Sıfrlyq kodeks salany jetildirý úshin qajet

Syndarly usynystar ázirlenedi

Jıynda Erlan Qoshanov Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalyǵy­men ótken Úkimet otyrysynda kóteril­gen máselelerdi tizbektep, depýtattarǵa qoıylǵan mindetterge toqtaldy.

– Memleket basshysy ekonomıkalyq damýdyń birqatar kórsetkishi boıynsha oń serpin bar ekenin atap ótip, aldaǵy bes jylǵa arnalǵan jumystyń basty baǵyttaryn aıqyndap berdi. Ol – iri ınfraqurylymdyq jobalar, sıfrlandyrý men jasandy ıntellekt, atom energetıkasyn damytý, agroónerkásiptik keshendi nyǵaıtý, ınvestısııa tartý. Árıne, bul mindetterdi oryndaý úshin zaman talabyna beıimdelgen berik zańnamalyq negiz qajet. Prezıdent Parlamentke jer qoınaýyn paıdalaný quqyqtaryn bólý kezinde ınvestorlarǵa túsinikti ári ashyq quqyqtyq baza qurý týraly tapsyrma berdi. Qazirgi ýaqytta depýtattardyń bastamasymen ázirlengen jer qoınaýyn paıdalaný týraly zań jobasy qaralyp jatyr. Endi bastamashy depýtattar elimizge iri geologııalyq barlaý kompanııalary kelýine neǵurlym qolaıly jaǵdaı jasaý máselesine muqııat nazar aýdarýy qajet, – deı kele Májilis tóraǵasy ozyq elderdiń tájirıbesin barynsha zerdelep, jumysty sessııa sońyna deıin aıaqtaý qajet ekenin aıtty.

Sondaı-aq ol Memleket basshysy nazar aýdarǵan taǵy bir mańyzdy másele sıfr­landy­rý salasyna qatysty ekenin es­ke saldy. Birik­ken Ulttar Uıymy bergen baǵaǵa sáıkes eli­miz búginde osy salada eleýli jetis­tikke jetip otyr. Qazaqstan 193 memleket ara­synda 24-orynǵa jaıǵasty. Oǵan qosa onlaın-qyzmetter ındeksinde úzdik 10 el qataryna kirdi.

– Alaıda mundaı progrestiń ekinshi jaǵy da bar. Sıfrlandyrýmen birge halyqqa jalǵan aqparat taratý beleń alyp, alaıaqtyqtyń nebir túri qarqyndy damyp kele jatyr. Otandastarymyz kún saıyn osyndaı jaǵymsyz jaıttarǵa tap bolýda. Birneshe depýtattyq saýaldyń osy problemaǵa arnalǵany beker emes. Qazirgi jaǵdaıda bul máselege jan-jaqty qaraý kerek. Eń aldymen, zań men tártipti saqtaýǵa baǵyttalǵan sharalar qabyldaý qajet. Máselen, alda qaralatyn Sıfrlyq kodeks jobasy aıasynda elimizdiń turaqtylyǵyna nuqsan keltiretin jalǵan aqparattyń taralýyna zańnamalyq turǵydan tosqaýyl qoıýǵa tıispiz. Sonymen qatar destrýktıvti kontent taratqany úshin ınternet-platformalardyń jaýapkershiligin qarastyrǵan jón, – dedi Májilis spıkeri.

Bul rette jasandy ıntellektini engizý jónindegi jumystar da nazardan tys qalmaıdy. Májilis tıisti zań jobasyn ázirledi. Jaqyn arada qujatty talqylaý jumysy bastalady. Buǵan qosa otyrysta salyq reformasy, mindetti medısınalyq saqtandyrý júıesi, atom elektr stansasyn salatyn jerdi anyqtaý jaıy sóz boldy.

