Qazaqstan Respýblıkasy Ishki ister mınıstrliginiń buıryǵy №808

2014 jylǵy 14 qarasha, Astana qalasy Qazaqstan Respýblıkasy ishki ister organdarynyń qyzmetkerlerine aqshalaı rızyqty, járdemaqylardy jáne ózge de tólemaqylardy tóleý qaǵıdalaryn bekitý týraly «Qazaqstan Respýblıkasynyń ishki ister organdary týraly» 2014 jylǵy 23 sáýirdegi Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 21-babynyń 2-tarmaǵyna sáıkes buıyramyn: 1. Qosa berilip otyrǵan Qazaqstan Respýblıkasy ishki ister organdarynyń qyzmetkerlerine aqshalaı rızyqty, járdemaqylardy jáne ózge de tólemaqylardy tóleý qaǵıdalary bekitilsin. 2. Qazaqstan Respýblıkasy Ishki ister mınıstrliginiń Qarjymen qamtamasyz etý departamenti (B.Sh.Isenova) zańnamada belgilengen tártipte: 1) osy buıryqty Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkeýdi; 2) osy buıryqty memlekettik tirkegennen keıin kúntizbelik on kún ishinde ony merzimdi baspa basylymdarynda jáne «Ádilet» aqparattyq-quqyqtyq júıesinde resmı jarııalaýǵa joldaýdy; 3) osy buıryqty Qazaqstan Respýblıkasy Ishki ister mınıstrliginiń ınternet-resýrsynda ornalastyrýdy qamtamasyz etsin. 3. Osy buıryq alǵashqy resmı jarııalanǵan kúninen keıin kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi. Mınıstr polısııa general-leıtenanty Q.QASYMOV. Qazaqstan Respýblıkasy Ishki ister mınıstriniń 2014 jylǵy 14 qarashadaǵy № 808 buıryǵymen bekitilgen Qazaqstan Respýblıkasy ishki ister organdarynyń qyzmetkerlerine aqshalaı rızyqty, járdemaqylardy jáne ózge de tólemaqylardy tóleý qaǵıdalary 1. Jalpy erejeler 1. Osy Qaǵıdalardyń áreketi Qazaqstan Respýblıkasy Ishki ister mınıstrliginiń (budan ári – IIM) ortalyq apparaty men onyń vedomstvolarynyń, aýmaqtyq organdarynyń jáne IIM qaramaǵyndaǵy memlekettik mekemelerdiń ishki ister organdary qyzmetkerlerine (budan ári – ishki ister organdarynyń qyzmetkerleri), ishki ister organdarynyń oqý oryndarynyń kýrsanttaryna (tyńdaýshylaryna) qoldanylady jáne kórsetilgen adamdar sanattaryna aqshalaı rızyqty, járdemaqylardy jáne ózge de tólemaqylardy tóleý tártibin retteıdi. Osy Qaǵıdalar boıynsha aqshalaı rızyq: a) qatardaǵy jáne basshy quramnyń shtattyq laýazymdaryn atqaratyn; á) Qazaqstan Respýblıkasy IIM-niń oqý oryndarynda oqıtyn; b) ishki ister organdarynyń qaramaǵynda turǵan ishki ister organdarynyń qyzmetkerlerine tólenedi. 2. Ishki ister organdary qyzmetkerleriniń aqshalaı rızyǵy: aqshalaı ustaýdan; qyzmet ótkerýdiń erekshe jaǵdaılary úshin laýazymdyq jalaqylaryna ústemeaqydan turady; Aqshalaı ustaý: atqaratyn shtattyq laýazym boıynsha jalaqydan; arnaýly ataǵy úshin qosymsha aqydan turady. Qazaqstan Respýblıkasy IIM oqý oryndary kýrsanttarynyń (tyńdaýshylarynyń) aqshalaı ustaý túrleriniń biri shákirtaqy bolyp tabylady. Aqshalaı ustaýdy tóleý úshin negiz ishki ister organy basshysynyń onyń nomenklatýrasyna kiretin shtattyq laýazymǵa taǵaıyndaý týraly, qaramaǵyna qabyldaý týraly buıryǵy, oqý orny bastyǵynyń oqýǵa qabyldaý týraly buıryǵy bolyp tabylady. 