Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Jeńildikti tıimdi paıdalanyńyz
2025 jyly 1 qańtardan bastap elimizde birneshe sanat aıasynda salyq shegerimderi kúshine endi. Bul ózgerister Salyq kodeksiniń 347-babynda qarastyrylǵan.
– Salyq shegerimi týraly aqparat quraldary jarysa jazdy. Barynsha qulaqtandyrdy. Degenmen jurt áli de túsinbeı jatqan sekildi. «Sonda ol aqshany úkimet aı saıyn qolymyzǵa bere me?», «Qalaı alamyz?», «Qandaı qujat tapsyramyz, qaıda baramyz?» degen suraqtar kóp qoıylyp jatyr. Áýeli soǵan jaýap bereıik. Eshkim eshqandaı aqshany qolǵa bermeıdi, – deıdi sarapshy Baljan Baqytqalıqyzy.
Baljan Baqytqalıqyzy
Salyqtyq shegerim degenimiz – jeke tulǵanyń tabysynan esepteletin, salyq mólsherin azaıtýǵa múmkindik beretin zańdy jeńildik. Basqasha aıtqanda, belgili bir sharttar oryndalǵanda, sizdiń jalaqyńyzdan ustalyp qalatyn salyq somasy kemıdi. Iаǵnı Úkimettiń belgili bir sanatqa jatatyn azamattarǵa kórsetip otyrǵan jeńildigi. Eger osy shegerimdi alýǵa quqyǵyńyz bar bolsa, jumys ornyńyz arqyly nemese salyq organyna baryp, rásimdeı alasyz. Áýeli sanatqa kiresiz be, joq pa, sony anyqtaý qajet. Aıtpaqshy, shegerimder tek salyqtyq kezeń ishinde qoldanylady. Sondyqtan qajetti qujattardy óz ýaqytynda tapsyrý mańyzdy.
– Salyq shegerimi qalaı esepteledi? Bir nusqada taldap kórelik. Siz bir jerde jumys isteısiz. Aı saıyn jalaqy alasyz. Sol aqshadan aıyna mindetti túrde 10% zeınetaqy aýdarymyna, 2% medısınalyq saqtandyrýǵa, taǵy 10% jeke tabys salyǵy ustalady. Bul qalypty jaǵdaıda. Endi salyqtyq shegerim osy jerde óz qyzmetin atqarady. Mysaly, siz 200 myń teńge aılyq alasyz delik. Sodan joǵaryda aıtqan paıyzǵa súıensek, 20 myń teńge zeınetaqyǵa, 4 myń teńge medısınalyq saqtandyrýǵa ketedi. 176 myń teńge qaldy. Osy jerden sanatyńyzǵa baılanysty salyqtyq shegerim jasalady. Máselen, salyqtyq shegerimdi 23 AEK dep alaıyq. Ol – kópbalaly otbasy sanaty. Bir AEK 3932 ekenin eskersek, 90436 teńge salyqtyq shegerim jasalady. 176 000-nan 90436-ny azaıtsaq, 85564 qalady. Endi 10% jeke tabys salyǵy sizdiń 176 myń teńgeńizden emes, 85 myń teńgeden alynady. Ol – 8556 teńge. Demek naqty qolyńyzǵa alatyn aılyǵyńyz arta túsedi (200 000-20 000-4 000-8556=167 444). Al salyqtyq shegerim jasalmaǵan kezde 158 myń alasyz. Shegerim jasalsa, 168 myńǵa jýyq, – deıdi salyq mamany.
Salyq jeńildigi týraly aqparat shyqqaly, birshama jumys berýshige qyzmetkerlerge aıtyp, túsindirý mindeti júktelgen. Biraq kóptegen uıymǵa jetpeı jatyr. Ásirese bilim salasyna, jumysshy mamandyqtaryna. Sol sebepti, qazir jazatyn túsindirmege muqııat bolǵanyńyz abzal. О́tinishterdiń barlyǵy jumys berýshige jazylý kerek. Mamandar eseptep, qańtar aıynyń jalaqysyn esepter kezde eskeredi.
Kópbalaly otbasylarǵa kómektesedi
Salyq shegerimi tórt jáne odan da kóp kámeletke tolmaǵan balasy bar otbasylarǵa qoldanylady. Eger kúntizbelik jyldyń 1 qańtarynda otbasynda tórt bala bolsa, salyq jeńildigi sol jylǵa beriledi, tipti balanyń biri 2 qańtarda 18 jasqa tolsa da. Bul úshin ata-ana balalardyń týý týraly kýáliginiń kóshirmesin usynýǵa tıis. Shegerimniń eń joǵary somasy – jylyna 282 AEK (2025 jyly 1 109 000 teńge).
