Bul másele osy kúnge deıin kóp talqylanǵan taqyryptardyń biri. Endi qarjy naryǵyn rettep otyrǵan uıymdar buryn-sońdy tájirıbede bolmaǵan tetikti talqylap jatyr.
Birinshi kredıttik bıýro dırektory Rýslan Omarovtyń aıtýynsha, endi nesıege ótinish bergende ony rastaý ýaqyty uzarýy múmkin. Bul sheshim alaıaqtyqty azaıtý úshin talqylanyp jatyr. Sebebi qarjy alaıaqtar nesıe alyp, tez arada oǵan qol jetkizip, ózine aýdara salatyn kórinedi. Rýslan Omarovtyń aıtýynsha, ekinshi sebep lýdomandardyń qarjylandyrýǵa qoljetkizýin shekteý. «Jalpy adamdar nesıeni alar kezde asyqpaı sheshim qabyldaǵandary jón», deıdi Omarov.
Ázirshe, bul talqylaný deńgeıinde. Qashan qabyldanatyny da belgisiz.
«Barlyq qarjy uıymdaryna bul unaı qoımaıtyn shyǵar. Biraq bul máseleni retteýshi oryndar baqylap otyrýy tıis», deıdi Rýslan Omarov.
Rýslan Omarovtyń aıtýynsha, 2025 jyldyń 1 qańtaryndaǵy jaǵdaı boıynsha, jalpy nesıe portfelindegi shaǵyn nesıe uıymdarynyń nesıe úlesi 36%-ǵa azaıyp, 89.2 mlrd teńgeni qurady. Buǵan Ulttyq Banktiń keıbir oıynshylardyń lısenzııasyn toqtata turýy nemese lısenzııasyn alyp qoıýy tárizdi qatań sharalary áser etken.
2024 jyldyń II jartysynda naryqta mıkronesıe usynatyn oıynshylar sany 23%-ǵa azaıǵan. Keıbir kompanııalar bir jyl ishinde lısenzııasynan aıyrylǵan, al keıbirin kompanııa ózi qaıtaryp bergen. «Bul – Ulttyq Banktiń shaǵyn nesıelerdi shekteý boıynsha saıasatynyń nátıjesi. Sebebi bul qazaqstandyqtar úshin qymbat ónim túri. Biraq retteýshi shaǵyn nesıelerdi azaıtý boıynsha saıasat júrgizip jatyr», deıdi Rýslan Omarov.
Sondaı-aq, sarapshy bıylǵy jyldyń 1 qańtaryna atalǵan ónim boıynsha portfel 89.2 mlrd teńgeni quraǵanyn, bul ótken jylǵy kórsetkishterden 36% -ǵa az ekenin atap ótti.
Kelisimsharttar sany 1,2 mln birlikke deıin (-34%), jáne qaryz alýshylar sany boıynsha - 652,4 myń adamǵa deıin (-20,9%) deıin tómendedi.
Budan basqa, qarjy uıymynyń basshysy tutynýshylardy kepilsiz nesıelendirýge jeke toqtaldy.
2025 jyldyń 1 qańtaryna atalǵan ónim boıynsha portfel 11,7 trln teńgege jetip, bir jylda 22,9% -ǵa nemese 2,2 trln teńgege ulǵaıdy. Osy kezeńde qaryz alýshylar sany da 4,7% -ǵa ósip, 8,2 mln adamǵa jetti. Onyń ishinde 10% jıyntyǵynda portfeldiń jartysyna jýyǵy (shamamen 46%), 5,3 trln teńge tıesili. «Áńgime kepilsiz tutyný kredıtteri boıynsha jeke qaryzy 3,8 mln teńgeden asatyn adamdar týraly bolyp otyr. Bul rette shartty túrde neǵurlym usaq qaryz alýshylardyń 50% jıyntyǵynda portfeldiń nebári 9% -y tıesili. Bul qaryzy 671 myń teńgeden aspaıtyn azamattar», deıdi Omarov.
Ipotekalyq portfel aǵymdaǵy jyldyń basynda 6,7 trln teńgege (+ 14,1%) jetti. Turǵyn úı nesıesin resimdegen qazaqstandyqtardyń sany 600 myń adamǵa deıin (+ 10,3%), al kelisimsharttar sany 627,6 myń birlikke deıin (+ 9,9%) ósti. Bul rette qorjynnyń 60% -ǵa jýyǵy 2023-2024 jyldardaǵy jańa qaryzdarǵa tıesili.