3. Aqshalaı rızyqty tóleý Qazaqstan Respýblıkasynyń 2007 jylǵy 15 mamyrdaǵy Eńbek kodeksinde belgilengen merzimderde júzege asyrylady. Ishki ister organdarynyń qyzmetkerlerine belgilengen merziminen buryn aqshalaı rızyqty demalysqa ketetin jáne qyzmet boıynsha aýysatyndarǵa – aǵymdaǵy jáne kelesi aılarǵa, biraq demalys jáne mereke kúnderin eseptemegende, demalysqa nemese jańa qyzmet ornyna ketýge deıin úsh jumys kúnnen keshiktirmeı tóleýge jol beriledi. 4. Tolyq aı qyzmet etpegen qyzmetkerge tıesili aqshalaı rızyqtyń mólsheri osy aıda qyzmet etken kúntizbelik kúnniń naqty sanyna qaraı aıqyndalady. Tolyq emes aıǵa aqshalaı rızyqty tóleý kezinde bir kúntizbelik kúnge tólem mólsheri osy aıdaǵy kúntizbelik kúnniń sanyna tolyq aıǵa tıesili aqshalaı rızyq somasyn bólý arqyly aıqyndalady. Eger aqshalaı rızyq tólenetin kezeńde ishki ister organdarynyń qyzmetkerine bastapqy koeffısıent belgilense nemese laýazymdyq jalaqylaryna jáne saýyqtyrýǵa arnalǵan járdemaqylaryna, sondaı-aq laýazymdyq jalaqylaryna ústemeaqylardy esepteý úshin koeffısıentti kezekti ret arttyrylsa aqshalaı rızyq koeffısıent nemese ústemeaqy belgilengen kúnnen bastap kórsetilgen ózgeristerdi eskere otyryp, tólenedi. 5. Ishki ister organdarynyń kadrynda qaldyra otyryp, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Ákimshiligine, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Palatalarynyń apparattaryna, Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniń Keńsesine jáne ózge de memlekettik organdarǵa, sondaı-aq halyqaralyq uıymdarǵa issaparǵa jiberilgen ishki ister organdarynyń qyzmetkerlerine aqshalaı rızyq pen ózge de tólemder «Quqyq qorǵaý qyzmeti týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyn iske asyrýdyń keıbir máseleleri» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2011 jylǵy 20 qazandaǵy № 1192 qaýlysymen bekitilgen Qazaqstan Respýblıkasynyń quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerlerin Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik organdary men halyqaralyq uıymdarǵa issaparǵa jiberý qaǵıdalaryna sáıkes júrgiziledi. 6. Ishki ister organdarynyń qyzmetkerlerine tıesili jáne ýaqtyly tólenbegen nemese tolyq tólenbegen aqshalaı rızyq barlyq kezeńge tólenedi, kórsetilgen tólem tólenbegen nemese tolyq tólenbegen qyzmetkerlerge kem tóleý anyqtalǵan nemese narazylyq bildirý kúnine deıin, biraq 3 jyldan artyq emes merzimge tólenedi. Laýazymdyq jalaqyny esepteýge arnalǵan koeffısıentti belgileý úshin jeke isterindegi buryn belgisiz bolǵan jáne eskerilmegen qyzmet kezeńderi rastalǵan jaǵdaılarda jańa belgilengen mólsherler boıynsha aqshalaı rızyq qyzmetkerler buryn eskerilmegen eńbek sińirgen jyldaryn rastaıtyn qujattar usynǵan kúnnen bastap ótken ýaqytqa qaıta esepteýsiz tólenedi. 