Sıfrlyq jýrnalıstıkadaǵy syn men sapa

Halyqaralyq medıa sala­syndaǵy jetekshi sarapshylar bas qosqan jıynda Sıfrlyq transformasııa jáne jasandy ıntellekt jaǵdaıyndaǵy jýrnalıstıkanyń bolashaǵy, buqaralyq aqparat quraldarynda úlken derekter men avtomattandyrylǵan taldaý­dy qoldaný, sıfrlyq dáýir­degi medıanyń halyqaralyq tá­jirıbesi men damý keleshegi sekildi máseleler saralandy.

Mádenıet jáne aqpa­rat mınıstrligi BAQ salasyn­da­ǵy memlekettik saıasat depar­ta­­mentiniń dırektory Qaınar Ahetov sıfrlyq jýrnalıstıka qazirgi aqparattyq keńistiktiń ajyramas bóligine aınalǵanyn, nátıjesinde aýdıtorııamen ara­lasýǵa, jańalyqtar sapasyn jaq­sartýǵa jáne medıa plat­for­malardyń kókjıegin keńeıtýge tyń serpin paıda bolǵanyn atap ótti.

– Sıfrlyq platformaǵa kóshý – jahandyq úrdis. Keıingi jyl­dary Ortalyq Azııa men Qytaıda ınternet pen mobıldi qurylǵylardy paıdalanýshylar sany eselep ósti. Bul aýdıtorııanyń dástúrli jańalyqtardy tutyný formattarynan (gazetter, teledıdarlar) sıfrlyq platformalarǵa jyldam kóshýine ákeldi. Ne­gizgi mysal retinde áleýmettik jeliler men arnaıy jańalyqtar saıttarynyń tanymaldylyǵy artqanyn aıtýymyz kerek. Qo­ǵamdyq pikir qalyptastyrýda áleý­mettik jeli úlken ról at­qar­ǵanymen, onyń jaǵymdy jáne jaǵymsyz tustary baryn umyt­paýǵa tıispiz. Jedeldilik júıeli jolǵa qoıylǵanymen, jalǵan aqparattyń tez taralýy, qoǵamdyq pikirdi manıpýlıasııalaý sekildi teris áserler de beleń alyp jatyr. О́z kezeginde jasandy ıntellekt jýrnalıstıkaǵa belsendi túrde enip, derekterdi jınaý jáne taldaý, jazý materıaldaryn avtomattandyrý, sondaı-aq trendter men aýdıtorııanyń qalaýyn boljaý sııaqty úderisterdi oń­taılandyrýǵa kómektesýde. Búgingi basqosýdyń maqsaty – tájirıbe almasý ǵana emes, aımaqtaǵy naq­ty máselelerdi sheshý úshin sıfrlyq jýrnalıstıkany qalaı paıdalanýǵa bolatynyn ashyq talqylaý. О́ıtkeni sıfrlyq jýrnalıstıkanyń tabysty damýy úshin tek tehnologııalyq jáne ádistemelik kedergilerdi emes, saıası jáne áleýmettik syn-qaterlerdi de eńserý qajet, – deıdi Q.Ahetov.

Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi salalyq jýrnalıs­terdi daıarlaý baǵytynda joǵa­ry oqý oryndarymen 10 me­morandýmǵa qol qoıǵan. Búginde saıasat, din, medısına, ekologııa, áskerı sala, halyqaralyq, IT, aýyl sharýashylyǵy, zań jáne qarjy-ekonomıka salalary boıynsha 7 500-den asa tyńdaýshy oqý kýrstaryn aıaqtaǵan.

Taqyrypqa sáıkes sarapshylar Ortalyq Azııa men Qytaıdaǵy medıa keńistiktiń damýyna jasandy ıntellekt pen sıfrlyq tehnologııalardyń qalaı yqpal etetinin talqylady.

– Sıfrlyq BAQ ózderiniń jańa­lyqtar arnalaryna alań­daı­dy, óıtkeni olardy X áleýmettik medıa qoldanbasy basyp ozdy. Onyń ústine sóz bostandyǵy tolyq maǵynasynda jáne áreketinde qazir X platformasynda baıqalady. Bul qyzmet aqyly, biraq ol qandaı bolsa da, shyndyqty bilýge turarlyq. Adamzat sıfrlyq yńǵaılylyqqa tez úırendi. Biraq munyń qaterli tusyn da kórip otyrmyz. Máselen, iri bıznestiń básekelesteri arasynda ólimmen aıaqtalatyn ınfarkt jaǵdaılary oryn aldy. 2024 jyldyń kúzinde Lıvannyń ár tarabynda peıdjerler men rasııalardyń bir ýaqytta qalaı jarylyp, 37 adam qaza tapqanyn, taǵy 2 750 adam ártúrli aýyrlyq dárejesinde jaralanǵanyn eske túsireıik. Bul Izraıldiń barlaý qyzmeti men armııasynyń Taıaý Shyǵystaǵy Hezbolla qozǵalysy múshelerine qarsy birlesken operasııasy boldy. Peıdjer jarylysynan zardap shekkenderdiń arasynda Irannyń Lıvandaǵy elshisi Modjtab Amanı de bar edi. AI arqasynda Qytaı qalam, túıme jáne basqa da ıntellekti bar atrıbýttar shyǵaryp jatyr. Munyń bárin buryn barlaý­shylar men tyńshylar týraly fılm­derden ǵana kóretinbiz. Qazir ol Alibaba jáne basqa da qytaılyq saýda platformalarynda jappaı satylady. Qytaı bul turǵyda HHII ǵasyrda ómir súrip jatyr. Sıfrlyq ındýstrııanyń astanasy Gonkongqa barǵan jan muny anyq túsinedi. Men sýperkompıýterler shyǵarylatyn Tıanszın qalasynda boldym, mundaı qurylǵynyń biri bizdiń oqý oryndaryna da ákelinedi. Ilon Mask aıtqandaı, bolashaq – azamattyq sıfrlyq jýrnalıstıkada. О́ıtkeni H sııaqty platformany adamdar jasaıdy jáne adamdar úshin jasaıdy. Dástúrli BAQ-ty birneshe redaktor basqarady. Sıfrlyq jýrnalıstıkada bir ǵana tulǵa redaktor, tilshi, beıneoperator, dıktor, grafıkalyq dızaıner, jýrnalıst mindetterin bir ózi atqara beredi, – deıdi Ulttyq ǵylym akademııasynyń Bilim jáne áleýmettik damý ortalyǵy bas­shysynyń mindetin atqarýshy Kúltaı Ádilova.

Mádenıet jáne aqparat mınıstr­liginiń 2025 jylǵa arnalǵan halyqtyń medıa saýatyn damytý jáne Medıasfera mamandarynyń biliktiligin arttyrý jospary sheńberinde uıymdastyrylǵan joba dúnıejúzilik radıo kúnin merekeleý aıasynda ótti. Joba jetekshileriniń biri professor Gúlmıra Sultanbaı atalǵan taqyryp Jýrnalıstıka qysqy mektebiniń kezekti baǵdarlamasynda keńinen talqylanatynyn jetkizdi. Bıyl jobaǵa jyldaǵydaı kórshiles memleketterdiń medıa salasyndaǵy bilikti mamandary shaqyrylǵan.

ALMATY