Otbasynda er men áıeldiń bireýi ǵana jumys istese, ajyrasqan bolsa, joldasy qaıtys bolǵan jaǵdaıda, aı saıyn 23 AEK mólsherinde shegerim jasalady. Al ata-ananyń árqaısysy bólek-bólek jumys istese, 12 AEK kóleminde shegerim qoldana alady. Ata-ana shegerimdi qalaı bólý kerek ekenin januıa ishinde ózderi tańdaıdy. Kópbalaly otbasylar salyq shegerimin alý úshin jumys berýshige ótinish jazyp, balalardyń týý týraly kýáliginiń kóshirmesin tapsyrý qajet. Eger bul qujattar usynylsa, jumys berýshi salyqty durys eseptep, shegerim avtomatty túrde qoldanylady. Sonymen qatar shegerimdi 270.00 nysanyndaǵy deklarasııa arqyly derbes paıdalanýǵa bolady.
– Osy jyldyń 1 qańtarynda tórt balasy bar bolsa, tórteýi de 18-ge tolmaǵan bolsa, shegerimdi qoldanýǵa bolady. Maǵan kóp ata-ana «6 balam bar, biraq úlkenderi kámelet jasyna tolyp ketti» dep jazyp jatyr. Zańda kórsetilgen nusqaǵa súıensek, eger kópbalaly otbasyna jatsańyz, úlkenderi 18-ge tolsa da, qalǵan tórt balańyz kámelet jasyna jetpese, qoldana alasyzdar. Taǵy bir jıi kezdesken suraq – «Qańtarda tórtinshi balam dúnıege keldi, biz sanatqa kiremiz be?». Joq, kirmeısizder. Sebebi 1 qańtar 2025 jylǵy málimet boıynsha tórt balańyz bolýy kerek ári olar 18-ge tolmaǵan bolýy kerek. Kelesi jylǵy shegerimdi paıdalana alasyzdar, – deıdi sarapshy.
Ipotekasy bar azamattar nazar aýdarsyn
Buǵan deıin tek «Otbasy bankiniń» klıentteri ıpotekalyq nesıe boıynsha syıaqylaryn salyqtyq shegerimge qoldana alsa, endi bul múmkindik elimizdegi ekinshi deńgeıli barlyq banktiń ıpoteka alýshylaryna qatysty bolady.
– 2025 jyly 1 qańtardan bastap el aýmaǵynda kez kelgen bankten nemese bank operasııalaryn júrgizýge lısenzııasy bar qarjylyq uıymnan ıpoteka rásimdegen azamattar salyqtyq shegerim arqyly memleketke tóleıtin salyq somasyn azaıta alady. Bul shegerim Qazaqstan azamattaryna ǵana qoldanylady. Elde ýaqytsha turatyn sheteldikter (rezıdent emester) bul jeńildikti paıdalana almaıdy. Salyq kodeksiniń jańartylǵan 351-babyna sáıkes, ıpotekalyq turǵyn úı nesıesiniń syıaqysy úshin shegerim kúntizbelik jyl ishinde 118 AEK-ten aspaıtyn mólsherde esepteledi. 2025 jyly 1 AEK 3 932 teńgege teń, ıaǵnı shegerimniń eń joǵary somasy 463 976 teńge bolady, – deıdi sarapshy.
Salyqtyq shegerimdi qalaı rásimdeıdi? Ipotekalyq salyqtyq shegerimdi burynǵy jyldary jumys berýshi jalaqydan jeke tabys salyǵyn eseptegen kezde eskergen bolsa, endi ol salyqtyq shegerim jeke tulǵanyń 270.00 salyq deklarasııasynda qoldanylatyn bolady. Sol úshin 2025 jyl 270.00 deklarasııasynda osy shegerimdi kórsetetin arnaıy uıashyqtar engiziler keleshekte.
Eger siz aı saıyn ıpotekaǵa 350 myń teńge tóleseńiz, onyń 150 myń teńgesi – syıaqy (paıyz), 200 myń teńgesi – negizgi qaryz. Salyqtyq shegerim tek 150 myń teńge syıaqy somasyna esepteledi. Eger jyldyq syıaqy somasy 463 976 teńgeden aspasa, shegerim tolyǵymen qoldanylady. Artyq bolsa, shegerim tek osy shekteýmen shekteledi. Bul jerde de kópbalaly jáne erekshe jaǵdaıdaǵy otbasylarǵa jeńildik bar. Salyq kodeksiniń 346-babyna sáıkes, múgedektigi bar balanyń ata-anasynyń biri jylyna 882 AEK-ke (3 468 024 teńge) deıin standartty salyqtyq shegerimdi qoldana alady. Bul shegerimge ıpotekalyq nesıe syıaqysy boıynsha shegerim qosylady. Eger shegerim somasy tabystan asyp ketse, artyq somany kelesi aılarǵa aýystyrýǵa bolady.