7. Osy Qaǵıdalarda kózdelgen jaǵdaılarda qalaralyq avtomobıl (taksıden basqa), temir jol jáne sý kóligimen baryp-qaıtýǵa arnalǵan shyǵystardy óteý Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2000 jylǵy 22 qyrkúıektegi № 1428 qaýlysymen bekitilgen Memlekettik bıýdjettiń esebinen ustalatyn memlekettik mekemeler qyzmetkerleriniń, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamenti depýtattarynyń Qazaqstan Respýblıkasynyń shegindegi qyzmettik issaparlary týraly erejege sáıkes júzege asyrylady. 2. Laýazymdyq jalaqylar, arnaýly ataǵyna qosymsha aqylar 8. Ishki ister organdarynyń qyzmetkerlerine laýazymdyq jalaqylar, arnaýly ataǵy úshin qosymsha aqylar «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik bıýdjeti jáne Ulttyq Bankiniń smetasy (bıýdjeti) esebinen qamtylǵan Qazaqstan Respýblıkasy organdary qyzmetkerlerine eńbekaqy tóleýdiń biryńǵaı júıesi týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2004 jylǵy 17 qańtardaǵy № 1284 Jarlyǵymen bekitiletin memlekettik bıýdjet esebinen ustalatyn Qazaqstan Respýblıkasy organdary qyzmetkerleriniń biryńǵaı eńbekaqy júıesimen aıqyndalady. Qyzmetkerlerdiń laýazymdyq jalaqylarynyń mólsheri atqaryp otyrǵan laýazymyna qaraı jáne atqaryp otyrǵan laýazymdaryn laýazymdar sanatynyń tobyna jatqyzýǵa, memlekettik qyzmettegi eńbek sińirgen jyldary men ótiline qaraı olardyń laýazymdyq jalaqylaryn jáne saýyqtyrýǵa arnalǵan járdemaqylaryn esepteý úshin bekitilgen tıisti koeffısıentterdi, túzetý koeffısıentin eskere otyryp, bazalyq laýazymdyq jalaqynyń mólsherine kóbeıtý arqyly aıqyndalady. Qyzmetkerlerge arnaýly ataǵy úshin qosymsha aqy mólsheri tıisti koeffısıentterdi bazalyq laýazymdyq jalaqy mólsherine kóbeıtý arqyly aıqyndalady. 9. Ishki ister organdarynyń qyzmetkerlerine laýazymdyq jalaqy laýazymǵa taǵaıyndalǵan kúnnen bastap, biraq kórsetilgen buıryq shyqqan kúnnen erte emes nemese eger laýazymǵa taǵaıyndaý kúni kórsetilmese taǵaıyndaý týraly buıryqqa qol qoıylǵan kúnnen bastap tólenedi. Ishki ister organdarynyń qyzmetkerlerine arnaýly ataǵy úshin qosymsha aqy tóleý ataq berilgen kúnnen bastap nemese eger berý kúni buıryqta kórsetilmese arnaýly ataqty berý týraly buıryqqa qol qoıylǵan kúnnen bastap júrgiziledi. 10. Qyzmetkerlerge laýazymdyq jalaqy ishki ister organdarynyń shtatynda kórsetilgen laýazymdar sanaty («Qazaqstan Respýblıkasynyń áskerı qyzmetshileri, quqyq qorǵaý organdary, Qazaqstan Respýblıkasy Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi órtke qarsy qyzmet organdary men prokýratýra organdarynyń qyzmetkerleri laýazymdarynyń sanattary boıynsha tizilimderin bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2004 jylǵy 17 qańtardaǵy № 1283 Jarlyǵyna sáıkes) boıynsha tólenedi. Shtatta eki ataýy bar laýazymdar boıynsha laýazymdyq jalaqy laýazymnyń birinshi ataýy boıynsha belgilenedi. 