Endi qosylǵan qun salyǵyn (QQS) 20%-ǵa kóterý talqylanyp jatyr. Bul da problemany sheshpeıdi, kerisinshe kúrdelendire túsedi. Bizdegi salyq júıesi bylaı qurylǵan: kásipker tabys tappaı turyp salyq tóleýge mindetti. Eger bıznes qyzmetker jaldasa, onda jalaqynyń 40% salyǵyn tóleıdi. QQS shegin 20 myń AEK-ke (shamamen kúnine 250 myń teńge) tómendetý toqsan saıyn salyq tóleýge mindetteıdi. Tipti taza tabys joq bolsa da. Kásipkerler salyqtan jaltarý úshin kompanııalardy bólshektemeıdi, olar muny aman qalý úshin jasaı bastaıdy. Bıznestiń ósýimen júkteme tek ulǵaıyp jatyr: korporatıvti tabys salyǵy, salyqty aldyn ala tóleý, tabysy 100 mln teńgeden asatyndardyń dıvıdendine jeke tabys salyǵyn salý. Osynshalyqty tabys tapqany úshin yntalandyrýdyń ornyna jazalap jatyr.
Qazir shaǵyn jáne orta bızneste (ShOB) 4,3 mln adam jumys isteıdi. Alaıda ShOB bıýdjetke tek 5% beredi. Bul rette de qoldaýdyń ornyna kerisinshe áreketterdiń bolyp jatqanyn baıqaımyz. Salyq júktemesi ósip, shek tómendep, ShOB bıýdjettegi «sańylaýlardy jabý» talpynysynyń alǵashqy qurbanyna aınaldy. Jaqsy nátıje kórsetip úlgergen bólshek salyq ta óziniń tıimdiligin dáleldegen. Ony biz bank kartasymen tólem jasaý arqyly kúndelikti ómirde kórip te júrmiz. Bólshek salyqtaǵy kez kelgen ózgeris muqııat zertteýge negizdeledi. Qazirgi tetiktiń tıimdiligi týraly resmı derekter joq bolsa, qalaı ǵana jańa erejeni engizýge bolady? Bólshek salyǵyn ózgerissiz qaldyryp, biryńǵaı mólsherleme engizip jáne chekten salyqty birden bıýdjetke aýdarý bızneske júktemeni arttyrmaı-aq turaqty nátıje berer edi.
Bizdiń zań shyǵarýshylar kóbine Reseıge qaraılaıdy. Ol jaqta basyp shyǵarylǵan qolma-qol aqshanyń kóptigine baılanysty salyq júktemesi de joǵary. Biraq elimiz mundaı tásildi qoldana almaıdy, óıtkeni bizde ondaı resýrs joq. Odan da joǵary ekonomıkalyq ósimge ıe bolyp otyrǵan Qytaı úlgisin nege paıdalanbasqa? Qytaıdaǵy QQS bıznes pen ónimniń tıpine baılanysty. Taýar men qyzmet úshin negizgi mólsherleme – 13%. Kólik qyzmeti, qurylys jumysy, aýyl sharýashylyǵy ónimi jáne kommýnaldyq qyzmetti qosa alǵanda birqatar sanat úshin tómendetilgen mólsherleme – 9%. Qarjylyq qyzmet, konsaltıng, IT jáne mádenı is-sharalar sekildi belgili bir qyzmetter úshin – 6%. Shaǵyn bıznes úshin 3% mólsherleme qoldanylady. Shveısarııa úlgisi de bar. Ondaǵy QQS mólsherlemesi – 8,1%. Qonaqúı qyzmetteri úshin tómendetilgen mólsherleme – 3,7%. Azyq-túlik, alkogolsiz ishimdik, medıkament, kitap, gazet jáne basqa da birinshi kezektegi qajettilikter úshin tómendetilgen mólsherleme – 2,5%.
Biz júktemeni arttyrý arqyly qaıda baryp tirelemiz? Jaýap: bıznes kóleńkege kete bastaıdy, salyq túsimi taǵy da qysqarady, kásipkerler mundaı júktemege shydas bere almaǵandyqtan jumyssyzdyq deńgeıi ósedi. Eger QQS shegi jylyna 15 mln teńgege tómendese, kásipkerlik sýbektileriniń 80%-y QQS salyq tóleýshileri sanatyna avtomatty túrde túsedi. Bul – bıznesti qoldaý emes, endi aıaqqa turyp kele jatqandardy tuqyrtý.
Ne isteý kerek? Birinshiden, taza nátıjege salyq salýǵa kóshý: Bıznes tabys tapqannan keıin salyq tóleýi kerek. Ekinshiden, QQS shegin joǵarylatý: Qazaqstanda QQS shegi – 20 000 AEK. Reseıde – 10 mln teńge (biraq olarda jeńildetilgen 6% bar), Belorýssııada – 30 mln, Armenııada – 147 mln. Biz shekti mándi tómendetpeı, kóterýimiz kerek. Úshinshiden, bólshek salyqty saqtaý: Bul qural ózin jaqsy jaǵynan kórsetti jáne ol ashyqtyqqa yntalandyrady. Tórtinshiden, salyq salýdyń ádil júıesin ázirleý: qalypty mólsherleme men ashyq erejeler bıznesti kóleńkeden shyǵaryp, damýǵa yntalandyrady. Besinshiden, ShOB-ty qoldaý: bıznes ilinip-salynyp aman júrýi úshin emes, shyn máninde, ósýi úshin qajetti jaǵdaı jasalýǵa tıis.
Eger Qazaqstan kúshti ekonomıkasy bar básekege qabiletti el bolǵysy kelse, onda bizdiń salyq júıemiz bıznes ósimin yntalandyrýy kerek. Salyq júktemesin kóbeıtý – tyǵyryqqa tireıtin jol. Sondyqtan bizge qysym emes, reforma qajet.
