Inflıasııany ıkemge keltire alamyz ba?

Byltyr eldegi ınflıasııa deń­geıi jyldyq kórsetkish bo­ıynsha 8,6%-dy qurady: 2023 jylǵy 9,8%-ben sa­lys­tyr­ǵanda 1,2 paıyzdyq tar­maq­qa tómen. Bir qaraǵanda, ekono­­­mıkalyq turaqtylyqqa jasal­­ǵan mańyzdy qadamdaı kórinedi. Alaı­da jyl sońyndaǵy kórset­kishter ınflıa­sııanyń tómendeý qar­qynynyń baıaýlaǵanyn, tipti IV toqsanda qaı­tadan óse bas­taǵanyn baıqatty. «Halyk Finance» sarapshylary máli­metinshe, byltyr alǵashqy úsh toqsanda ınflıasııa deńgeıi bir­qa­lyp­ty tómendep otyrǵan. Bul úrdiske azyq-túlik pen tur­mys­tyq taýarlar baǵasynyń túsýi erekshe áser etken.

– Tórtinshi toqsanda jaǵdaı kúrt ózgerdi. Sebebi qazannan bastap azyq-túlik pen azyq-túlikke jatpaıtyn taýarlar ba­ǵasy qaıtadan óse bastady. Nátıjesinde, qyrkúıekte 8,3% bolǵan ınflıasııa jeltoqsanǵa qaraı 8,6%-ǵa jetti. Eń negizgi sebep – teńgeniń álsireýi men ımporttyq taýarlar baǵasynyń kóterilýi. 2024 jyldyń sońynda negizgi ınflıasııalyq faktor retinde aqyly qyzmetter baǵa­sy­nyń aıtarlyqtaı ósýi alǵa shyqty. Aqyly qyzmetter ba­ǵasy jyl ishinde 13,3%-ǵa ósti. Bul ósýge kommýnaldyq tarıf­ter­diń 14,2%-ǵa artýy sebep boldy, – deıdi «Halyk Finance» sarapshysy Madına Kabjalıalova.

Bıyl ınflıasııa deńgeıi 9,4%-ǵa jetýi múmkin. Bul boljamdy Qazaq­stan qarjygerler qaýymdas­ty­ǵynyń saýalnamasyna qatysqan naryq qa­ty­sýshylary jasady. Olar dollar baǵamy odan ári qymbattaıdy dep otyr. Sarapshylardyń dereginshe, bir aıdan keıin dollar baǵamy 527,3 teńge, al bir jyldan keıin 552,5 teńge bolýy múmkin. Ulttyq valıýtanyń álsireýine «úles qosatyn» negizgi úsh sebep aıtyldy: Reseıge qarsy sanksııalardyń kúsheıýi, munaı baǵasynyń tómendeýi jáne eldegi ımporttyń artýy men syrtqy qaryzdardy tóleý qajet­tiligi. Reseıge salyn­ǵan sanksııalar rýbldiń qun­syz­danýyna alyp keledi, al bul teńgege qysym jasaıdy. Sony­men qatar munaı baǵasynyń tómendeýi eksporttyq tabysty azaıtady. Infraqurylymdyq jobalardyń iske asyrylýyna baılanysty ımport kóleminiń ósýi valıýta naryǵyna qosymsha qysym túsirip otyr. Onyń ús­tine Qarjy mınıstrligi bıyl eýroob­lı­gasııalar boıynsha 2,5 mlrd dollar tóleýi qajet.

Ulttyq bank bazalyq mól­sher­­le­meni erteń jarııa­laı­d­y. Qazir mólsherleme 15,25% deń­geıinde tur. О́tken jyl­dyń sońynda Ulttyq bank ınf­lıasııalyq táýekel­der­­diń kúsheıýine baılanys­ty mól­sher­lemeni birden 1 paıyz­dyq tar­maq­qa kótergen edi.

