Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq zańnamasy jetildiriledi

MÁMS júıesin aýqymdy ózgerister kútip tur

Kún tártibine sáıkes aldymen jıyn­da Joǵary aýdıtorlyq palatanyń jańa múshesi taǵaıyndaldy. Májilis tóraǵa­sy Erlan Qoshanov bul qyzmetke Rahymjan Dildaevty usyndy. Ol Áýlıeata ýnıver­sıtetin zańger, ekonomıst-qarjyger maman­dyqtary boıynsha aıaqtaǵan, Reseı akademııasynda bilim alyp, eńbek jolyn 1998 jyly bastaǵan. Osylaısha, 20 jyl boıy Kirister komıteti men Qarjy mınıstrliginiń qury­lymdarynda túrli laýazymda jumys istegen. Daýys berý barysynda depýtattar atalǵan azamattyń kandıdatýrasyn biraýyzdan qoldady.

Sodan soń «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý máse­leleri boıynsha ózgerister men tolyq­­tyrýlar engizý týraly» zań jobasy qaral­dy. Úkimettiń bastamasymen ázirlengen qujatta mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesine jarnalar tóleý úshin tabystyń joǵarǵy shegin ulǵaıtý usynylǵan.

– Zań jobasy negizgi úsh baǵyttan turady. Birinshiden, 2027 jylǵa qaraı kepil­dendirilgen kólemdegi tegin medısınalyq kómek paketin eki ese, ıaǵnı 57%-dan 32%-ǵa qysqartý, sáıkesinshe mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý paketin 68%-ǵa ulǵaıtý kózdeledi. Ekinshiden, jumys berýshiler men jumysshylardyń MÁMS qoryna tóleıtin jarnanyń joǵary shegin 10 eselengen, eń tómengi jalaqydan 50 ese arttyrý qarastyrylǵan. Úshinshiden, jergilikti bıýdjet esebinen jumyssyzdar men áleýmettik daǵdarys deńgeıine jatatyn azamattar úshin MÁMS qoryna jarna tóleý kózdelip otyr, – dedi depýtat Ashat Aımaǵambetov.

Osy oraıda ol Áleýmettik-mádenı damý komıteti zań jobasyn jumysqa qabyldaýǵa jáne oǵan qorytyndy ázirleýge daıyn ekenin málimdedi.

Sondaı-aq palata depýtattary «2017 jyl­ǵy 11 sáýirdegi Eýrazııalyq ekonomı­kalyq odaqtyń Keden kodeksi týraly shart­qa ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» jáne «Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń kedendik aýmaǵynan áketiletin taýarlardyń shyǵarylǵan jerin aıqyndaýdyń úılestirilgen júıesi týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobalaryn jumysqa qabyldady.

PIK qyzmetine jańa talaptar qoıylady

Májilis turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq máselelerine qatysty úsh qujatty qarady. Zań jobalary jóninen Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń hatshysy Ekaterına Smyshlıaeva baıandama jasady.

– О́kinishke qaraı, Úkimet 2019 jyldan beri júrgizip kele jatqan turǵyn úı qoryn basqarý júıesin reformalaý maqsatyna jete almady. Munyń obektıvti jáne sýbektıvti sebepteri bar. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 2023 jyly sáýirde Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda reformaǵa shynaıy baǵa berý qajettigin atap ótti. Osyǵan baılanysty jiberilgen qatelikter men isterdiń naqty jaǵdaıyn eskere otyryp, depýtattyq korpýsqa kondomınıýmdardy basqarýdyń quqyqtyq negizin qaıta qaraý tapsyryldy. Bul zań jobasy osy tapsyrmany oryndaý úshin ázirlendi. Qujat eki negizgi máseleni sheshedi. Birinshiden, reforma júrgizilgen 6 jyl ishinde ınstıtýt retinde joıylmaǵan páter ıeleri kooperatıvteri qyzmetiniń ashyqtyǵyna qoıylatyn talaptardy engizý. Ekinshiden, turǵyndardyń kondomınıýmdy basqarý nysandary men sharttaryn tańdaýy úshin barynsha erkin quqyqtyq orta qurý. Ol úshin zań jobasynda kondomınıýmdy basqarýda múlik ıelerin biriktirý jáne tikeleı birlesken basqarý túri engizildi, – dedi E.Smyshlıaeva.

