Kollajdy jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
2011 jyly Ulttyq bankke affınırlengen altyndy mindetti satý normasyn engizý altyn-valıýta rezervin tolyqtyrýǵa jáne otandyq altyn óndirý salasyn damytýǵa múmkindik berdi. 2024 jyldyń sońyna qaraı altyn-valıýta rezervi 45,8 mlrd dollarǵa jetti. Tazartylǵan altyn quımasy óndirisiniń kólemi ósip, altyn óndiretin kompanııalarymyz halyqaralyq deńgeıde tanyldy. «Taý-Ken Altyn» JShS affınaj zaýyty London baǵaly metaldar naryǵy qaýymdastyǵynyń quıma sapasynyń halyqaralyq standarty boıynsha akkredıtteýden ótti.
Qazir altyn baǵasyna qatysty boljam naryqqa baǵynbaı barady. Ádette dollar ósse, altyn baǵasy arzandaıtyn. Bul jolǵy jaǵdaı ózgeshe – altynnyń bási tym joǵary bolyp tur. Ulttyq bank bıyl quny 6 mlrd dollar bolatyn 70 tonna altyn satyp alýdy josparlaıdy. Sosyn ol altyndy satýdan túsken dollardy altyn-valıýta rezervine qospaı, valıýta naryǵynda satatyny aıtylyp jatyr. Ulttyq bank tóraǵasy Tımýr Súleımenovtiń túsindirýinshe, altyn-valıýta qoryndaǵy altyn úlesi úlken kólemde satýǵa jáne dollar alýǵa qatysty máseleni qıyndatyp jibergen. Sebebi altyn úlesi qalypty deńgeıden asyp ketken.
Ulttyq qordaǵy qarjyny 100 mlrd dollarǵa jetkizý ǵana emes, qazirgi deńgeıde saqtaı alýdyń ózi ózekti bolyp qaldy. Sebebi Ulttyq qor tek altyn men dollar emes, ulttyq kompanııalardyń baǵaly qaǵazdaryn saqtaıtyn qorǵa aınalyp barady. Al olardyń baǵaly qaǵazynyń quny turaqty emes. Demek teńgeni qoldaıtyn tetikterdiń arasynda altynnan ózge senimdi kóz bolmaı tur. Ekonomıst, qarjyger Ilııas Isaevtyń aıtýynsha, altynnyń býymen teńge men ekonomıkaǵa qoldaý kórsetý sonshalyqty strategııalyq sheshim emes.
«Ulttyq bank osyǵan deıin transfert, BJZQ operasııalary jáne altyn-valıýtany qosymsha satý arqyly naryqqa yqpal etti. Qazir yqpal etý múmkindikteri shektelip keledi. Shıkizattyq emes sektordaǵy resýrstar álsiz. Ulttyq bank pen Úkimet osyǵan deıingi ekonomıka, qarjy saıasatyndaǵy kemshilikterin moıyndap, onyń ornyn toltyrýǵa qadam jasaýǵa tıis. Biraq bul baǵyt tek altyn satýmen shektelip qalmaýy kerek», deıdi qarjyger.
Onyń aıtýynsha, buǵan deıin altyndy arzan kezinde satyp alyp, qymbattaǵanda satýǵa múmkindik boldy. Al qazir altyn jyl saıyn qymbattap jatyr. Qazirgi baǵyt – tek altyndy dollarǵa satyp, ony aınalymǵa jiberý arqyly ınflıasııany tejeý, dollarǵa degen suranysty toltyrý.
«Halyqaralyq bırjada altynnan ózge baǵasy aspandap turǵan ýrandy da, maqtany da, bıdaıdy da satýǵa múmkindik bar. Biraq Úkimet pen Ulttyq banktiń yqylasy altynǵa aýǵan. Inflıasııa men teńgeniń kóshin altyn baǵasy túzeı almaıdy. Bizdegi ishki ekonomıkalyq resýrs álsiz bolǵandyqtan elge ınvestısııa kelgen kezde de, syrttan qaryz alǵanda da altyn-valıýta qoryndaǵy altynnyń úlesine nazar aýdarylady. Ekonomıkalyq resýrstar álsiz bolǵandyqtan, nátıje biz kútkendegideı bolmaýy múmkin», deıdi I. Isaev.
Sarapshy Murat Temirhanov Ulttyq banktiń altyn saýdasyna qatysty sheshimin quptaıdy.
«Buǵan deıin Ulttyq bank teńge emıssııasyn júzege asyrdy (jańa aqshany basyp shyǵardy) jáne ony altyn óndirýshilerge tóledi. Bul jaǵdaı ınflıasııany tezdetip, teńgege qysym jasady. Al qazir Ulttyq bank altyndy syrtqy naryqta valıýtaǵa satyp, qor bırjasy arqyly ishki naryqqa aınalymǵa jiberedi. Bul teńgeniń álsireýine jol bermeı, ınflıasııaǵa da oń áser etedi. Bul sheshim birinshi kezekte ınflıasııany tejeý arqyly teńgege qosymsha kúsh berý úshin qabyldandy», deıdi sarapshy.
Andreı Chebotarev te osy pikirdi qoldaıdy. Ulttyq banktiń jańa jyldan bastap óz rıtorıkasyn ózgertýdi bastaǵany durys deıdi ol.
«Jeltoqsan aıynda tek ıntervensııa kúshimen qorǵaýǵa baǵyttalsa, endi odan áldeqaıda qatań pozısııaǵa ıe boldy. Birinshi toqsanda shamamen 1,4 mlrd dollar satylady. Bir jyl ishinde – barlyǵy 6 mlrd dollar. Bul –teńgeni qoldaý úshin ǵana emes, teńge emıssııasyn tómendetý úshin qabyldanǵan májbúrli sheshim. Buryn ekonomıkanyń qajettilikteri úshin naryqtaǵy teńge aınalymynyń kólemine nazar aýdaryp, ınflıasııaǵa ıe bola almaı qaldyq. Endi basqa tásilderdiń baǵyn synap jatyrmyz», deıdi sarapshy.