11. Orta basshy quramnyń laýazymyna taǵaıyndalǵan qatardaǵy jáne kishi basshy quram qyzmetkerlerine belgilengen atqaratyn shtattyq laýazymy boıynsha jalaqy, arnaýly ataǵy boıynsha qosymsha aqy tólenedi. 3. Qyzmet ótkerýdiń erekshe jaǵdaılary úshin ústemeaqylar jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda kózdelgen qosymsha eńbekaqy tóleý 12. Qyzmettiń erekshe jaǵdaılary úshin ústemeaqy negizgi nemese ýaqytsha atqaratyn laýazymy boıynsha alatyn naqty jalaqysyna tólenedi. 13. Eger ústemeaqy tolyq emes aıǵa tólenýi tıis bolsa, onyń somasy ústemeaqynyń kórsetilgen shekti mólsherine jáne osy aıǵa kúntizbelik kúnniń sanyna qaraı belgilenedi. 14. Qyzmettiń erekshe jaǵdaılary úshin ústemeaqy ishki ister organy basshysynyń buıryǵy negizinde ústemeaqy belgilegen kúnnen bastap, biraq buıryqta kórsetilgen kúnnen erte emes nemese buıryqta ústemeaqy ny belgileý kúni kórsetilmese, ústemeaqy belgileý týraly buıryqqa qol qoıylǵan kúnnen bastap tólenedi. 15. Qyzmettiń erekshe jaǵdaılary úshin qyzmetkerlerge ústemeaqy tóleý laýazymnan bosatylǵan kúnnen bastap nemese ústemeaqy tóleý kózdelmegen laýazymdy ýaqytsha atqarýǵa kirisken kúnnen bastap toqtatylady. 16. Qyzmettiń erekshe jaǵdaılary úshin ústemeaqy aǵymdaǵy jylǵa aqshalaı ustaý tóleýmen birýaqytta tólenedi. 17. Ishki ister organdarynyń qyzmetkerlerine qosymsha tólem Semeı ıadrolyq polıgonyndaǵy ıadrolyq synaqtar aýmaǵynda turǵany úshin jáne ekologııalyq zardap shekken aımaqtarda turǵany úshin Qazaqstan Respýblıkasynyń «Semeı ıadrolyq synaq polıgonyndaǵy ıadrolyq synaqtardyń saldarynan zardap shekken azamattardy áleýmettik qorǵaý týraly» 1992 jylǵy 18 jeltoqsandaǵy jáne «Aral óńirindegi ekologııalyq qasiret saldarynan zardap shekken azamattardy áleýmettik qorǵaý týraly» 1992 jylǵy 30 maýsymdaǵy zańdarynda aıqyndalatyn mólsherde jáne tártippen koeffısıentterdi qoldana otyryp, eńbekaqy belgilenedi. 18. Qyzmet ótkerýdiń erekshe jaǵdaılary úshin ústemeaqy mólsherleri Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti bekitetin memlekettik bıýdjet esebinen ustalatyn Qazaqstan Respýblıkasy organdary qyzmetkerleriniń biryńǵaı eńbekaqy tóleý júıesimen belgilenedi. 4. Qazaqstan Respýblıkasy IIM-niń, shet elder oqý oryndarynyń kýrsanttaryna (tyńdaýshylaryna), magıstranttaryna, doktoranttaryna júrgiziletin tólemder 19. Joǵary oqý oryndarynyń kýrsanttaryna (tyńdaýshylaryna) oqý ornyna qabyldanǵan kúnnen bastap laýazymdyq jalaqy (shákirtaqy) tólenedi. 20. Kýrsanttardyń (tyńdaýshylardyń) laýazymdyq jalaqylary kýrstanttardyń (tyńdaýshylardyń) laýazymdyq jalaqylaryn (shákirtaqylaryn) esepteý úshin bekitilgen tıisti koeffısıentterdi bazalyq laýazymdyq jalaqynyń mólsherine kóbeıtý arqyly aıqyndalady. 21. Oqý kýrsyna baılanysty laýazymdyq jalaqy (shákirtaqy) alatyn, kelesi kýrsqa kóshirilgen kýrstanttarǵa (tyńdaýshylarǵa) osy oqý kýrsy boıynsha jalaqy (shákirtaqy) kelesi kýrsqa kóshkeni týraly buıryqqa qol qoıylǵan kúnnen bastap, biraq jańa oqý jyly bastalardan erte emes merzimde tólenedi. 