Jahandaný dáýirinde etnostyq ártúrlilik kóptegen memleketke tán qubylysqa aınaldy. Degenmen etnosaralyq qarym-qatynastardaǵy túsinispeýshilikter, áleýmettik teńsizdik pen mádenı aıyrmashylyqtar keıde shıelenisterge ákelýi múmkin. Elimizde mundaı máselelerde istiń qııýyn keltirip, tigisin basatyn Qazaqstan halqy Assambleıasy janynan qurylǵan etnomedıasııa ınstıtýty bar.
Polıetnostyq qoǵamdaǵy etnosaralyq kelisimdi nyǵaıtýǵa yqpal etetin biregeı tetik strategııalyq mańyzǵa ıe bolýy úshin biraz ótkelden ótti. Alǵash 2011–2014 jyldar aralyǵynda QHA-nyń Ǵylymı-saraptamalyq keńesi etnosaralyq qaqtyǵystardyń aldyn alý jáne olardy retteý úshin medıasııa ınstıtýtyn engizý tujyrymdamasyn ázirledi. Osy kezeńde medıatorlardy oqytý, halyqaralyq tájirıbeni zertteý jáne etnomedıasııa ádisterin ázirleý baǵytynda belsendi jumys júrgizildi. Bolgarııa professory Tatıana Dronzına men ıspandyq ǵalym Antonıo Lozano qatysýymen ótkizilgen trenıngter etnomedıasııanyń ádistemelik negizderin qalyptastyrýǵa yqpal etti.
Keıin 2015–2020 jyldary etnomedıasııa ınstıtýty tolyqqandy qurylymǵa aınaldy. Osy ýaqyt aralyǵynda aımaqtyq medıasııa keńesteri jáne «Qoǵamdyq kelisim» ortalyqtary quryldy. Dostyq úıleri etnomedıasııa ortalyqtarynyń qyzmetine beıimdele bastady. 2018 jyly Aqtaý qalasynda ótken aımaqtyq semınar-trenıngte Mańǵystaý, Atyraý jáne basqa oblystardyń ókilderi etnososıologııalyq úderisterdi basqarý máselelerin talqylady. Bul kezeńde etnosaralyq kelisimge bilim berý jáne jergilikti qoǵamdastyqtar deńgeıinde erekshe nazar aýdaryldy, sáıkesinshe óńirlerdegi etnostyq shıelenister deńgeıin tómendetýge jol ashty.
Al 2021–2023 jyldary «Qoǵamdyq medıator» uǵymy engizildi. Oqý baǵdarlamalary men ádistemelik usynystar jańartyldy. 300-den asa kásibı medıator tirkelip, olar 21 etnomedıasııa ortalyǵynda jumys atqaryp otyr.
– Byltyr QHA tóraǵasynyń orynbasary – QHA hatshylyǵynyń meńgerýshisi Marat Ázilhanovtyń qatysýymen QHA respýblıkalyq etnomedıasııa keńesiniń 2-otyrysy ótti. Onda QHA medıasııa ınstıtýty resmı túrde etnomedıasııa ınstıtýty bolyp qaıta quryldy. Bul sheshim Qazaqstannyń etnosaralyq saıasatyndaǵy basymdyqtardy kórsetip, júıeli tásildiń qajettiligin aıqyndady. Búginde etnomedıasııanyń negizgi baǵyttary: Etnosaralyq qaqtyǵystardyń aldyn alý – mádenı aıyrmashylyqtardy túsinýdi tereńdetý, dıalog alańdaryn uıymdastyrý, etnostyq toptar arasynda senim ornatý; Etnosaralyq qaqtyǵystardy sheshý – medıatıvtik tásilderdi qoldaný arqyly beıbit kelisimge kelý, taraptardyń mádenı erekshelikterin eskere otyryp kelissózder júrgizý; Qaqtyǵystan keıingi qalpyna keltirý úderisteri – janjaldan keıingi senimdi qalpyna keltirý, qaıta ıntegrasııalaý jáne beıbit qatar ómir súrýdi qamtamasyz etý, – deıdi QHA medıasııa keńesiniń tóraǵasy Sherzod Pýlatov.
