Kollajdy jasaǵan – Záýresh Smaǵul, «EQ»
Sarapshylar salyqtyń jańa deńgeıi endi ǵana es jıyp kele jatqan bıznesti bólshektep jiberetinin jıi aıtatyn. Mınıstr S.Jumanǵarın mundaıǵa jol berilmeıtinin, Qarjy mınıstrligi bólshektenýdiń aldyn alatyn tetikterdi oılastyryp jatyr dep málimdedi.
«Kóleńkege beıim bıznestiń sanaty bizge belgili. Soǵan jaýap beretin 4-5 mınıstr ózderine qatysty jospar jasap jatyr. Quramynda mınıstrler bar jumys toby aımaqtarǵa shyǵady, bıznes-qoǵamdastyqtyń pikirin biledi. Sońǵy sheshimde bári eskeriledi», dedi S. Jumanǵarın.
Eýrazııalyq bırjalar federasııasynyń bas hatshysy Konstantın Saroıan ótken aptada Almatyda ótken jıynda salyq saıasatyna qatysty árbir jańalyq Eýropa elderiniń nazarynda turǵanyn aıtty. Onyń aıtýynsha, tıimdiligi men ashyqtyǵyn arttyrý úshin birinshi kezekte ishki naryqta ýaqytsha salyqtyq yntalandyrýlardy qarastyrý qajet.
Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
«Salyq jáne ınvestısııa dıplomatııasynyń áleýeti mańyzdy. Dıplomatııanyń bul túrine sarapshylar jumsaq kúsh dep baǵa bergenin bilemiz. Syrttan kelgen ınvestor birinshi kezekte otandyq kompanııalardyń aktıvterine nazar aýdaratyndyqtan, salyq dıplomatııasynyń da, ınvestısııalyq dıplomatııanyń da múmkindigin barynsha paıdalanǵany durys. Qazaq bıznesi álemdik naryqpen osy tetik arqyly ǵana ıntegrasııalanady», deıdi K.Saroıan.
«Prezıdentterińiz Qasym-Jomart Toqaev bul máselede Úkimettiń emes, kásipkerlerdiń pikirine nazar aýdaryp otyr. Aınalymdaǵy qapıtaly 15 mln teńgeden aspaıtyn nysandarǵa jeke kásipker retinde tirkelmeýine múmkindik berýi olardyń shaǵyn bızneske, shaǵyn bıznestiń orta bızneske transformasııalanýyn tezdetedi. Damyǵan elderde mundaı tájirıbe bar», deıdi Konstantın Saroıan.
Onyń aıtýynsha, salyq mólsheriniń saralaný tájirıbesinde qatyp qalǵan tártip joq. Bul – únemi qozǵalysta bolatyn proses. Mundaıda ońtaıly sátti ustap qalǵandar ǵana utady.
«Muny salyq deńgeıi boıynsha tikeleı jeńildikter jasaý arqyly da, paıdadan alynatyn salyqty eki ese qysqartý jolymen de jasaýǵa bolady. Salyqtyq yntalandyrýlardy naqty eldiń tájirıbesine súıene otyryp qarastyrý jáne tańdaý qajet. Damyǵan elderdiń naryǵyn, memlekettik qurylymyn damýshy eldermen salystyrýǵa bolmaıdy. Mysaly, AQSh, EO elderi sheneýnikterdi qysqartýsyz-aq kez kelgen qıyndyqtan shyǵa alady. Tipti ınflıasııa 100 paıyzǵa kóterilip ketse de, ekonomıkalyq resýrstary halqyna qymbatshylyqty, bıýdjetine tapshylyqty sezdirmeıdi. Qazaqstanǵa ekonomıkanyń naýqasyna ne sebep bolǵanyn naqtylap alý kerek. Sodan keıin ǵana salyq deńgeıiniń jańa kórsetkishiniń ekonomıkaǵa áseri naqtylanady. Ekonomıkalaryńyzdyń shıkizatqa táýeldiligi, memlekettiń áleýmet aldyndaǵy jaýapkershiligi, ekonomıkadaǵy memlekettiń úlesiniń kóptigi naryqtyń damýyna kedergi keltirip jatyr», deıdi sheteldik spıker.
Salyq saıasatyna qatysty qaıta qaraýdy qajet etetin tustar óte kóp ekenin sarapshylardyń birazy aıtyp jatyr. 2024 jyly bıýdjet tapshylyǵy 30%-ǵa ósip (2023 jyly 2,8 trln teńge bolǵan edi), 3,6 trln teńgege jetti. Bıýdjet «jyrtyǵyn» ósip kele jatqan qaryzdarmen jabýǵa daǵdylanyp bara jatyrmyz. 2024 jyly Qarjy mınıstrligi 7,5 trln teńge memlekettik qaryz aldy. Qaryzdyń ósýimen oǵan qyzmet kórsetý shyǵyndary 4,4-ten 5,9 trln teńgege deıin deıin ósti. Boryshqa qyzmet kórsetý shyǵystarynyń úlesi 12,9%-dan 16,9%-ǵa deıin ósti. 2025 jyly Qarjy mınıstrligi ishki naryqqa qosymsha 6,9 trln teńge tartýǵa nıetti. Taǵy 2,5 mlrd dollardyń oblıgasııasyn óteý kerek. Memlekettik qaryzǵa qyzmet kórsetý shyǵyndary bıýdjettiń shyǵyn bóligindegi eń kóp shyǵyn bolady. Kúrdeli fıskaldyq jaǵdaıda salyqtyń ósýi Úkimettiń memlekettik qaryzdy toltyrý esebinen aqsha alýǵa degen tábetin tómendetýge tıis.
Keıbir sarapshylar dollar emıssııasy áleýmettik-ekonomıkalyq baǵyttaǵy reformanyń qateligin jaýyp kelgenin aıtady. Bizdiń naryqtyń keńistigi shekteýli, oıyn erejesin qyzdyratyn ulttyq ınvestorlar az. Ishki naryqta uzaq jyldyq tarıhy bar problemalardyń keri zardabymen betpe-bet qalyp otyrmyz.
Ishki naryq pen bızneske «balyq berme, qarmaq ber» degen qaǵıdaǵa súıený qajettigi salyq mólsherlemelerine qatysty aıtylyp jatqan pikirtalastardan baıqalyp tur.
ALMATY
