Sýretterdi túsirgen – avtor
О́skemennen nebári 100 kılometr qashyqtyqtaǵy Qaıyńdy aýylyn kóp eshkim bile de bermeıdi. Jazdyń kúni at basyn bura ketken aýylǵa qys ishinde arnaıy barǵanbyz. Tamyljyǵan tabıǵat aıasyndaǵy aýyldyń tynys-tirshiligin kórgimiz kelgen. Qyrqadan asa bere jaıqalǵan orman bel-belesti asyp, kete beredi. Iektiń astyndaǵy oıpańda aýyl otyr. Joldyń qos qaptalynda kókke qadala ósken qaraǵaı. Aýyldyń ataýy Qaıyńdy bolǵanymen, qaıyń aǵashy seldir. Turǵyndardyń deni orman sharýashylyǵynda jumys isteıdi. Mektep joq. Oqýshylar Shubarqaıyńnyń mektebine qatynap oqıdy. Mektep deımiz, shaǵyn aýyldan dúken de tappaısyz. Aýyldyqtar azyq-túlikterin ortalyqtan jetkizedi.
Biz túskenshe Qaıyńdynyń ishi tym-tyrys edi. Qalaı kólikten shyqtyq, aýyl ıtteri abalap, aınala azan-qazan boldy da ketti. Soǵan qaraǵanda, munda bóten el kirmeıtin sekildi. Kirgendi qoıyp, mundaı aýyldyń baryn bilmeıdi de. Úılerdiń kóbi qaraǵaıdan qıylǵan. Murjalardan shyqqan tútin syzdyqtaı bastapty. Erte jaqqan ot qyzyl shoqtanyp, sónýge aınalǵan shyǵar. Abalaǵan ıtterdiń daýysy báseńdeı bergende shelegin saldyrlatyp, qońyrqaı kúrte kıingen áıel shyqqan. Irgesindegi qudyqtan sý alýǵa bara jatyr eken. Aýyldyń aý-jaıyn surap, áńgimege tartqan boldyq.
– Týyp-ósken aýylymnan taban aýdarmaımyn. Qalanyń shýynan týǵan jerdiń nýy artyq. Azyn-aýlaq mal ustaımyz. Jaıylym men shabyndyqtan tarlyq kórip otyrǵan joqpyz. О́zim orman sharýashylyǵynda jumys isteımin, – degen Almıra Qarjaýbaıqyzy qozy-laǵyn jamyratyp, qoı-eshkisi mańyratyp, tómendegi sýatqa túsirdi.
Qora-jaıyn tazalap júrip ormanshylyqtyń jumysy tóńireginde áńgime órbitti. Kóktem shyǵa kóshet egip, sony kútip baptaıtynyn aıtty. Ormandaǵy órttiń aldyn alý maqsatynda kúni-túni ıneniń ushynda júrgendeı kúı keshetinin de jasyrmady. Aıtsa, aıtqandaı. Jazdyń kúni maıy shylqyp turǵan qalyń qaraǵaıǵa jylt etken ot tıse, syr ete túserdeı. Qorǵaýdy kúsheıte túsý kerek-aq.
Aýyldy aınalshyqtap júrmiz. Aýyl emes, beıne bir orman ishinde júrgendeısiń. Ánsheıin týrıstik marshrýt syzyp qoıatyndaı jer. Qalanyń qym-qýyt tirshiliginen mezi bolǵandardy birer kúnge alyp kelip, aýyldyń aýasyn bir jutqyzsa, sergip shyǵa keler edi. Atpen serýendeýge de qolaıly. Aıaqqa shańǵy baılap júgirýge de bolardaı. Qar shananyń izine túsip, shyntaqty aınala bergenimizde, aldymyzdan eńseli úı kóringen. Qyraý shalǵan jynystyń arasyndaǵy úı ertegi álemine jeteleı jónelgendeı áser beredi eken. Qııaq murtty er adam aýlasynda otyn jaryp júr. Jón surasyp edik, ol da ormanshylyqta jumys isteıtinin aıtty. Erterekte Zaısan óńirinen kóship kelgen eken.
– Aýylda júzge jaqyn turǵyn bar. Deni malmen aınalysady. Men ań sharýashylyǵy jaǵynda jumys isteımin. Aýyldyń aınalasy tolǵan ań. Ań bolǵanda, tuıaqtylar. Qar qalyńdaǵanda buǵy-maral aýylǵa deıin túsedi, – deıdi Ǵalym Maranuly.
Ol aýyldyń eń negizgi máselesin de búgip qalmady. Áýelde aıtqandaı, Qaıyńdyǵa aýyl mártebesi qajet.
– Aýyl mártebesi bolmaǵan soń, jol da jóndelmeıdi, elektr baǵanalary da tozyp tur. Halyqta durys tirkelim de joq. Týǵan balalardy qaıda tirkeımiz dep alashapqyn bolady. Qujattary ortalyqqa ketti degen. Oń nátıje berse jón. Joǵarydaǵy basshylar qujatty tezdetip sheship, aýyl dárejesine jetsek eken, – deıdi Ǵalym Maranuly.
Turǵyndar kóterip júrgen bul másele san márte merzimdi basylymdarda jazylǵanymen, tııanaqtalmaı tur. Samar aýdany basshylyǵy tıisti qujattar qattalyp, Shyǵys Qazaqstan oblysynyń jer qatynastary basqarmasyna jiberilgenin aıtady.
– Aýyl aýmaǵyn Qaıyńdy orman qory jerinen shyǵaryp, Samar aýyldyq okrýginiń quramyna engizýge qatysty «Orman kodeksiniń» talaptaryna sáıkes jumystar júrgizilip jatyr. Qazirgi ýaqytta barlyq materıaldar oblystyq jer qatynastary basqarmasyna jiberildi, – deıdi Samar aýdandyq jer qatynastary bóliminiń basshysy Qýat Qumarbekuly.
Onyń aıtýynsha, oblystyń jer qatynastary basqarmasy memlekettik orman qorynyń jerlerin basqa sanattaǵy jerlerge aýystyrý máselesi jónindegi materıaldar negizinde orman qorynyń jerlerin aýystyrýdy maquldaý týraly qaýly qabyldap, qajetti qujattarmen qosa, kelisý úshin Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń Orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi komıtetine 2025 jylǵy 6 aqpanda joldaǵan eken.
Endigi kezekte memlekettik ekologııalyq saraptamanyń oń qorytyndysy alynǵan jaǵdaıda, jer resýrstaryn basqarý jónindegi ortalyq ýákiletti organ zańnamada belgilengen tártippen Úkimet sheshiminiń jobasyn ázirleıdi, memlekettik orman qory jerlerin aýystyrý máselesi boıynsha túpkilikti sheshim qabyldaý úshin Úkimettiń qaraýyna engizedi.
Osy sekildi birqatar jumys atqarylyp, Qaıyńdy aýyl mártebesine ıe bolsa, Samar aýdanynyń, aýmaqtaǵy týrızm salasynyń damýyna tyń serpin beretini sózsiz. Samar óńirinde jaǵalaýda jatyp demalý ǵana emes, qysy-jazy taý-tasta serýendeý múmkindigi de týady.
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Samar aýdany