Bul rette ol turǵyndarǵa esep bermegeni jáne úıge qajetti qujattardy usynýdan bas tartqany úshin ákimshilik jaýapkershilik kúsheı­tiletinin atap ótti. Taǵy bir mańyz­dysy, zań jobasy kúshine ense, turǵyn úı-kommýnaldyq tarıfter aılyq eseptik kórsetkish boıynsha esepteledi. Jalpy, qujattar kóppáterli úılerge qyzmet kór­setýdi jaqsartýǵa jáne osy salada zańna­many jetildirýge baǵyttalǵan.

– Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq máseleleri boıynsha engizilgen túzetýler­ge sáıkes páter ıeleri kooperatıvteri budan bylaı sharýashylyq júrgizýdiń derbes nysany bolmaıdy. Endi olar ortaq máseleler­di (mysaly, aýmaqty tazalaý, lıftiler­di paıdalaný) yńǵaıly basqarý úshin bir­neshe úıdi biriktiretin bıznes qurylymdar retinde qarastyrylady. Sonymen qatar páter ıeleri kooperatıvteri mindetti túrde qaıta tirkeýden ótip, jańa jarǵylar alyp, kommersııalyq emes uıym aıasynda qatań túrde jumys isteýi qajet, – dedi zań jobasy tóńireginde qosymsha baıandama jasaǵan Nurtaı Sabılıanov.

Aıta keteıik, usynylǵan ózgerister depýtattardyń óńirlerge jumys saparlary barysynda atqarýshy organdar, sarapshylar, jergilikti qaýymdastyqtarmen tolyq talqylanǵan. Osyny negizge alyp, jumys toby qujatty qabyldaýdy usyndy. Nátıjesinde, ár zań jobasyna jeke-jeke daýys berilip, qabyldandy.

Shaǵym azaımady, kezek kemimedi

Jyl basynda Májilis depýtattary óńirlerge baryp, turǵyndarmen kezdesip, tolǵandyrǵan máselelerin surap bilgen edi. Sapar qorytyndysynda saılaýshylardan myńnan asa aryz-shaǵym jınaqtalyp, Úkimetke joldandy. Jalpy otyrysta Premer-mınıstrdiń orynbasary Ermek Kósherbaev halyq kótergen máseleler bo­ıynsha qandaı jumystar qolǵa alynǵanyn baıandap berdi.

– Bıyl saılaýshylar shamamen 700 ózekti másele kóterdi. Onyń 46%-yn áleý­mettik máseleler qamtıdy. Taǵy 31%-y – aýyl sharýashylyǵy, qurylys, energetıka, ónerkásip, t.b. salalarǵa qatysty. Densaýlyq saqtaý salasy – Úkimet jumysynyń basym baǵytynyń biri. Salada biraz jumys atqaryldy. О́tken jyly bala ólimi 8,3%-ǵa, al ana ólimi 11,3%-ǵa azaıdy. Halyqtyń nysanaly toptaryn onkoskrınıngpen qamtý 16%-ǵa ósti. Nátıjesinde qaterli isikten bolatyn ólim-jitim kórsetkishi 2,8%-ǵa tómendedi. О́ńirlerde medısınalyq qyzmetkerlerdiń jetispeıtini ras. Bul másele kezeń-kezeńmen sheshilip keledi. Úkimet «Aýylda densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý» ulttyq jobasyn júzege asyryp jatyr. Joba aıasynda 467 nysannyń qurylysy aıaqtaldy. 188 nysan jyl sońyna deıin iske qosylady, – dedi vıse-premer.

