YNTYMAQTASTYQTY KEŃEITÝGE YQYLAS MOL

Sársenbi kúni EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy, elimizdiń Memlekettik hatshysy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev Túrkimenstanǵa saparmen keldi. Ol munda 24 maýsym kúni ótken Ortalyq Azııa jáne Kaspıı basseıni aımaǵynda qarýsyzdaný máseleleri jónindegi halyqaralyq konferensııaǵa qatysqan bolatyn.

Jaqsybaı SAMRAT — Ashǵabadtan.

Bıylǵy ystyq bir kezderi “Ys­tyqabad” (Yshshyq abad) – Ashǵa­bad­ty da kúıdirip tur eken. Qanat Saý­dabaev saparynyń resmı bóligi áýejaıǵa túsken boıda-aq bas­talyp ketti. Ol birden Túrki­men­stan Mı­nıstrler kabıneti tór­aǵasynyń oryn­basary – Syrtqy ister mı­nıstri Rashıt Meredovpen kezdesýge baryp, ekijaqty kelissóz júrgizdi. Kezdesýdi ashqan R.Mere­dov Túrki­men­stan tarabynyń usy­nysyn qa­byl alyp, osynda bola­tyn kon­fe­rensııaǵa qatysýǵa kelip otyrǵany úshin Q.Saýdabaevqa óziniń rızashy­ly­ǵyn bildirdi. Al ekijaqty qaty­nastar týraly aıt­qan­da, onyń jo­ǵa­ry qarqynda damyp kele jatqanyn aýyzǵa aldy. So­nymen birge, Qazaq­stannyń EQYU tóraǵasy retindegi bastama­laryn da qoldaıtynyn aıtty. О́z kezeginde Q.Saýdabaev ta ekijaqty qatynastardyń túsinistik pen tıimdilik negizinde damyp otyr­ǵanyn atap kórsetip, joǵary deńgeıdegi kezdesýlerdiń jıi ótip jáne onda únemi jaqsy nátı­je­lerge qol jetkiziletinin kóldeneń tartty. Qazaqstan men Túrkimenstan arasyndaǵy joǵary deńgeıdegi kezdesýler salystyrmaly túrde aıt­qanda jıi bolyp turady. So­nyń ishinde Túrkimenstan Prezı­den­ti Gýrbangýly Berdymuham­medov­tiń 2007 jylǵy 28-29 mamyr­da Qa­zaq­stanǵa jasaǵan mem­le­ket­tik sapa­ry­nan keıin ekijaqty qa­tynastar jandana tústi. Eki jaqqa da tıimdi saýda-ekonomıkalyq yn­tymaqtas­tyq­tar munaı-gaz sala­syn­da jáne kóliktik ınfraqury­lym ba­ǵyttarynda jaqsy damydy. Sol jyl­dyń qyrkúıek aıynda Qazaq­stan Prezıdenti Nursultan Nazar­baev ta Túrkimenstanǵa resmı sa­par­men barǵan edi. Bul sapar da eki­jaqty yntymaqtastyqtyń damı túsýine yqpal etti. Sol joly qa­zaqstandyq kompanııalardyń Túr­ki­menstandaǵy munaı-gaz ken oryn­­daryn ıgerý jobalaryna qa­tysýy jáne “О́zen – Qyzylqııa – Be­reket” baǵytynda Iran aýmaǵy­na shyǵatyn temir jol salý má­se­lesi talqylanǵan. Osy kezdesýden soń 2007 jyldyń 1 jeltoqsanynda jal­py uzyndyǵy 680 shaqyrym­dyq Qazaqstan, Túrkimen­stan jáne Iran Islam Respýb­lı­kasy Úki­met­­teriniń arasynda “О́zen – Qy­zyl­qııa – Bereket – Etrek” temir jo­lyn salý týraly kelisimge qol qoı­ylǵan edi. Onyń 140 sha­qy­rymy Qazaqstannyń, 450 shaqy­ry­my Túrkimenstannyń, 90 shaqy­rymy Irannyń úlesine tıesili. Túrki­menstan jaǵy ózine tıesili úlestiń qurylysyn 2008 jyly bastap ket­ken edi, qazir onyń 150 shaqy­ry­myn salyp ta qoıdy. Qazaqstan te­mir