– Biz medısınalyq saqtandyrý júıe­sindegi jaǵdaıdy shyn máninde jaq­sartatyn, medısınalyq qyzmetter tutyný­shylardyń bárin qanaǵattandyratyn túzetýler qabyldaýymyz kerek. Qosylǵan qun salyǵy men áleýmettik salyq bo­ıynsha Úkimettiń pozısııasyn bildik. Bul máselede sarapshylar men Parlament depýtattary da óz pikirlerin aıtyp jatyr. Sondyqtan memlekettik organdarmen, bıznespen birlesip, Salyq kodeksine usynylyp otyrǵan túzetýlerdi muqııat talqylaımyz. Al atom elektr stansasyn salatyn jerdi anyqtaý jaıyna keler bolsaq, Memleket basshysy osy másele boıynsha da depýtattyq korpýstan usynys kútedi. Elimizde beıbit atomdy paıdalaný qajettigin aıtyp, kezinde halyqqa túsindirý jumystaryn belsendi túrde júrgizdik. Endi atom elektr stansasyn salatyn oryndy anyqtaý taqyrybyn salalyq komıtet pen Qoǵamdyq palata otyrystarynda sarapshylar men ǵalymdardyń qatysýymen talqylaǵan jón bolady. Sonyń qorytyndysy negizinde syndarly usynystar ázirleımiz, – dep sózin túıindedi E.Qoshanov.

Qazaqstan – Reseı: energojúıe qatar jumys isteıdi

Ári qaraı otyrys kún tártibindegi máselelerdi talqylaýmen jalǵasty. Depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasy­nyń keıbir zańnamalyq aktilerine tarı­hı-mádenı mura obektilerin qorǵaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasynyń qorytyndy ázirleýi jónindegi Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraǵasy Ashat Aımaǵambetovtiń baıandamasyn tyńdady.

Keıin Májilis qaraýyna «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine jeke tulǵalar úshin lızıng engizý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy kelip tústi.

– Osy qujat aıasynda jeke kásipker sanalmaıtyn jeke tulǵalarǵa lızıng engizý qarastyrylǵan. Bul óz kezeginde olarǵa avtokólik jáne jyljymaıtyn múlik sııaqty aktıvter alýǵa múmkindik beredi. Qujat qabyldanǵan jaǵdaıda azamattardyń qarjy qyzmetterine qol jetkizý múmkindigi artady, – dedi depýtat Tatıana Saveleva.

Qatysýshylar nazaryna «2024 jylǵy 14 aqpandaǵy Birikken Ulttar Uıymynyń bólýdi baqylaý jónindegi kúshterine (UNDOF) resýrs usynatyn Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Birikken Ulttar Uıymy arasyndaǵy ózara túsinistik týraly memorandýmǵa hattar almasý nysanyndaǵy kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasynyń qorytyndy ázirleýi usynyldy. Daýys berý nátıjesinde joǵaryda atalǵan úsh qujat qabyldandy.

Otyrysta eldegi elektr energııasynyń tapshylyǵy máselesi de qozǵaldy. Máji­lis Qazaqstan men Reseı úkimetteri arasyn­daǵy Qazaqstan men Reseı birtutas energe­tıkalyq júıeleriniń qatar jumys isteýin qamtamasyz etý jónindegi sharalar týraly kelisimdi ratıfıkasııalady. Bul – Reseımen shekaradaǵy elektr energııasy aǵynynyń memleketaralyq teńgeriminiń aýytqýyn barynsha azaıtýǵa múmkindik beredi.

– Kelisim jobasynyń negizgi maqsaty – qatar jumys isteý úderisinde týyndaıtyn taraptardyń ózara qarym-qatynasyn rásimdeý, sondaı-aq negizgi sharttardy aıqyndaý. Keıingi jyldary elimizde qýattardyń tapshylyǵy baıqalady, osyǵan baılanysty Qazaqstan men Reseı energojúıeleriniń shekarasynda aýytqýlar ulǵaıa tústi, ıaǵnı kelisilgen memleketaralyq saldosy +/- 150 MVt kóleminen edáýir asyp tústi. Keıbir saǵattarda qýattyń aýytqýy 1 500 MVt-qa deıin jetti. Reseı tarapy 2021 jylǵy 15 qarashada eki eldiń Úkimeti arasyndaǵy 2009 jylǵy 20 qarashadaǵy Biryńǵaı energetıkalyq júıelerdiń qatar jumys isteýin qamtamasyz etý jónindegi sharalar týraly kelisimdi ózektendirý máselesine bastamashylyq jasady. Kelisimge sáıkes taraptar jyl saıyn Qazaqstannyń birtutas energetıkalyq júıesi arqyly Reseıden tasymaldaýǵa josparlanǵan elektr energııasy kólemin kelisýge mindetti bolady. Bul rette elektr energııasyn berý qyzmetteriniń aqysy Qazaqstannyń tarıfterdi memlekettik retteý salasyndaǵy ýákiletti organy belgilegen tarıf boıynsha júzege asyrylady, – dedi Energetıka mınıstri Almasadam Sátqalıev.