E.Kósherbaevtyń baıandamasyn muqııat tyńdaǵan qatysýshylar quzyrly organdarǵa saýal qoıýǵa asyqty. Máselen, Májilis depýtaty Nartaı Sársenǵalıev sý tasqynyna qarsy daıyndyqtyń deńgeıine baılanysty másele kóterdi.

– Byltyr elimizdiń teń jartysy sý astynda qaldy. 10 oblysta tótenshe jaǵdaı jarııalandy. Onyń saldaryn joıamyz dep Úkimettiń rezervinen 46,9 mlrd teńge bólindi. Jergilikti bıýdjetten de esepsiz qarjy ketti. Bıyl Qazaqstanda birde-bir eldi meken sý astynda qalmaıtynyna sendirip, elge tynyshtyq syılaı alamyz ba, joq pa? О́ıtkeni sizder 1 223 eldi meken sý astynda qalýy múmkin degen aqparat tarattyńyzdar, – dedi depýtat.

Buǵan jaýaptylar byltyrdan beri Úkimette jedel shtab jumys istep turǵanyn, monıtorıng júrgizilip jatqanyn, jaǵdaı­dyń baqylaýda ekenin aıtyp sendirdi.

– Táýlik boıy Tótenshe jaǵdaı mınıstr­ligi, oblys ákimderi jaǵdaıdy baqylap otyr. Algorıtm bekitilgen. О́zimniń óńirden kelgenime bir aı bolǵan joq. Apta saıyn tıisti mınıstrliktermen sý tasqynyna, qar kóshkinine baılanysty jedel shtabtyń otyrysyna qatysyp otyrdym. Ár oblysta osyndaı shtab bar. Ár óńirdiń jaǵdaıyna qaraı qarajat bólingen, tıisti is-sharalar jospary bekitildi. Tehnıka men qutqarýshylar daıyn otyr. Memlekettik materıaldyq rezervte qajetti zattar bar, – dedi E.Kósherbaev.

Al Sý resýrstary jáne ırrıgasııa vıse-mınıstri Erbolat Ibraıhanovtyń jaýabyna súıensek, qarǵyn sý jaılasa, qoımalar sý qabyldaýǵa saqadaı saı. Tipti dambylar, drenajdyq júıeler arnaıy jóndeýden ótken.

Talqylaý barysynda depýtat Elnur Beısenbaev saılaýshylardyń suraqtarynyń basym bóligine syrǵytpa jaýaptar men formaldy usynystar berilgenin aıtyp, Úkimetti synady.

– Respýblıkalyq deńgeıdegi 355 naqty saýaldyń nebári 76-syna ǵana tıisti ja­ýap aldyq. Al qalǵan 79% Úkimettiń jaýaptary múldem mardymsyz ári dáıeksiz boldy. Demek jyldar boıy qordalanǵan, qanshama jannyń turmys-tirshiligine tikeleı áser etetin aýqymdy máseleler taǵy da sheshýsiz qaldy degen sóz. Densaý­lyq saqtaý salasyna MÁMS-tiń engizilge­nine 5 jylǵa aıaq bassa da, jańa júıeniń jyry bitpeı otyr. Úsh jylda úsh mınıstr aýysqanymen, medısınalyq saqtandyrý máselesinde naqty úsh másele de sheshilmedi. Shaǵym azaımady, kezek kemimedi, sapa jaqsarmady. Jumyssyzdyqtyń azaımaýy taǵy bar. Sıfrlanǵan zamanda statıstıkany burmalaý aýrýyn jasyrǵanmen teń. My­saly, Úkimetke sensek, keıingi 15 jyl boıy jumyssyzdyq 4-5 paıyzdyq ózgermeıtin kórsetkishte tur. Al shyndyǵynda, elimizde jumyssyzdardyń sany 10–12 paıyz, ıaǵnı mıllıonnan asady, – dedi E.Beısenbaev.