jol salýǵa 2009 jyldyń 30 qyr­kúıeginde kirisken-tin, ony bel­gilengen merzimde aıaq­taý múm­kin­digi bar. Aldyn ala aı­tar bol­saq, Q.Saý­da­baev G.Berdy­mu­ham­me­dov­pen bol­ǵan kezdesýden shyǵyp, jýrnalıs­ter­ge bergen brın­fın­ginde de temir jol ma­gıstrali qury­lysynyń ýaqytynda aıaqtalaty­nyna senim bildirdi. Sońǵy jyldary Qazaqstan men Túrkimenstan arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq bú­kilálemdik ekonomıkalyq daǵda­rys­tyń saldarynan birshama tó­men­dep ketti.  Eki eldiń Úki­met­aralyq komıs­sııasynyń sońǵy otyrysy 2009 jyl­dyń 13-14 sáýi­rinde Astanada ótip, onda saýda-ekonomıkalyq yntymaq­tastyqty qaıtadan jandan­dyrý máseleleri qaraldy. Alys-beristiń ósýine ke­dergi keltirip otyrǵan fak­tor­lar­dyń arasynda Túrkimenstan ult­tyq valıýtasynyń konverttelmeı­ti­ni de bar. Sondaı-aq túrkimen jaǵynyń ishke engen taýarlarǵa janama salyq salatyny da keder­gi­niń biri bolyp ta­bylady. Osy jáne basqa da keder­giler eńserilse, taýar aına­lymynyń ósý múmkindigi zor. Yntymaqtastyqty damytýdyń kórinisindeı bir shara ústimizdegi jyl­dyń 26-27 mamyrynda  Ashǵa­bad­ta Qazaqstannyń saýda mıs­sııasynyń ashylýy boldy. Ony ashýǵa Qazaq­stannyń Eksport jáne ınvestı­sııalar jónindegi agenttigi men Túr­kimenstannyń Saýda-óner­kásiptik palatasy bastamashylyq tanytty. Qazaqstan men Túrkimenstan arasyndaǵy jylý-energetıkalyq sektordaǵy yntymaqtastyqtyń áleýeti zor. Eki el de ózderiniń qýat resýrstaryn bir-biriniń aýmaǵy arqyly syrtqy rynokqa shyǵarýǵa múddeli. Sonyń ishinde Qazaqstan jaǵy túrkimen jeri ar­qyly mu­naıyn Parsy shyǵanaǵy­na, al Túr­kimenstan jaǵy gazyn qazaq jeri arqyly Reseı, Ýkraına jáne odan ári Eýroodaq elderine, sondaı-aq Qytaı baǵytyna shy­ǵarýǵa múddeli. Osy baǵyttaǵy óz­ara is-qımyldyń orasan kórini­sin­deı bolyp byltyr “Túrkimenstan – О́zbekstan – Qa­zaqstan – Qytaı” gaz qubyry iske qo­syldy. Kólik jáne kommýnıkasııa sa­la­synda da yntymaqtastyq jaqsy damyp keledi. Eki jaqqa da tıimdi temir jol, tasjol jáne sý joly jobalary iske asýda. Sonyń ishinde “Astrahan – Atyraý – Aqtaý –Túr­kimenstan shekarasy” baǵytyn­daǵy avtojoldyń kúrdeli jón­deý­den ótkizile bastaǵanyn aıtýǵa bo­lady. Kaspıı teńizimen eki el arasyndaǵy jańa sý joldaryn ashý má­seleleri de qarastyrylýda. Son­daı-aq joǵaryda aıtylǵan О́zen – Qyzylqııa – Bereket – Etrek – Gorgan temirjol baǵyty da bul salanyń asa úlken jobasy. Qazaqstan men Túrkimenstan arasynda aýyl sharýashylyǵy sala­­syndaǵy yntymaqtastyq ta artyp keledi. Qazaqstannyń “Azyq-túlik korporasııasy” AQ Túrkimenstanǵa astyq pen un satý boıynsha ju­mystar júrgizýde. Osy kúni Túrkimenstan jerinde 60 myńǵa jýyq qazaq turady. Buryn olardyń sany 120 myńnan asa­tyn. 2002 jylǵa deıin Túrki­menstanda