22. IIM oqý oryndarynyń magıstratýrasyna jáne doktarantýrasyna qabyldanǵan qyzmetkerlerge oqý ornyna joldanǵanǵa deıin sońǵy atqarǵan (ýaqytsha atqarǵany emes) shtattyq laýazymy boıynsha laýazymdyq jalaqynyń jetpis paıyzy mólsherinde laýazymdyq jalaqy, sondaı-aq arnaýly ataǵy úshin qosymsha aqy oqý ýaqytyna belgilenedi. 23. Ishki ister organdaryna dıplom alý aldyndaǵy praktıkadan ótý úshin jiberilgen jáne ishki ister organdarynyń shtattyq laýazymyna taǵaıyndalǵan kýrsanttarǵa (tyńdaýshylarǵa) dıplom aldyndaǵy praktıkadan ótý jeri boıynsha bilim alýshylardyń qorytyndy attestattaýdan ótýi úshin oqý oryndaryna issaparǵa jiberilgen kún boıynsha shtattyq laýazymda bolý kezeńine aqshalaı ustaý tólenedi, ol týraly aqshalaı attestatta tıisti jazbalar jasalady. 24. Qazaqstan Respýblıkasy Ishki ister mınıstrligi oqý oryndarynyń kýrsanttaryna (tyńdaýshylaryna) kanıkýldyq demalystar kezeńinde turǵylyqty turatyn jerine baryp-qaıtýǵa qalaaralyq avtomobıl (taksıden basqa), temir jol jáne sý kóligine jol júrý quny tólenedi. 25. Joǵary oqý ornynan keıingi bilim berý baǵdarlamalary boıynsha shet elderdiń quqyq qorǵaý organdarynyń joǵary oqý oryndarynda oqıtyn qyzmetkerlerge oqýmen baılanysty tólem, onyń ishinde aqshalaı ustaý halyqaralyq kelisimderge sáıkes júzege asyrylady. 26. Shet elderdiń quqyq qorǵaý organdarynyń (polısııa) bilim berý uıymdarynda kúndizgi nysan boıynsha oqıtyn qyzmetkerlerge (tyńdaýshylarǵa) kanıkýldyq demalys kezeńinde oqý ornyna baryp-qaıtýǵa arnalǵan shyǵystar óteledi. 5. Kadrlardyń biliktiligin arttyrý jáne qaıta daıarlaý kýrstarynda oqý ýaqytyna júrgiziletin tólemder 27. Qazaqstan Respýblıkasynyń jáne shet elderdiń quqyq qorǵaý organdarynyń bilim berý uıymdarynda oqıtyn qyzmetkerlerge kadrlardyń biliktiligin arttyrý jáne qaıta daıarlaý kýrstarynda oqý ýaqytyna, sondaı-aq oqý ornyna baryp-qaıtý jolyna negizgi shtattyq laýazym boıynsha alatyn aqshalaı rızyq tólenedi, sondaı-aq oqýda bolǵan árbir kúnine táýliktik tólenedi jáne qyzmettik issaparǵa belgilengen tártippen jáne normalar boıynsha turǵyn úı-jaıdy jalǵa alý boıynsha shyǵystar «Memlekettik bıýdjettiń esebinen ustalatyn memlekettik mekemeler qyzmetkerleriniń, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamenti depýtattarynyń Qazaqstan Respýblıkasynyń shegindegi qyzmettik issaparlary týraly erejeni bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2000 jylǵy 22 qyrkúıektegi № 1428 qaýlysymen belgilengen tártippen jáne normalar boıynsha óteledi. 28. Ishki ister organdarynyń qyzmetkerleri ıadrolyq synaqtardyń saldary áser etken aýmaqtarda, ekologııalyq zardap aımaqtarynda turǵany úshin naqty alatyn qosymsha aqy oqý ýaqytynda saqtalady. 