Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
2026–2027 oqý jylynan bastap Ybyraı Altynsarın atyndaǵy Ulttyq bilim akademııasy ázirlegen jańa oqý standarty usynylyp otyr. Jańa standart boıynsha dástúrli algebra men geometrııa «Matematıka» páni retinde biriktirilmek, hımııa, fızıka, bıologııa «Jaratylystaný ǵylymdary» ataýymen oqytylmaq, al dúnıejúzi tarıhy men quqyq negizderi «Áleýmettik ǵylymdar» dep atalmaq.
Oqý-aǵartý mınıstrligi bul reformany engizýdiń birneshe sebebin alǵa tartyp otyr. Birinshiden, pánder arasyndaǵy baılanysty kúsheıtý arqyly oqýshylardyń bilimin jan-jaqty damytý kózdelgen. Ekinshiden, oqý baǵdarlamasyn ońtaılandyrý arqyly saǵat sanyn tıimdi paıdalaný josparlanǵan. Úshinshiden, muǵalimderge sabaq barysyn jeńildetip, ınnovasııalyq tásilderdi engizý basty maqsat retinde qarastyrylady. Teorııalyq turǵydan alǵanda, bul ózgerister halyqaralyq tájirıbege negizdelgen. Mysaly, Fınlıandııada pánderdi biriktirip oqytý júıesi bar. Alaıda elimizdiń bilim júıesi mundaı reformany sátti júzege asyrýǵa daıyn ba?
Ybyraı Altynsarın atyndaǵy Ulttyq bilim akademııasynyń vıse-prezıdenti Rýslan Qaratabanov pánderdi biriktirip oqytý-oqytpaý ár mekteptiń óz tańdaýynda dep málimdegen. Mektep basshylyǵy qalasa jańa júıeni synap kóredi, qalamasa dástúrli júıede qala beredi. Degenmen bul bastamada shıkilik óte kóp. Osy tusta bilim salasynyń sarapshysy, matematıka pániniń muǵalimi Nurbolat Muhamedjan biriktirilgen pándi sapaly oqytatyn maman men oqý quraldary daıyn ekenine kúmán keltiretinin aıtty.
Kollajdy jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
«Negizi, aqylǵa salsaq, pán aralyq baılanys ornatý qajet-aq. Alaıda qatar eki pándi joǵary deńgeıde meńgerip, ony oqýshylarǵa sapaly túrde túsindirip bere alatyn mamandar bar ma? Mysaly, men fızıka-matematıka pánderin qatar alyp júre alamyn, biraq hımııa men bıologııa salasynda maman emespin. Bul jerde birneshe másele týyndaıdy. Birinshiden, pánderdi biriktirip oqytýǵa baılanysty jańa oqýlyqtardy kim daıyndaıdy? Mundaı ıntegrasııalanǵan oqýlyqtardy ázirleı alatyn mamandar bar ma, álde daıyn materıaldardy aýdaryp paıdalana ma? Aqyr aıaǵynda budan taǵy sapasyz dúnıe shyǵady. Ekinshiden, qazirgi muǵalimder bul júıege beıimdelý úshin qaıta daıarlaýdan ótýi kerek bolady, tipti jańadan maman daıarlaý qajettiligi týyndaıdy. Úshinshiden, bul ózgerister bilim sapasyn arttyrý maqsatynda jasalyp jatyr ma, álde saǵat sanyn qysqartyp, bıýdjet únemdeýdiń amaly ma? Mysaly, bıyl 10 500-ge jýyq oqýshy fızıka-matematıka baǵytyn tańdap, shekti 50 baldy jınaı almady. Al eger olar qarapaıym, A deńgeıindegi suraqtarǵa durys jaýap bergende, 70 ball jınaýǵa múmkindik alar edi. Bul jaǵdaı mektepterde fızıka páninen beriletin saǵat sanynyń qysqarýynan týyndap otyr ǵoı», deıdi ol.
Geografııa páni muǵalimi Araılym Razah ta osy pikirdi qoldaıdy. Onyń aıtýynsha, mundaı jańashyldyqtyń saldary bilim sapasyna keri áserin tıgizedi.
«Jaratylystaný pánderin biriktirip oqytý ıdeıasy kóp suraq týdyrady. Bul jaǵdaıda pánderdi kim oqytady? Mysaly, hımııa pániniń muǵalimi úsh túrli ǵylymnyń mazmunyn tereń meńgerip, oqýshylarǵa sapaly bere almaıtyny anyq. Nemese fızıka muǵalimi hımııa men bıologııanyń taqyryptaryn tolyq túsindirip bere alady degenge sený qıyn. Álde pánder boıynsha saǵattar bólinip, ár muǵalim tek belgili bir toqsanda ǵana sabaq berip, qalǵan ýaqytta demalysta bola ma? Mundaı tásil bilim sapasyna qalaı áser etedi? Osy suraqtardyń bári basy ashyq kúıinde qalyp otyr. Budan bólek, jyl saıyn pedagogıkalyq mamandyqtarǵa bólinetin grant sany artyp keledi. Eger pánderdi biriktirý nátıjesinde saǵat sany qysqarsa, onda bolashaq muǵalimder jumyssyz qalady ǵoı. Qazirdiń ózinde jas mamandar jumys tabýda qıyndyqqa tap bolyp otyr. Bir jerde oryn joq, ekinshi jerde tájirıbe suraıdy, úshinshi jerde «jasyl qaǵaz» talap etedi. Sonymen qatar bul ózgerister ulttyq biryńǵaı testileýge de áser etpeı qoımaıdy. Tańdaý páni retinde «jaratylystaný men matematıka» belgilene me, álde «jaratylystaný» ǵana qala ma? Eger osyndaı ózgeris engizilse, onda mamandyqtar júıesin de qaıta
qaraýǵa týra keledi. Bilim salasyndaǵy árbir reformanyń saldary bar. Sondyqtan qandaı da bir zań qabyldamas buryn onyń uzaqmerzimdi áserin jan-jaqty zerttep, basqa mınıstrliktermen kelisip sheshim qabyldaý qajet. «Kelisip pishken ton kelte bolmas» demekshi, aldyn ala jan-jaqty taldaý jasalmasa, bul reforma da aıaqsyz qalyp, bilim sapasyna keri áser etýi múmkin», deıdi ol.
Al bilim salasynyń sarapshysy Aıatjan Ahmetjanulynyń aıtýynsha, mundaı bastama buryn da bolǵan jáne sátsiz aıaqtalǵan.
«Burynǵy tájirıbelerden sabaq alýymyz kerek emes pe? Mysaly, jańartylǵan baǵdarlama kezinde tehnologııa men beıneleý óneri biriktirilip, «Kórkem eńbek» páni paıda boldy. Biraq qazirgi mınıstrlik bul sheshimniń qate bolǵanyn moıyndap, 2026 jyly eki pándi qaıtadan bólýge sheshim qabyldady. Endi dál solaı basqa pánderdi qosyp, keıin qatelik jibergenimizdi taǵy da túsinetin bolamyz ba? Bul bilim júıesin jetildirý emes, synaq alańyna aınaldyrý. Mundaı túbegeıli ózgerister muǵalimderge de, oqýshylarǵa da aýyr salmaq salady. Sondyqtan bul reformanyń barlyq qyrlary jan-jaqty talqylanyp, árbir sheshim muqııat zerttelýge tıis. Áıtpese, taǵy bir qate reformanyń kýási bolamyz», dep pikir bildirdi sarapshy.
