Jataqhana. Sheshimin tappaǵan túıtkil

Oryn tapshylyǵy tolǵantady

Stýdentter úıleriniń jyldam kóbeıip jatqanyna qaramastan, jataqhanalarǵa qatysty túıtkilder áli de tolyq sheshimin tapqan joq. Elimizdegi jataqhana jetispeýshi­ligi, qoldanystaǵy ǵımarattardyń eskirgendigi, turmys jaǵdaıynyń tómendigi jáne qaýipsizdik másele­leri  stýdentterdiń bilim sapasy men turmysyna áser etedi. Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek bıyl 4500 oryn­dyq jataqhana qoldanysqa berilip, Astana qalasy boıynsha jataqhana máselesi tolyǵymen sheshiletinin jetkizdi.

«Jalpy, osydan úsh jyl bu­rynǵy 87 000 tósektik oryn tap­shy­lyǵynan 14 000-ǵa deıin tústi. Árıne, Almaty qalasy boıynsha jataqhana máselesin jaqyn arada sheshe almaımyz. Biraq Memleket basshysynyń jyl saıyn 10 000 tó­sektik oryn tapsyrý týraly tap­syrmasy bar.  Sol sebepti Almaty shaharyndaǵy másele jaqyn arada sheshilýge tıis. Qazirgi tańda san men sapa jaǵyna basa mán beretin bolamyz», dedi ol.

Buǵan uqsas pikirdi Astana qala­sy jastar saıasaty máseleleri bas­qar­masynyń bas mamany Baljan Qolǵanat aıtty. «Máselen, 2023–2024 jyldary 5400 oryndyq 15 jataqhana paıdalanýǵa berildi. Bıyl jalpy sany 3422 oryndyq 7 jataqhana salyp, qaıta jańǵyrtý josparlanyp otyr. Osylaısha, stýdentterdi 7,5 myńnan astam tósektik orynmen qamtamasyz etý josparlandy. Bul jataqhanadaǵy oryn tapshylyǵyn tolyǵymen jabýǵa múmkindik beredi», dedi B.Qolǵanat.

Osy jyl basynda ǵana L.N.Gýmı­lev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde 2656 oryn­dyq jańa jataqhana boı kóterdi. Onyń ashylý saltanatyna Memleket basshysynyń ózi qatysyp, bul ba­ǵytta júrgizilip jatqan ju­mys­­tarǵa oń baǵasyn berdi. Jańa jataq­hananyń arqasynda stýdentter úı­lerindegi oryn sany 10 myńǵa deıin ulǵaıdy. Bul Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń stýdentterdi jatyn orynmen qamtamasyz etý másele­sin tolyǵymen sheshýge múmkindik ber­di. Osylaısha, mınıstr atap ótken elordadaǵy jataqhana máselesi shynymen de sheshimin taýyp otyr.

Stýdentter ne deıdi?

Kóptegen stýdent jataqhana jetis­pegendikten páter jaldap turýǵa májbúr. Biraq páter baǵa­synyń qymbattyǵy olar úshin úlken qarjy aýyrtpalyǵyn týdyrady. Aımaqtan kelgen stýdentterge jaldamaly páterlerdiń quny aıyna 80–150 myń teńge aralyǵynda bol­sa, keıbir qalalarda odan da qym­bat. Al memleketten bólinetin shákirt­aqy bul shyǵyndy tolyq óteı almaıdy.

Astana qalasynda oqıtyn stýdent Altaı Joldybaı jataqhananyń basty artyqshylyǵy baǵasynyń qoljetimdiligi ekenin baıandady.