6. Laýazymdy ýaqytsha atqarý kezinde júrgiziletin tólemder 29. Negizgi mindetterinen bosata otyryp, basqa laýazymdar boıynsha mindetterdi ýaqytsha atqarý júktelgen shtattyq laýazymdy atqaratyn qyzmetkerlerge tólem mynadaı tártippen júrgiziledi: 1) shtattyq orynbasarlarǵa olardyń ózderiniń tikeleı bastyqtarynyń bos emes laýazymdary boıynsha qyzmettik mindetterine qaramastan, aqshalaı rızyqty tóleý olardyń negizgi atqaryp otyrǵan laýazymy boıynsha júrgiziledi; 2) basshynyń bos laýazymy boıynsha mindetterin, onyń ishinde orynbasarlarynyń da ýaqytsha atqarýy kezinde, aqy ózge de tólemder eskerile otyryp, laýazymdy ýaqytsha atqarýǵa kózdelgen jalaqyǵa qaraı, biraq eki aıdan aspaıtyn ýaqytqa tólenedi. Kórsetilgen merzim ishinde olardy osy laýazymǵa taǵaıyndaý nemese bos laýazym boıynsha mindetterdi atqarýdan bosatý týraly sheshim qabyldanýy tıis. Mindetterdi ýaqytsha atqarýdyń úzilissiz merzimi bos laýazym boıynsha eki aıdan, al bos emes laýazym boıynsha – tórt aıdan aspaýy tıis. Laýazym boıynsha mindetterdi ýaqytsha atqarýdyń úzilissiz merzimi laýazymdy atqarýǵa kirisken kúnnen bastap, biraq buıryqta kórsetilgen kúnnen erte emes, al kúni kórsetilmese, buıryqqa qol qoıylǵan kúnnen erte emes, mindetterin atqarýdan bosatylǵan kún boıynsha esepteledi. Laýazym boıynsha mindetterdi atqarýshy retinde taǵaıyndaý qyzmetkerlerdi laýazymǵa taǵaıyndaý jáne olardyń ornyn aýystyrý quqyǵy berilgen laýazymdy adamdardyń buıryǵymen resimdeledi. Qyzmetkerge mindetterdi ýaqytsha atqarýdy júkteý jáne ony osyǵan baılanysty negizgi laýazymy boıynsha mindetterdi atqarýdan bosatý, tikeleı basshysy bolmaǵan kezeńde onyń laýazymy boıynsha mindetterdi atqarý qyzmetkerdiń qyzmettik mindetterinde kózdelgen jaǵdaılardy qospaǵanda, qyzmetkerlerdi laýazymǵa taǵaıyndaý basshynyń buıryǵymen júzege asyrylady. 30. Laýazymdyq jalaqydan esepteletin ártúrli ústemeaqy túrlerin ýaqytsha atqarylatyn laýazym boıynsha tóleý kezinde naqty alatyn jalaqysy nazarǵa alynady. 7. Eńbekke ýaqytsha jaramsyzdyq kezeńinde júrgiziletin tólemder 31. Ishki ister organdarynyń qyzmetkerlerine eńbekke ýaqytsha jaramsyzdyqtyń barlyq kezeńinde eńbekke ýaqytsha jaramsyzdyǵy boıynsha qyzmettik mindetterinen bosatý paraqtarynyń negizinde, sondaı-aq otbasynyń syrqat múshesin kútý boıynsha eńbekke ýaqytsha jaramsyzdyǵy boıynsha paraqtardyń negizinde aqshalaı rızyq tolyq kólemde tólenedi. Barlyq kórsetilgen jaǵdaılar boıynsha qyzmetkerlerge aqshalaı rızyq tóleý rastaıtyn qujattar usynǵannan keıin ǵana júrgiziledi. 32. Ishki ister organdarynyń qaramaǵynda bolýy kezeńinde syrqattanǵan ishki ister organdarynyń qyzmetkerlerine eńbekke ýaqytsha jaramsyzdyǵy kezeńine aqshalaı ustaý tólenedi. 33. Júktiligi men bosanýy boıynsha demalysta, jańa týǵan balany (balalardy) asyrap alý demalysynda, úsh jasqa tolǵanǵa deıingi bala kútimi jónindegi eńbekaqysy saqtalmaıtyn demalysta bolý kezeńinde ishki ister organdarynyń qyzmetkeri syrqattanǵan kezde syrqattanǵan kúnderi úshin aqshalaı rızyq tólenbeıdi. Eger syrqattaný kórsetilgen demalystar aıaqtalǵannan keıin de jalǵasatyn bolsa, tıisti demalys aıaqtalǵan kúnniń kelesi kúninen bastap jáne qyzmetkerdiń qyzmetke shyǵý kúnine deıin aqshalaı rızyq tólenedi. 