Al avtonesıeleý neǵurlym serpindi damyp kele jatqan ónim bolyp shyqty. Derekterge sáıkes, ótken jyly onyń portfeli 44,8% -ǵa, 3,6 trln teńgege deıin ósti, bul rette 2023 jyly qarqyn neǵurlym joǵary boldy (+ 64,8%).
Sondaı-aq, ol kásiporyndardy nesıelendirýdegi jaǵdaı týraly aıtyp berdi. Osylaısha, qaryzdar portfeli 3,5 trln teńgege deıin (+ 37,2%) ósýin jalǵastyrýda, kelisimsharttar sany 840,4 myń birlikke (+ 20,4%) jetti. Al qaryz alýshylar sany 578,7 myń birlikti quraıdy (+ 17,2%).
Sondaı-aq, qarjylyq uıym problemalyq qaryzdardyń jaǵdaıy týraly aıtyp berdi. Sonymen, NPL 90 + -nyń neǵurlym joǵary úlesi shaǵyn kásiporyndar resimdegen kredıtterge jáne tutynýshylyq kepilsiz qaryzdarǵa tıesili: tıisinshe 35,9% jáne 14,3%. Bul rette iri bıznestiń eń az merzimi ótken - 2,1%. BJK atap ótkendeı, atalmysh segment mindetterdi ýaqytynda oryndaıdy. Sondaı-aq ıpotekalyq qorjynda NPL 90 + -nyń az úlesi - 3,1%. Eń tanymal nesıe túri – tutynýshylyq, avto jáne ıpoteka.
«Árıne, birinshi orynda – kepilsiz tutynýshy kredıtter. Odan keıin ekinshi orynda – ıpoteka jáne avtonesıeleý. Eger sandarǵa qarasańyz, 2023 jyly avtonesıeleý 66%-ǵa, 2024 jyly 44%-ǵa ósken. Ipoteka men tutynýshy nesıeler de rekord jasap jatyr», dedi Rýslan Omarov.
2025 jyldyń 1 qańtaryndaǵy esep boıynsha, tutynýshy nesıeler kólemi 11,7 trln teńgege jetti. Bir jyl ishinde bul segment 22,9%-ǵa nemese 2,2 trln teńgege kóbeıgen. Al kelisimsharttar sany 31,5 mln danaǵa jetti. Orta eseppen azamattar 371 myń teńgege nesıe alady.
Al ıpotekalyq portfel (2025 jyldyń 1 qańtary) 6,7 trln teńgege jetti. Bir jyl ishinde 14,1%-ǵa artqan. Ipoteka alýshylar sany 600 myńǵa deıin jetti, kelisimsharttar sany 627 myńǵa deıin ósti. Orta eseppen qazaqstandyqtar 10,6 mln teńge ıpoteka alady. 2010 jyldan beri eseptegende, eń kóp ıpoteka (jalpy ıpotekanyń 60%-y) 2023-2024 jyldary berilgen. Nesıe alý ortasha merzimi 13,2 jyldy quraıdy.
Al avtonesıeleý kólemi 44,8%-ǵa kóbeıip, 3,6 trln teńgeni qurady. Avtonesıe alǵandar sany 559,2 myń adamǵa jetti. Orta eseppen qazaqstandyqtar 8 mln teńgege kólik alady.
Avtonesıeni eń kóp beretin – ekinshi deńgeıli bankter (70%, 1,2 trln tg), ekinshi orynda – MQU (29,4%, 534 mlrd teńge).
Rýslan Omarovtyń aıtýynsha, halyq qarjy jaǵynan saýatty bolmasa, memlekettik deńgeıde qabyldanǵan sheshimderdiń ózi nátıje bermeıdi. Qarjylyq saýattylyqty nesıe alýmen baılanystyrýdyń qajeti joq.
«Nesıe degenimiz jaı ǵana qarjy quraly. Nesıe – qarjysyn úılestere alatyn adamdardyń qolyndaǵy jaqsy qural. Júktemeni eseptep, táýekelderdi ólsheıtin adam nesıeler esebinen mıllıondyq baılyq jasaı alady» deıdi R. Omarov.