qa­zaq tilinde oqytatyn 40 mektep bol­dy, onda 6 myńnan artyq bala oqy­dy. Biraq 2003 jyly Túrkimen­stan ózge ult til­derindegi barlyq mek­tepterdi jap­qa­ny belgili. Sondyqtan da qan­dastarymyz óziniń tarıhı Otanyna oralýda. Qazir elimizdiń Almaty, Mańǵystaý, Qos­tanaı jáne Qa­ra­ǵandy qalalarynda túrkimen­derdiń etnomádenı bir­lestikteri bar. Olar Qazaqstan halqy Assambleıa­sy­nyń jumysyna belsene qatysady. О́ki­nish­ke qaraı, Qazaqstan jaǵy bir­ne­she ret ótinish jasaǵanymen Túr­kimenstanda áli kúnge birde-bir qa­zaq ulttyq-mádenı ortalyǵy ashyl­­maǵan. Bul – aldaǵy ýaqytta oń sheshimin tabýy tıis másele­lerdiń biri. Q.Saýdabaev R.Meredovpen kez­desýden shyqqan soń, Mınıstrler kabıneti ornalasqan ǵımaratqa bet aldy. Ol munda Túrkimenstan Pre­zıdenti Gýrbangýly Berdymu­ham­medovpen kezdesip, kelissóz júr­gizdi. Kezdesýden keıin Qanat Bek­myr­za­uly, joǵaryda aıtqanymyz­daı, jýr­nalısterge shaǵyn brı­fıng berdi. Bul kezdesý ekijaqty qarym-qaty­nastardyń joǵary deńgeıde ekenin kórsetti, dedi ol. Túr­ki­menstan Pre­zı­denti Qazaq­stan basshysynyń sá­lemin ystyq yqy­laspen qabyl aldy. Biz eki­jaqty yntymaqtastyqtyń keshendi túrde jaqsy qarqynmen damyp kele jatqanyn atap óttik. Sondaı-aq bizdiń aımaqtaǵy kıkil­jiń­derge qar­sy áreketterimiz de bir­le­se oryndalyp jatyr. EQYU-nyń tóraǵasy retinde biz Túrkimen­stan­nyń Uıym jumysyna qatysý­daǵy belsendiligin atap kórsettik. Osy oraıda men Túrkimenstan bas­shy­syna Qazaqstannyń bastamala­ryn belsendi qoldaǵany úshin rızashy­lyǵymdy bildirdim. Odan ári Q.Saýdabaev Túr­ki­men­stan astanasyndaǵy konferen­sııa­nyń mańyzyna toqtaldy. Aımaqta qarý-jaraq taratpaý jáne qarýsyz­daný máselelerine arnal­ǵan konfe­rensııa – Túrkimenstan Prezı­denti­niń bastamasyn iske asyrýǵa arnal­ǵan shara. Bizdiń de­legasııa onyń jumysyna belsendi túrde qatysady, dedi Q.Saýdabaev. Sózi­niń sońynda Túrkimenstan Pre­zıdenti G.Berdy­mu­hammedov Elbasy N.Nazarbaevtyń shaqyrýy­men bıyl Qazaqstanǵa mem­lekettik sa­parmen keletinin aıtty. Ortalyq Azııa men Kaspıı bas­seıni elderinde qarýsyzdaný máse­lelerine arnalǵan halyqaralyq konferensııanyń aımaqta ǵana emes, ǵalamdyq beıbitshilikti saq­taýda mańyzy aıtarlyqtaı. Biz konferen­sııanyń jumysy týraly kelesi ha­barymyzda tolyq aıtatyn bolamyz. Al EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy, elimizdiń Memlekettik hatshysy – Syrtqy ister mı­nıstri Qanat Saýdabaev Túrki­men­stan Prezıdenti G.Ber­dy­muham­me­dovpen kezdeskennen keıin EQYU-nyń Ashǵabadtaǵy aımaqtyq or­ta­lyǵynda bolyp, onyń jumysymen tanysty. Odan keıin Túrkimenstan Parlamentinde Medj­lıs Tóraǵasy A.Nurberdy­eva­men kez­desip, ekijaqty parlament­tik baı­lanystardy damytýdyń perspektı­va­lary týraly pikir almasty