– Inflıasııanyń jedeldeýi, ınflıa­sııalyq kútýlerdiń artýy, teń­geniń álsireýin eskere otyryp, Ulttyq bank mólsherlemeni qazirgi deńgeıde saqtaýy múmkin. Bul teńgeniń aıyr­bas baǵamynyń turaqsyzdyǵy men retteletin tarıf­terdiń ósýi jaǵ­daıynda oryndy sheshim bolmaq, – dep málimdedi «Halyk Finance» sarapshylary.

Qańtar aıynda valıýtaǵa degen suranys maýsymdyq turǵy­dan tó­men deńgeıde tur. Bul jaǵdaı men kvazı­memlekettik sektordyń 50% valıýtalyq túsim­derin mindetti satý jáne Ulttyq qordan transfert­­terdiń joǵary deńgeıi teńgeniń turaq­­tylyǵyna áser etýi tıis edi. Alaıda munaı baǵa­synyń ósýine qaramastan, qańtarda teńge álsireı tústi.

Tóbeden tónetin táýekelder az emes. Inflıasııany tómen­de­tý­ge 2 faktor kedergi keltiredi. Álbette, ishki jáne syrtqy. Ishki táýe­­kelderdiń ishinde bıýdjet shy­ǵyn­darynyń ulǵaıýy úl­ken úles alyp tur. Sebebi bıyl Ulttyq qordan 5,2 trln teńge kóleminde transfert alý qarastyrylǵan. Bul ekono­mı­kanyń damýyna belgili bir dárejede qoldaý kórset­kenimen, ınf­lıa­sııalyq qysym­dy kúsheı­týi yqtı­mal. Bıýdjettik tár­tiptiń álsizdigi de jaǵdaıdy qıyn­­datady, óıtkeni mem­le­ket­tik shyǵyndardyń ulǵaıýy eko­no­mıkadaǵy aqsha massa­sy­nyń artýy­na, al ol baǵanyń ósýi­ne alyp keledi. Ekonomıst Nursultan Tasqaranovtyń boljamy múldem bas­qasha.

 – Meniń oıymsha, 2025 jyldyń sońyna qaraı baza­lyq mólsherleme qazirgi 15,25% deń­geıinde saqtalýy múm­kin, biraq odan keıin 12%-ǵa deıin tómendeý áleýeti bar. Bul kórset­kish ınflıasııa men teńge baǵa­mynyń ózgerýine tym sezimtal. Eger ınflıasııa ósse nemese teńge álsirese, mól­sher­­leme birden kóteriletini anyq. Inflıasııa tómendegen jaǵdaıda mólsherlemeni azaıtý áldeqaıda baıaý júredi. Al ınflıasııa 9,5%-ǵa jetýi múm­kin. Bul kórsetkishtiń ósýine teńgeniń álsireýi, memlekettik shyǵyndardyń kóbeıýi jáne basqa da ekonomıkalyq faktorlar yqpal etedi. Sondyqtan ınflıasııany 5%-ǵa deıin tómendetý jospary oryndalmaıdy, – deıdi ekonomıst.

Syrtqy táýekelder de ınflıasııa deńgeıine eleýli áser etedi. Eń basty qaýipterdiń biri – munaı baǵa­synyń aıtarlyqtaı tómendeý yqtımaldyǵy. El ekonomıkasy munaı eksportyna táýeldi bolǵandyqtan, munaı baǵasynyń quldyraýy ulttyq valıýtanyń qunsyzdanýyn týdyrady. Teńgeniń álsireýi ımport­tyq taýarlardyń qymbattaýyna, ımport­tyq ınflıasııanyń kú­sheıýine sebep bolady. Bul faktorlar halyqtyń tutynýshylyq shyǵynyna jáne jalpy baǵanyń ósýine keri áserin tıgizedi. Sondaı-aq syrtqy naryqtardaǵy turaqsyzdyq pen saýda seriktes­te­riniń ekonomıkalyq jaǵdaıy da jaǵadan alýy múmkin. Eko­nomıst, sarapshy Danııar Qurmashev teńge turaq­tylyǵyna kúmán­men qaraıdy.

