tur. Qala ákimdigi atal­ǵan kásiporyndy strategııalyq nysan retinde memleket menshigine qaı­tarýdy kózdese, seriktestik basshylyǵy ony zańsyz dep taýyp, óz qar­sylyǵyn bildirip jatyr.

Jurt pikirin ekige jarǵan sý máselesi

Qoǵamda da halyq pikiri ekige jarylǵan. Bireýler kásip­orynnyń memleket qara­ma­ǵyna ótýin qalasa, endi basqalary bul bastamaǵa qarsy. О́ıtkeni olardyń pikirinshe, seriktestik kommýnaldyq menshikke ótken jaǵdaıda dál qazirgideı tıimdi menedjerlik basqarý bolmaı qalady. Sebebi «Sý resýrstary-Marketıng» shahardaǵy óz qyzmetin min­siz atqaryp kele jatqan birden-bir serik­testik bolyp sanalady. Osy kúnge deıin ákimdiktiń bul áreke­tin qol­daıtyndar men jaqtamaıtyn qoǵam belsendileri arasynda petısııa jarııa­lanyp, soǵan baılanysty eki ret halyqpen talqylaý jıyndary uıymdastyryldy. «Sý resýrstary-Marketıng» JShS-nyń memleket menshigine qaıtarylýyna qarsy petısııa 2024 jyldyń 10 jeltoqsanynda Shymkent qalasy ákimdigine usynyldy. Bul aryz sondaı-aq «E-Petition.kz»-tiń resmı portalynda jarııalandy.

Máselen, jýyrda qoǵam belendisi Begim­qul Tólentaevtyń petısııasyn jarııa talqylaý jıyny ótti. Oǵan kásip­oryn basshylyǵy men qyzmetkerleri, qala ákimdiginiń ókilderi, tıisti sala mamandary, shahardyń qarapaıym turǵyndary qatysty.

Jergilikti atqarýshy bılik buǵan deıin kásiporynǵa aýyzsý tarıfin negizsiz qymbattatqan degen kiná artqan edi. Sóıtip, ýáj retinde Almaty men Astana qalalaryndaǵy sýdyń tómen baǵasyn mysalǵa kórsetken. Keshegi jıynda «Sý resýrstary-Marketıng» JShS basshysy Anarbek Orman osy aıypqa baılanysty óz málimdemesin jasady. Ol tarıf baǵasynyń arzan, qymbat bolýy tikeleı ákimdiktiń quziretindegi tirlik ekenin jetkizdi.

«Tarıf qymbat deıdi. Al tarıfti ret­­teıtin, bekitetin kim? Árıne, ákimdik pen depýtattar. Eger aýyzsý baǵasy qym­­bat bolsa, nege olar birinshi ózderi ba­­ryp teksermeıdi? Biz bekitilgen tarıf­ boıynsha atqarǵan jumysymyzǵa tek esep beremiz. Jergilikti atqarýshy bı­­­lik tarıfke qatysty Almaty men As­tana qalasynyń baǵalaryn aıtyp qoı­­maıdy. Aınalaıyndar-aý, Al­ma­t­­­y qalasy bıýdjetten jylyna aýyz­­sýǵa dep 13 mlrd teńge sýbsıdııa bó­le­di. Astana qalasy ákimdiginiń bul maq­­­sattaǵy sýbsıdııa kólemi 9 mlrd teń­­­g­­eni quraıdy. Al bizde onyń biri de joq. Eger jergilikti ákimdik qala hal­qy­na jany ashysa, nege bıýdjetten aq­sha bóldirip, eski qubyrlardy aýys­tyr­maı­dy?» dedi kásiporyn basshysy A.Orman.

Jıyn barysynda qoǵam belsen­dileri qalyptasqan jaǵdaıǵa baılanys­ty óz oılaryn ortaǵa saldy. Olar­­dyń kópshiligi kásiporyn jekeniń qolyn­da qala berýi qajet degen pikir­lerin bil­dirdi. Sebebi erteńgi kúni kom­mý­naldyq men­shikke ótken jaǵdaıda kásip­orynda qyz­met sapasy kúrt nasharlap ketýi múm­kin. Onyń ústine naryq zama­nynda bir qoldan ótken seriktestik ekin­shi ınves­tordyń menshigine aınalyp ket­pesine kim kepil? Keleshekte sýmen jab­­dyq­taýshy mekemeniń ıesi sheteldik ınves­tor bolyp qalýy da kádik. Halyq osyny aıtyp, kúdik-kúmándary bar eke­nin jasyrmady. Sonymen qatar qan­shama strategııalyq nysan bar. Biraq ákim­dik nege eldi sapaly sýmen úzdiksiz qam­ta­masyz ­etip otyrǵan kásiporynǵa shúı­­likti eken dedi jınalǵan kópshilik suraý­ly júzben.

Deı turǵanmen, qala ákimi Ǵabıt Syz­dyqbekov budan buryn da alǵan betinen qaıtpaıtynyn málimdegen. Ol bul sózdi megapolıstiń 2024 jylǵy áleý­­mettik-ekonomıkalyq damýyna qa­tys­ty ortalyq kommýnıkasııalar qyz­me­tinde bergen brıfınginde osy máse­lege qatysty qoıylǵan suraqqa jaýap re­tinde de aıtqan edi. Iаǵnı shahar bas­shy­­­sy­nyń ustanǵan qaǵıdaty – aýyz­sý kóz­­­deri strategııalyq nysanǵa jata­dy, son­­­dyqtan ol memleketke qaıta­ry­lýǵa tıis.

«Petısııadan halyqtyń kópshiligi ákimdiktiń bastamasyn qoldaıtynyn baı­qa­dym. О́ıtkeni strategııalyq nysan­nyń jalǵyz adamnyń qolynda bolýy memleketke belgili bir deńgeıde qa­ýip tóndiredi. Jergilikti ákimdik kásip­oryndy basybaıly tartyp ala al­maıdy. Sebebi bul onyń quziretine kir­meıdi. Bul máselede sońǵy núkteni qoıa­tyn – sot sheshimi. Al qala ákimdiginiń usta­­nymy eshqandaı ózgermeıdi. Bar­lyq stra­tegııalyq obekti memleket men­shi­ginde b­olýy kerek», dedi qala ákimi Ǵ.Syz­dyq­bekov.

Zańger Dinmuhammed Ońǵardyń aıtýynsha, 2003 jyly elimizde Sý kodeksi qabyldanady. Osy zańnyń 25 babynda strategııalyq mańyzdy ny­san­dar jekeshelenýge jatpaıtyny aıtylady. Alaıda megapolıstegi sý qabyldaǵyshtar 1995 jylǵy jekeshe­len­­dirý týraly zańnyń aıasynda qabyl­dan­ǵan premer-mınıstrdiń qaýlysyna sáıkes jekemenshik nysanǵa ótken. Sóı­tip, 1999 jyly ol «Sý resýrs­tary-Marketıng» JShS quramyna qosy­lady. Sý kózderin jekeshelendirý stra­­te­gııa­lyq nysanǵa qatysty arnaıy zańnan buryn júzege asqan. Demek zańnyń keri kúshi joq degen qaǵıdaǵa súıensek, 2003 jylǵa deıingi jekeshelengen barlyq sý qabyl­daǵyshtar sol kezdegi menshik ıesiniń múlki bolyp qalýǵa tıis. Zańger ákim­dik pen kásiporyn arasyndaǵy talas-tartysqa baılanysty osyndaı pikir bildirdi.

 

ShYMKENT 

Sońǵy jańalyqtar