Intellektýaldy kólik júıesi engiziledi

«Inspur» – álemniń 120-dan asa elinde jumys isteıtin, 30 jyldan asa tájirıbesi bar iri IT-kom­pa­nııa­sy. Ol aqyldy qalalar, sıfrlyq ınfraqurylym, kólik júıeleri bo­ıynsha zamanaýı tehnologııalardy jasaýmen aınalysady. Almaty qalasyn­da engiziletin ıntellektýaldy kó­lik júıesi jol qozǵalysyn taldaýǵa, kólik qozǵalysyn retteýge múmkindik beredi. Aıta keteıik, bul joba 2019 jyly qabyldanǵan «Smart City» aıasynda júzege asyrylyp jatyr. Aqyldy qala tujyrymdamasynda qaýipsizdik, kólik, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shylyq, bilim, densaýlyq saqtaý salalaryna basymdyq berilgen.

Qazir Almaty ákimdigi «Inspur» kompanııasynyń tehnologııa­laryn qandaı kólemde satyp alatyny belgisiz. Joba tek ıntellektýaldy kólik júıesin ǵana qamtı ma, álde to­lyq ınfraqurylymdyq keshen engizile me – bul jaǵy naqtylanbaǵan. Ázirge quny, jumys merzimi jáne jergilikti mamandardy oqytý jospary sekildi máseleleri áli pysyqtalyp jatyr.

Almatynyń kólik qozǵalysy kúrde­li máselelerdiń biri. Qaladaǵy avtokó­likter sany jyl saıyn artyp, jol ınfra­qurylymy bul júktemeni tolyq kótere almaı keledi. Keptelister tek tańerteńgi jáne keshki qarbalas ýaqytta ǵana emes, kún­dizgi ýaqyttyń ózinde de qalypty jaǵ­daı­ǵa aınalǵan. Bul júr­gizýshiler men jo­laý­shylardyń ýaqy­tyn joǵaltyp qana qoı­maı, janarmaı shyǵynyn arttyryp, ekolo­gııalyq ahýaldyń nasharlaýyna áser etedi.

Almatydaǵy ıntellektýaldy kólik júıesiniń engizilýi jol qozǵalysyn basqarý men kólik ınfraqurylymyn jetildirýde mańyzdy qadam bolmaq. Bul júıe kólik qozǵalysyn taldaýǵa jáne aldyn ala boljam arqyly tıimdilikti arttyryp, keptelisterdi azaıtýǵa baǵyttalǵan. «ITS» júıesi arnaıy algorıtmder men datchıkterdiń kómegimen joldaǵy jaǵdaıdy qadaǵalap, dál sol sátte taldaý júrgizedi. Júıe kólik qozǵalysyn ońtaılandyrý boıynsha usynystar berip otyrady, keptelister men apattardyń aldyn alý sharalary jasalady, sondaı-aq júrgizýshilerge joldaǵy ózgerister men qaýipter týraly eskertedi.

«ITS» júıesi jyldamdyqty retteý, ereje buzǵan júrgizýshilerge eskertý berý fýnksııa­laryn da qamtıdy. Bul júıe dál sol sátte jol jaǵdaıyna baı­lanysty jyldamdyq shekteýlerin dına­mıkalyq túrde ózgertýge múmkindik beredi. Sonymen qatar ıntellektýaldy baǵ­darshamdar men jol belgileri júrgi­zý­shilerge jol qozǵalys jaǵdaıyn habarlap, qozǵalysty retteýge kómek­tesedi. Júıe kólik qozǵalysynyń qaýip­siz­digin kúsheıtýge de baǵyttalǵan. «ITS» quramyna kiretin óte sezimtal kameralar men datchıkter joldaǵy jaǵdaıdy táýlik boıy baqylaıdy. Júıeniń negizgi komponentterine jol-kólik jaǵdaıyn anyqtaıtyn datchıkter, aýa raıyn baqylaıtyn qurylǵylar, kólik aǵynynyń tyǵyzdyǵyna qaraı jaryqtyǵy men jıiligin ózgertetin ıntellektýaldy navıgasııalyq shamdar, jol qozǵalysyn baqylaý júıeleri, qaýipsizdik maqsatynda erte habar beretin robottar kiredi.