Sondaı-aq ol saılanǵan aýyl ákimderiniń quzyretin arttyrý máselesiniń áli de óte ózekti ekenin, Úkimettiń kóshi-qon baǵdar­lamasy múldem iske aspaǵanyn, jalaqydaǵy teńsizdik pen ınfraqurylym máselesi halyqtyń ál-aýqatyna keri áser etip jatqanyn tilge tıek etti.

Sheshimin tapqan máseleler bar

Depýtattar tarapynan syn-pikir aıtylǵan soń, Májilis tóraǵasy Erlan Qoshanov óńirlerge sapary kezinde eń jıi kóterilgen máselelerge toqtalyp, keıingi kezde sheshimin tapqandaryn tizbektedi.

– Zııandy óndiriste jumys isteıtin adamdardyń jaǵdaıy jyldar boıy aıtylyp keldi. Byltyr sol túıtkil sheshimin tapty. Olarǵa qosymsha áleýmettik tólem tóleý máselesin zańmen bekittik. Bul shahtada, karerlerde, metallýrgııalyq sehtarda zııandy ári qaýipti jumys istep júrgen júz myńdaǵan jumysshyny qamtydy. Depýtattar aýyl-aımaqty aralaǵanda balalardyń quqyǵyn qorǵaý máselesi jıi kóterildi. Ásirese balabaqshalarǵa talaptardy kúsheıtý kerek degen ótinishter aıtyldy. Soǵan baılanysty depýtattar Úkimetpen birge tyǵyz jumys istep, balabaqshalarǵa lısenzııa berý tártibi qaıtaryldy. Taıaý kúnderi ǵana biz osy másele boıynsha tıisti zańdy qabyldadyq, – dedi E.Qoshanov.

Jurtshylyqty alańdatqan taǵy bir ózekti másele aýyldardaǵy dáriger tapshy­lyǵy edi. «Amanat» partııasy bul máseleni saılaýaldy baǵdarlamasyna engizgen. Sóıtip, arnaıy zań qabyldanǵan. Sol zań boıynsha aýylǵa jumys isteýge baratyn medısına qyzmetkerleri úshin 9 mln teńgege deıin tólem belgilengen. Qazir myńdaǵan dáriger aýylǵa baryp, osynyń ıgiligin kórip otyr.

– Turǵyndar onkologııalyq aýrýlarǵa skrınıngtiń qoljetimdiligine baılanysty másele kóterdi. Jalpy, aýrýdy erte kezeńde anyqtaý – úlken problema. Osy máseleni de zańmen rettedik. Endi onkologııalyq aýrýlarǵa tegin skrınıng júrgiziledi. Bul – myńdaǵan adamnyń ómirin saqtap qalý degen sóz. Endigi kezekte Úkimetpen birlesip, osy jumysty ári qaraı jalǵastyrýymyz kerek. Jumys shashetekten. Máselen, monoqalalardy damytý jaıy da nazardan qalyp qoımaýy kerek. Jergilikti mańyzy bar joldar, medısınalyq saqtandyrý, jumyspen qamtý, baǵa ósimi, kıberalaıaqtyq, baspana qoljetimdiligi, ınternettiń sapasy, taǵy da sol sııaqty máseleler bar. Memlekettik organdar olardy dereý sheshý qajet, shara qoldaný kerek, – dedi Májilis tóraǵasy.

Palata otyrysynyń qorytyndysynda «Akvaósirý týraly» negizgi jáne oǵan ilespe eki zań jobasy maquldandy. Onda jańa óndiristerdi qurý ne keńeıtýge, akvasharýashylyqty turaqty damytýǵa, olardyń qaýipsizdigine basa nazar aýdarylǵan. Oǵan qosa birqatar negizgi uǵymdar men termınder naqtylanǵan.