«Men joǵary oqý ornyna tús­kende eki jyl boıy ýnıversıtet jataq­hanasynda turdym. Ol kez­de jataq­hanaǵa ornalasýdyń ózi úlken jetistik sııaqty kórindi. Sebebi kóptegen stýdent oryn tapshy­ly­ǵyna baılanysty jaldamaly páter izdeýge májbúr boldy. Meniń jaǵdaıymda jataqhana tıimdi ári arzan baspana. Pátermen salys­tyr­ǵanda aı­tarlyqtaı arzan, kom­mýnaldyq tólemdi de tólemeısiń. Sonymen qatar stýdenttik orta qalyptasyp, jańa dostar tabýǵa ońaı. Bir bólmede úsh-tórt adam bolyp turǵanda, bir-birine kómektesý, qoldaý kórsetý sekildi jaǵdaılar oryn alady. Alaıda jataqhananyń jaǵdaıy bárine birdeı qolaıly dep aıta almaımyn. Úshinshi kýrsqa kóshkende jaldamaly páterge aýys­tym. Árıne, bul qarjylyq ja­ǵy­nan áldeqaıda qıyn, biraq ýnı­ver­sı­tetimizde jataq­hana tap­shy­lyǵy bolǵandyqtan túsi­n­istik­pen qara­dyq. Degenmen aı sa­ıynǵy páter­aqy men kommýnaldyq tólem­ stýdentke aýyr tıedi. Bú­ginde jastardyń kóbi sabaqtan tys ju­mys istep, qosymsha tabys kózin izdeıdi. Jalpy alǵanda, jataq­hananyń basty artyqshylyǵy – onyń qoljetimdiligi. Eger jataq­hana sany kóbeıip, jaǵdaı jaq­sarsa, stýdentterdiń ómir sapasy áldeqaıda joǵary bolar edi. Bul másele sheshimin tapsa, jastardyń bilim alýyna jasalǵan úlken qoldaý bolmaq», dep óz oıymen bólisti.

Al Almatyda oqıtyn stýdent Aıbolat Nyǵmetjanuly Alataý etegindegi ásem shaharda jyldan jylǵa stýdentter sany ósip, soǵan saı jataqhanaǵa suranys kóbeıip, oǵan tapshylyq artyp otyrǵanyn aıtady.

«Qazir 3-kýrsta oqımyn, jataq­hanada turamyn. Stýdentter úı­leriniń jaǵdaıy da jyl saıyn jaqsaryp keledi. Qalamyzda Nar­hoz, S.Asfendııarov atyn­daǵy Qazaq ulttyq medısına ýnıver­sıtet­terinde kóz qýantarlyq jańa jataq­hanalar ashyldy. Biraq keıbir joǵary oqý oryndarynda jataq­hananyń tólemaqysy shákirtaqy kólemin eskermeıtin syndy. Mysaly, shákirtaqy 47 000 teńge kóleminde bolsa, stýdentter úıleriniń aılyq aqysy 45 000–50 000 teńgeni quraıdy. Bul endi paradoks», deıdi Aıbolat.

Úlgi eterlik tájirıbe

Álemniń jetekshi elderi stýdent­terdiń jaǵdaıyn jaqsartýǵa erekshe kóńil bólgen. Olar stýdentterdi jataqhanamen qamtyp, sapaly bilim alýy men áleýmettik yqpaldastyǵyna asa mán beredi.

Mysaly, AQSh-ta jekemenshik jáne ýnıversıtettik jataqhanalar úılesim tapqan. Ýnıversıtet qala­shyqtarynda (campus) jaıly jataq­hanalar ornalasqan. Munda stýdentter negizinen kampýs aýma­ǵyn­daǵy jataqhanalarda turady. Onda bir-eki nemese tórt adamdyq bólmeler, zamanaýı jıhaz, oqý bólmeleri, sportzal, demalys aımaq­tary qarastyrylǵan. Keıbir joǵa­ry oqý oryndary jekemen­shik kompanııalarmen kelisim jasap, jataqhana salý jáne basqarý isin básekelestik negizde júrgizedi. Bul naryqta sapany arttyryp, baǵalardyń rettelýine yqpal etedi. Ýnıversıtetterdegi jataqhanalar aqyly, alaıda stýdentterge jeńil­dikter, qarjylyq kómek nemese granttar usynady. Ulybrıtanııada stýdenttik jataqhanalar («halls of residence») kóbinese 1-kýrs stý­dentterine beriledi. Keıin stýdentter jaldamaly páterge nemese arnaıy stýdenttik rezıdensııaǵa kóshedi. Bólmeler kóbinese jeke bolady. Biraq onda ortaq as úı men demalys aımaǵy jasalǵan.