Qoǵamdyq kóliktiń tıimdiligin art­tyrý «ITS» júıesiniń mańyzdy bóligi. Júıe avtobýs marshrýttaryn ońtaılandyrý, qozǵalys kestelerin úılestirý, jolaýshylar tasymalynyń sapasyn jaqsartý úshin qoldanylmaq. Bul qoǵamdyq kólikti kútý ýaqytyn qysqartyp, qyzmet kórsetý sapasyn arttyrady. Almatydaǵy jol jáne kólik ınfraqurylymynyń tehnıkalyq jaǵdaıyn baqylaý úshin ın­tel­lektýaldy júıeler usy­nylady. Arnaıy datchıkter jol jabyndysynyń, kópirler men tonnelderdiń kúıin baǵa­lap, jóndeý jumystaryn aldyn ala josparlaýǵa kómektesedi. Osylaısha oqys oqıǵalardyń, jol apat­ta­rynyń aldyn alyp, júr­gizýshilerdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge bolady.

«ITS» quramynda aqy­ly joldar júıesi de qa­ras­ty­rylǵan. Bul júıe jol aqy­syn avtomatty túr­de esepteý jáne qolma-qol aq­shasyz tó­lem jasaý múm­kindigin qamta­ma­syz etedi. Júıe kólik túrine qaraı jol aqysyn eseptep, bank kar­talary men mobıldi qosym­shalar arqyly tólem jasaýdy jeńildetedi.  Jolda keptelis týdyrmaı, aqyly joldar arqyly ótýge múmkindik beredi. «ITS» júıesi tótenshe jaǵdaılardy basqarý, jedel áre­ket etý qaǵıdat­taryna da negiz­del­gen. Ol «bir platforma + eki stan­dart­tar jıyntyǵy + bes qoldan­baly júıe» tásilin qoldanady, bul jol-kólik jaǵ­daılaryn naqty dıag­nostı­kalaýǵa, tótenshe jaǵdaılarǵa jedel áreket etýge jáne qoǵamdyq kólik jumysynyń tıimdiligin arttyrady.

Almatydaǵy kólik qozǵalysyn bas­qarý­dyń qazirgi júıesi jol qozǵalysyn tıimdi úılestirý, keptelisterdi azaıtý, qoǵamdyq kóliktiń tıimdiligin arttyrý, jol qaýipsizdigin kúsheıtý sııaqty negizgi mindetterdi sheshýge baǵyttalyp otyr. Intellektýaldy kólik júıesi engizil­gen jaǵdaıda, qalanyń kólik ınfraqu­rylymy aıtarlyqtaı jaqsaryp, birneshe mańyzdy artyqshylyqqa qol jetkiziledi. Birinshiden, kólik qozǵalysyn avtomatty túrde retteý arqyly keptelis azaıady. Ekin­­shiden, qozǵalys jaǵdaıyn naqty taldap, aldyn ala eskertý berý arqyly jol-kó­lik oqıǵalarynyń aldyn alady. Úshin­shi­den, marshrýttar men kestelerdi ońtaılandyrý arqyly qoǵamdyq kóliktiń sapasy jaqsarady. Tórtinshiden, jóndeý jumys­taryn josparly júrgizý arqyly jol ınfraqurylymynyń jaǵdaıyn baqy­laý júzege asady. Besinshiden, júıe apatty jaǵdaılar týraly aqparatty dereý taratyp, tótenshe jaǵdaılarǵa jedel jaýap berýdi qamtamasyz etedi. Jalpy alǵanda, ıntel­lektýaldy kólik júıesin engizý – Alma­ty úshin tıimdi sheshim bolmaq.