Depýtattar energııa kólemine, oǵan ýaqyt beldeýiniń áseri bar-joǵyna, halyqtyń elektr energııany tutyný mádenıetine qatysty saýaldaryn joldap, problemany jan-jaqty talqylady. Qoryta kele, qatysyp otyrǵan 94 depýtattyń 92-si qoldap, zań jobasy maquldandy.

Legıonerlerge bıýdjetten qarjy bólinbeıdi

Sonymen qatar Májilis Qazaqstan men Qatar arasynda quqyqtyq máselelerge qatysty eki qujatty qabyldady. Ashyp aıtsaq, «Qazaqstan Respýblıkasy men Qatar Memleketi arasyndaǵy qylmystyq ister boıynsha ózara quqyqtyq kómek týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańy. Bul kelisimge 2024 jylǵy 14 aqpanda Dohada qol qoıyldy. Baıandamashy Bas prokýrordyń orynbasary Ǵalymjan Qoıgeldıevtiń aıtýynsha, kelisim kúdiktiler men aıyptalýshylardyń kinásin dáleldeıtin tıisti is-áreketterdi qamtıdy.

– Máselen, qamaýdaǵy adamdardy ýaqytsha berý, tintý, banktegi shottardy anyqtaý, qajet saraptamalyq jumystardy júzege asyrý eskerilgen. Bul is-qımyldardy júrgizý tetigi Qazaqstannyń Qylmystyq-prosestik kodeksinde rettelgen. Eger mundaı áreketter Qatar memleketinde oryn alsa, onda aldyn ala ýaǵdalastyqqa sáıkes, bizdiń quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerleri osy is-sharalarǵa tolyqqandy qatysa alady. Sonymen qatar quqyqtyq qyzmet kórsetýden bas tartý negizderi de kórsetilgen. Osyndaı kelisim qazir 31 memleketpen qoıyldy, – dedi ol.

Buǵan qosa qabyldanǵan ekinshi qujat – «Qazaqstan Respýblıkasy men Qatar memleketi arasyndaǵy ustap berý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańy. Ǵ.Qoıgeldıevtiń sózine qaraǵanda, bul qujattyń maqsaty – qylmys jasap, Qatarda jasyrynyp júrgen adamdy elge alyp kelý. Kelisim ekstradısııalaýdy jáne odan bas tartýdy júzege asyrýǵa arnalǵan negizderdi aıqyndaıdy, sondaı-aq ustap berý sharttary men rásimderi, ustap berýdi keıinge qaldyrý jáne ýaqytsha ustap berý týraly erejelerdi qamtıdy. Tek taraptardyń óz azamattaryn ustap berýi kózdelmeıdi. Izdeýde júrgen adamdardy aldyn ala qamaýǵa alý tártibi, sondaı-aq qylmys nátıjesinde alynǵan nemese dálel bola alatyn zattar men qujattardy alý jáne berý máseleleri qarastyrylǵan.

Depýtattar dene shynyqtyrý jáne sport, sondaı-aq normalardyń artyq (shamadan tys) zańnamalyq reglamenttelýin bolǵyzbaý máseleleri boıynsha zańdy ekinshi oqylymda qabyldady. Qujattyń jańa­shyldyǵy sol – zańǵa joǵary jetis­tikter sporty degen túsinik endi, ári legıoner­lerge memleket bıýdjetinen de, kvazı­mem­lekettik sektordyń bıýdjeti esebinen de qarjy bólýge tyıym salatyn norma bar.