Memlekettik joǵary oqý oryndary jataqhanalardy usynǵany­men, keıingi jyldary jekemenshik stýdent úıleri kóbeıgen. Olar stýdentterge joǵary sapaly qyzmet­ter usynady. Baǵa aımaqqa baılanysty ózgeredi, biraq memleket stýdentterge qarjylyq kómek kór­setedi. Máselen, Germanııada stýdentter úshin jataqhana júıesi jaqsy jolǵa qoıylǵan. Baǵasy da qol­jetimdi. Arnaıy «Studentenwerk» uıymdary arqyly basqarylatyn bul jataq­ha­na­lar stýdentterge tómen baǵamen usynylady. Keıbir ýnıversıtetter kooperatıvtik qaǵıdatqa negiz­delgen jataqhanalardy damytyp, stýdentterdiń ózderi bas­qa­rý júıesin engizgen. Ortaq as úı, demalys bólmeleri, oqý zaldary bar, kóbinese bir nemese eki adamdyq bólmeler beriledi. Ońtústik Koreıada ýnıversıtet ja­taq­hanalarynan bólek, stýdentter «goshıvon» dep atalatyn shaǵyn bólmelerdi jaldaıdy. Bul tómen baǵadaǵy, eń qajetti jaǵdaılarmen jabdyqtalǵan bólmeler. Zamanaýı jataqhanalarda elektrondy kartalar, jeke jumys kabınalary, ortaq demalys aımaqtary qarastyrylǵan. Memleket pen ýnıversıtetterden bólek, stýdenttik jataqhanalar­dy jeke kásipkerler basqarady. Fınlıandııada stýdentter úshin arnaıy «Student Housing Foundation» (SOA) atty uıym jumys isteıdi. Ol stýdentterge tómen baǵada turǵyn úı usynady. Bul júıe arqyly stý­dentter aıyna 250–400 eýro ara­lyǵynda baspana jaldaı alady. Jataqhanalarda ortaq as úı, oqý zaldary, velosıped turaǵy, ekologııalyq taza ortalar bar. Úkimet stýdentterge arzan turǵyn úı saıasatyn usynyp, jeńildetilgen nesıe beredi.

Elordadaǵy L.N.Gýmılev atyn­daǵy Eýrazııa ulttyq ýnı­versıteti ekonomıka fakýltetiniń 4-kýrs stýdenti Baýyrjan Janatuly aka­­­demııalyq utqyrlyqpen Polsha elinde bir semestr oqyp kelgen edi. Odan ózderiniń stýdentter úıi týra­ly suradyq. « Men elimizde oqyp júrgende de jataqhanada turdym. Eki adamǵa arnalǵan taza bólme. Ýnıversıtetke alystyǵy bolmasa, bári jaqsy. Kóńilimnen shyǵatyn. Al Polshada tórt aı turdym. Eń keremet jataqhanaǵa jaıǵastym. Stýdentter úıine aıy­na 120 myń teńge tóledik. Eki adamǵa arnalǵan keń bólme. Bizben salystyrǵanda ereksheligi bar. Bólmeleri jańa ári taza. Árıne, elimizdegi stýdentter úıleri jaqsy. Biraq oryn tap­shylyǵy men onyń baǵasy shákirtaqymen múldem sáıkes kel­­meı­di», dedi Baýyrjan.

Kelesi jylǵa qaraı elimizdegi stýdentter sany 1 mıllıonǵa jýyqtaıdy. Sol sebepti jataqhana túıtkilin tezdetip sheshpese, bul máseleniń ýshyǵatyn túri bar. Jalpy, jataqhana problemasy stýdentter úshin ǵana emes, tutas elimiz úshin ózekti. Sebebi sapaly bilim alýǵa jaǵdaı jasaý – bolashaq mamandardyń básekege qabilettiligin arttyrýdyń birden-bir joly. Muny sheshýge memleket, ýnıversıtetter, jeke sektor jáne stýdentterdiń ózderi birlese áreket etýi qajet. Eger bul prob­le­ma óz ýaqytynda sheshilse, bilim alý­shy­lar­ǵa áldeqaıda qolaıly orta qa­lyp­­tasary anyq.

Erlan KIIKBAI,

L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń 4-kýrs stýdenti