– Bazalyq mólsherlemeni tómen­detý nemese joǵary deń­geıde saqtaý ekonomıkalyq ósýge baılanysty. Eger ekono­mı­­kalyq ósim álsiz bolsa, mól­she­r­lemeni azaıtyp, nesıe­lerdi qoljetimdi etý úshin jaǵdaı jasalýy múmkin. Biraq men teńgeniń turaq­tylyǵyna kúmánmen qaraımyn. Eger teńge baǵamy turaqty bolsa, mól­sher­lemeni bızneske qoldaý kór­setý úshin azaıtýǵa múmkindik bar. Alaıda munaı baǵasynyń tó­mendeýi el kirisin azaıtyp, teńgeni álsiretedi, bul bazalyq mólsherlemeni qaıtadan kóte­rý­ge ákelýi múmkin, – deıdi sarapshy.

Jaqynda Ulttyq bank makro­­­ekono­mıkalyq boljam ja­saı­­tyn kezekti saýalnama nátı­jelerin jarııalady. Sarap­shy­lardyń medıandyq boljamynsha, 2025 jyly Brent markaly munaıdyń ortasha baǵasy barreline 75 dollar bolady. Bul aldyńǵy 76,5 dol­lar boljamynan sál tómen. 2026 jyly munaı baǵasy 74 dollar deńgeıinde, al 2027 jyly 75 dollar shamasynda bolady degen úmit bar. Olar ekonomıkasynyń ósý qarqynyn 2025 jyly 4,7% bolady dep paıym­daıdy. 2026 jáne 2027 jyldary ósim 4,5% deńgeıinde saqtalmaq. Inflıasııaǵa qatysty boljamdar qaıta qaralyp, 2025 jyly ınflıasııa deńgeıi 7,5% bolady degenge toqtaldy (al­dyńǵy boljam – 6,9%). 2026 jylǵa arnalǵan boljam 6,0%-dan 6,5%-ǵa kóterildi. 2027 jyly ınflıasııa deńgeıi 5,6%-dy quraýy múmkin. Munyń bári ınflıa­­­­sııa­ny tómendetý úderisiniń áli de kúrdeli ekenin, birqatar faktorǵa táýeldi ekenin aıǵaqtaı túsedi.

Inflıasııa deńgeıiniń qaıta qa­ralýyna baılanysty bazalyq mól­sherleme boıynsha boljam da ózger­tildi. 2025 jyly baza­lyq mólsher­leme 14,7%-ǵa tómen­demek (aldyńǵy boljam – 12,5%). 2026 jyly bul kórsetkish 11,8%-dy,  2027 jyly 10,5%-dy quraýy yqtımal. Demek, bas bank baryn­sha monetarlyq saıa­­sat­tyń qatańdyǵyn saqtap, ınflıa­sııany baqylaýda ustaýǵa ty­rysyp baǵady.

Jalpy, sarapshylar aıtqan san qıly boljam teńge baǵamyna, syrtqy naryqtaǵy turaqsyz­dyqqa jáne ishki ınflıasııalyq qysymǵa táýeldiliktiń áli de joǵa­ry ekenin kórsetedi. Osyn­daı kúrdeli ahýal kezin­de el ekonomıkasynyń ınflıasııa­ǵa tózim­diligi ulttyq valıýtanyń turaq­ty­lyǵyna, memlekettik shy­ǵyn­dar­dyń tıimdiligine tike­leı baılanysty bolmaq. Ult­tyq bank júr­gizip otyrǵan qatań monetarlyq saıasattyń nátı­jeliligi ınflıasııa deńge­ıin baqylaýda sheshýshi ról atqa­rady. Alaıda syrtqy jáne ishki faktorlardyń ózara yqpaly bul úderisti qıyndatady. Son­dyqtan 2025 jyly ınflıasııa deń­geıin 7,5%-ǵa deıin tómen­­detý mindeti ońaı bolmas. Bul maqsatqa jetý úshin makro­ekono­mıkalyq turaqtylyqty saqtaý, bıýdjet shyǵyndaryn qatań baqylaý jáne ulttyq valıýta baǵamyn turaqtandyrý sharalary qajet.