– Joǵary jetistikter sportyna, ıaǵnı olımpıada, paralımpıada, sýrdlımpıada, Azııa Para jáne ulttyq sport túrleri kiredi. Buryn mınıstrlik 180-nen asa sport túrin tirkep qoıyp, onyń barlyǵyna qarjy berip kelgen bolsa, endi olardyń sany úsh ese qysqarady. Bıýdjet qarajaty joǵary jetistikter sporty men basym sport túrlerine, memlekettik uıymdardyń jumys isteýine, buqaralyq sportqa jáne sporttyq ınfraqurylymdy damytýǵa baǵyttalady. Federasııalardyń akkredıtasııa alý tetigi ózgertildi. Sáıkesinshe endi elimizdegi barlyq sporttyq federasııa ulttyq sport federasııasy bolýy kerek. Osylaısha 1 sport túri boıynsha 1 ulttyq sport federasııa ǵana akkredıtteledi, – dedi Májilis depýtaty Nartaı Sársenǵalıev.

Sý tasqynynyń aldyn alǵan jón

Erlan Qoshanov Májilistiń jalpy otyrysyn qorytyndylaı kele, depýtattyq saýaldarǵa kezek berdi. Osy oraıda halyq qalaýlylary birqatar ózekti problemany ortaǵa saldy. Máselen, depýtat Qaraqat Ábden sottalǵan áıelderge amnıstııa jasaý­dy usyndy. Onyń aıtýynsha, mundaı shara áleýmettik ádildik ornatýǵa, otbasy qun­dy­lyǵynyń nyǵaıýyna jáne ómirde qıyn jaǵ­daıǵa tap bolǵan áıelderdiń durys jol­ǵa túsýine yqpaldasady. Al Májilis depýta­ty Rınat Zaıytov aýyldyń jaǵdaıy týraly máseleni kóterip, Úkimet basshysyna saýal joldady. Depýtat keltirgen statıstıkaǵa sáıkes, keıingi 5 jylda ShQO-da – 350 aýyl, SQO-da – 635, Pav­lodar oblysy boıynsha 352 aýyl bos qal­dy. Byltyrdyń ózinde SQO-da 141 aýyl már­te­besinen aıyrylǵan. R.Zaıytov aýyl ákim­deri­niń pármenin kúsheıtýdi, tehnıkamen qamt­ý­dy, qonys aýdarý jónindegi memleket­tik komıssııa qurýdy, eldi mekenderde jastardy turaqtandyrý jáne qonystandyrýǵa baǵyttalǵan jumys jos­paryn jasaqtaýdy, ony aýyl jastaryna jetkizýdi usyndy.

Depýtat Dúısenbaı Turǵanov keıingi jyldardaǵy tabıǵı apattardyń jıileýi, tótenshe jaǵdaılardy joıý jáne halyqtyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin aldyn alý sharalaryn qabyldaýdyń qajet ekenin aıtty.

– Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Mem­leket basshysy salyq-bıýdjettik saıa­sa­­tyn reformalaýǵa qatysty barlyq qa­ra­jatty naqty pysyqtalǵan basym­dyq­tar­ǵa sáıkes bólýdi tapsyrdy. Sondyq­tan Úkimet barlyq oblys jáne aýdan orta­lyq­­taryn vedomstvoaralyq jedel radıo­baı­­l­a­nystyń birtutas jelisine biriktirip, quqyq qorǵaý organdarynyń tıimdi ózara is-qı­mylyn qamtamasyz etýdi, memlekettik materıal­dyq rezerv qoryn tolyqtyrý jóninde naqty sharalar qabyldaý qajet. Ma­man­­dar bıylǵy kóktemgi sý tasqyny ót­ken jylǵy deńgeıde bolady dep boljaý­da. Muny da eskerýimiz kerek, – dedi D.Turǵanov.