QQS turǵyn úı salasyna qalaı áser etedi?

Premer-mınıstriniń orynbasary – Ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Jumanǵarınniń aıtýynsha, azyq-túlik jáne dári-dármek óndirisindegi QQS mólsherlemesi 5%-ǵa deıin tómendeýi múmkin. Al qurylys sektorynda bul salyqtyń ornyna ınfraqurylymdyq alym engizý josparlanyp otyr. Bul ózgeris bastapqyda qury­lys salasyn yntalandyrý­dy kózdegenimen, onyń naryqta­ǵy uzaqmerzimdi áseri qandaı bolmaq?

– Eń yqtımal nusqa retinde qurylys kompanııalarynan alynatyn ınfraqurylymdyq alymdy engizýdi qarastyryp otyrmyz. Onyń mólsheri – ázirge sharshy metrine 40-60 dollar kóleminde. Infraqury­­lym­dyq júktemege baılanysty ózgeredi. Jańa salyq oılap tappaımyz. Qazir bul máseleler talqylanyp jatyr. Olar turǵyn úıdiń sanatyna qaraı retteledi, – dedi S.Jumanǵarın.

Ulttyq ekonomıka mı­nıstri­niń aıtýynsha, qurylys sek­torynda QQS mólsherlemesi nól­ge teńestiriledi nemese tó­mendetiledi. Qazirgi qoldanys­taǵy Salyq kodeksine sáıkes turǵyn úılerdi satý men jalǵa berý QQS-nan bosatylǵan. Alaıda jańa kodeks jobasynda bul jeńildik 2025 jylǵy 1 qań­tarǵa deıin ǵana saqtalmaq. Osydan keıin satylatyn jáne jalǵa beriletin barlyq turǵyn úıler QQS-ǵa baǵynýy múmkin. Demek qurylys kompanııalary jańa salyqty páter baǵasyna engizetin bolsa, bas­pana quny kúrt ósýi ǵajap emes.

Salyq mamandary bul ózge­ris­tiń halyqqa aýyr soqqy bolatynyn alǵa tartady. Sebebi qu­rylysshylar ózderiniń qarjy­lyq júktemesin tuty­ný­shyǵa júkteıtini anyq. Osy­laısha, úı alýǵa nıetti azamattar QQS-ny qosymsha shyǵyn retinde kó­terýi kádik. Bul ásirese, ıpo­tekalyq qaryz alýshylar úshin qıyndyq týdyrady, óıtkeni salyqtyń somasy nesıe mólsherine tikeleı áser etetini belgili. Sol sebepti, turǵyn úı baǵasy ósip, baspanaǵa muqtaj jandardyń jaǵdaıy qıyndaı túsýi múm­kin.

Bul ózgeriske qatysty pikir ekige jarylyp otyr. Keı­bir sarapshylar QQS-nyń jańa júıesi naryq­ty rettep, «kóleńkeli» ekono­mıkany qysqartady dep sene­di. Memleket bıýdjetiniń tap­shy­lyǵyn óteýge arnalǵan bul refor­ma jylyna 4-5 trln teńge kó­leminde salyq túsimin artty­rýy múmkin. Sonymen qatar qo­sylǵan qun salyǵynyń sara­lanǵan mólsherlemesin engizý týraly usynystar tal­qy­la­nyp jatyr. Iаǵnı ekonom-klass sanatyndaǵy turǵyn úı­ler­ge tómengi mólsherle­me qol­danylyp, bıznes jáne elıtalyq sanattaǵy bas­pa­na­larǵa salyq­tyń joǵa­ry mólsherlemesi belgi­lenýi yq­tı­mal. Bul óz keze­gin­de áleý­mettik teńdikti saqtaý­ǵa baǵyttalǵan oń qadam bolmaq.

Jaqynda ótken Prezıdent­tiń kásipkerlermen kezdesýin­de «BI Group» basshysy Aıdyn Raqymbaev osy máseleni kóterdi. Ol QQS mólsher­le­mesin turǵyn úı sanatyna qaraı saralaý qajet ekenin aıtty. Eger bul ózgeris qabyl­dansa, arzan bas­pana qol­jetimdi bolyp qala beredi, al qymbat jyljymaı­tyn múlikke salynatyn salyq joǵarylaıdy. Úkimet músheleri kásipkerdiń bul usynysy eskeriletinine ýáde berdi.

О́tken jumada Ulttyq ekonomıka vıse-mınıstri Arman Qasenov QQS-nyń turǵyn úı baǵasyna áserin tolyq boljaý múmkin emes ekenin málimdedi. Onyń aıtýynsha, qurylys naryǵyndaǵy baǵanyń basty retteýshisi – teńge baǵamy men ınflıasııa deńgeıi.

– Shynymdy aıtsam, turǵyn úı baǵasynyń qalaı ózgeretinin naqty bilmeımin. Keıingi 15 jyldaǵy derekterge súıensek, turǵyn úıdiń baǵasy teńgemen belgilenedi jáne kóbine ulttyq valıýtaǵa táýeldi. Muny statıs­tı­kalyq málimetter de rastaıdy. Kez kelgen adam óz betinshe osyndaı zertteý júrgize alady. Tipti dollar baǵamy ózgerse, keıbir satýshylar baǵany dollarmen sáıkestendirip túzet­se, ýaqyt óte kele ol bári­bir teńgemen belgilengen negizgi deńgeıine qaıta oralady. Sebebi jyljymaıtyn múlik – teńgelik aktıv, ol teńgemen tabys ákeledi, – deıdi ol.

Turǵyn úıden bólek, qosyl­ǵan qun salyǵy salynatyn bar­lyq taýar baǵasynyń qym­battaıtyny qyr astynda tur­ǵan nárse. Áıtkenmen Úkimet ınflıasııa basynda biraz óske­nimen, 3,5 paıyz deńgeıinen ári aspaıdy dep boljaıdy. Esesine bıýdjet tapshylyǵy joıylady eken. Ulttyq ekonomıka mınıstrligi salyqtan túsetin qarjy jylyna 4-5 trln teńgege artady dep esep­teıdi.

Qazir reformaǵa qatysty kózqaras ártúrli. Úkimet joǵa­ry­daǵy aıtylǵan usynys­ta­ryn alǵa tartsa, sarapshy­lar turǵyn úı baǵasy ósýi múmkin ekenin joqqa shyǵarmaıdy. Qandaı sheshim qabyldansa da, kez kelgen ekonomıkalyq reforma tek memlekettik bıýd­jettiń ǵana emes, qara­paıym azamattardyń da múd­de­sin eskerýge tıis.