Etnomedıasııa búginde janjaldardy retteýdiń quraly ǵana emes, sonymen qatar qoǵamdaǵy senim men kelisimdi nyǵaıtatyn dıalog alańy sanalady. Qazaqstannyń tájirıbesi memlekettik organdardyń, qoǵamdyq qurylymdardyń jáne sarapshylardyń tıimdi jumysy arqasynda kúrdeli etnosaralyq máselelerdi tabysty sheshýge bolatynyn dáleldep otyr. Sondyqtan etnomedıasııa ınstıtýtyn odan ári jetildirý maqsatynda byltyr 5 myńnan asa azamat qatysqan 150-den asa is-shara uıymdastyrylǵan. Buǵan qosa medıasııa úderisin sıfrlandyrý baǵdarlamasy iske qosylyp, bul shalǵaı eldi mekenderde turatyn azamattardyń medıator qyzmetine qoljetimdiligin arttyrdy.
– Qazirgi ýaqytta 21 etnomedıasııa ortalyǵy, 21 etnomedıasııa keńesi (bireýi – respýblıkalyq, 20-sy – óńirlik) jumys isteıdi. Etnomedıasııa ortalyqtary men etnomedıasııa keńesteriniń sapaly kadrlyq quramy qalyptasty. Munyń quramyna kásibı medıatorlar, zańgerler, pedagogter, psıhologter, dintanýshylar, jýrnalıster men qoǵamdyq pikir kóshbasshylary kirdi. QHA tiziliminde 226 etnomedıator bar. Barlyq óńirde «Eldesý jáne tatýlasý» etnomedıasııa ınstıtýtyn damytý boıynsha QHA jobasy iske asyrylyp jatyr, – deıdi Sh.Pýlatov.
Etnomedıasııa sekildi QHA-nyń 100-den asa bastamalary qoǵamdyq kelisim, etnosaralyq jáne konfessııaaralyq tatýlyqty qamtamasyz etý, birlik, turaqtylyq pen toleranttylyq mádenıetin qalyptastyrý jolyndaǵy shejiresi sanalady. Máselen, «Assambleıa. Parlament. Máslıhattar» jobasy QHA qurylymdarynyń memlekettik organdarmen, Parlamentpen jáne máslıhattarmen qarym-qatynasyn nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan. Parlamentte ulttyq birlik pen qoǵamdyq kelisimdi nyǵaıtý máselelerimen aınalysatyn «Bir el – bir múdde» jańa depýtattyq birlestigi quryldy. Ereksheligi sol, top burynǵydaı Májiliste ǵana jumys istemeıdi, quramyndaǵy 30 depýtattyń 10-y – Senattan jáne 20-sy – Májilisten.
Qoǵamdaǵy senim men kelisim mádenıetin nyǵaıtýda «Birtutas qoǵam: kelisim jáne senim» jobasy ómirsheńdigin dáleldedi. «Etnomádenı birlestikter: reformalardyń áleýmettik bazasy» jobasy ulttyq qundylyqtardy dáripteýge jáne etnomádenı birlestikterdi reformalardy qoldaýǵa jumyldyrýǵa arnalǵan. Bul baǵytta etnomádenı birlestikter jetekshilerimen kezdesýler, áskerı-patrıottyq kýrstar jáne qarjylyq saýat boıynsha oqytý sharalary uıymdastyrylady.
Assambleıanyń kemel keleshegine kepildik beretin jobalardy respýblıkadaǵy 35 Dostyq úıi úılestiredi. Osylaısha, 30 jyl ishinde QHA arnaıy jobalary tatýlyqty nyǵaıtý, mádenı ártúrlilikti dáripteý, jastar tárbıesi, qaıyrymdylyq pen qoǵamdyq turaqtylyqty qamtamasyz etýge, eldegi beıbitshilik pen yntymaqtastyqty saqtaýǵa, sondaı-aq azamattardyń birtutas ulttyq biregeıligin qalyptastyrýǵa mańyzdy úles qosty.