8. Ishki ister organdarynyń qaramaǵynda bolǵan ýaqytqa júrgiziletin tólemder 34. Atqaryp otyrǵan laýazymdarynan bosatylǵan ishki ister organdarynyń qyzmetkerlerine tıisti ishki ister organdarynyń qaramaǵynda bolǵan ýaqytynda aqshalaı ustaý shtattyq laýazymnan bosatylǵan kúnnen bastap (ıaǵnı sońǵy atqarǵan laýazymy boıynsha laýazymdyq jalaqy, arnaýly ataǵy úshin qosymsha aqy) jáne turǵyn úıdi ustaýǵa jáne kommýnaldyq qyzmetterge aqy tóleýge aqshalaı ótemaqy tólenedi. Tólemder «Quqyq qorǵaý qyzmeti týraly» Zańmen belgilengen tıisti ishki ister organdarynyń qaramaǵynda bolý merzimderiniń kezeńinde júrgiziledi. Ishki ister organdarynyń qyzmetkerin qaramaǵyna qabyldaý týraly buıryqta olardyń qaramaǵynda bolý kezeńinde ishki ister organdarynyń qyzmetkerlerine tıisti tólemdi júzege asyratyn ishki ister organynyń bólinisi kórsetiledi. 35. Ishki ister organdarynyń qyzmetkerlerine qaramaǵynda bolýy ýaqytynda laýazymdyq jalaqy tóleý kezeńinde Semeı ıadrolyq polıgonyndaǵy ıadrolyq synaq aýmaqtarynda turǵany úshin qosymsha tólem nemese olarǵa kórsetilgen qosymsha tólem belgilengen aýdandyq jáne jergilikti jerdiń ishki ister organdarynyń qaramaǵynda bolǵan jaǵdaıda ekologııalyq zardap shekken aımaqtarda turǵany úshin koeffısıentterdi qoldana otyryp, eńbekaqy saqtalady. 36. Qaramaǵyna qabyldaý týraly buıryqqa qol qoıylǵan kún nemese buıryqta kórsetilgen kún qaramaǵyna qabyldaý kúni bolyp esepteledi. 37. Qaramaǵynda bolý merzimine aqshalaı ustaýdy tóleý kezinde: demalystarda bolý ýaqyty; densaýlyq saqtaý uıymdarynda emdelýde (áskerı-dárigerlik komıssııanyń joldamasy boıynsha tekserilýde) bolý ýaqyty; burynǵy qyzmet atqarǵan jerinen tıisti quqyq qorǵaý organy turǵan jerge deıin jolda bolý ýaqyty; syrttaı nemese keshki oqý nysany boıynsha bilim alatyn adamdar úshin – bilim berý uıymdarynyń oqý-emtıhan sessııalarynda bolý ýaqyty; qylmystyq is aqtaý negizderi boıynsha qysqartylǵan nemese aqtaý úkimi shyǵarylǵan jaǵdaılarda, qamaýǵa alynǵan kúnnen bastap jáne bosatylǵan kúnin qosa alǵanda, qylmystyq jaýapkershilikke tartylýǵa baılanysty qamaýda bolý ýaqyty eseptelmeıdi. 9. Laýazymdyq mindetterin atqarýdan shettetilgenderge jáne qamaýda bolý ýaqytynda, sondaı-aq qyzmeti qalpyna keltirilgenderge júrgiziletin tólemder 38. Laýazymdyq mindetterin atqarýdan shettetilgen qyzmetkerlerge qylmystyq prosesti júrgizetin organ aqshalaı rızyq tóleýdi ýaqytsha toqtatady. 39. Qamaý túrinde bultartpas jazasy tańdalǵan qyzmetkerlerge aqshalaı rızyqty tóleý qamaýǵa alǵan kúnnen bastap toqtatylady. 40. Laýazymdyq mindetterin atqarýdan ýaqytsha shettetilgen qyzmetkerlerge ishki ister organynyń basshysy jaýapkershilik týraly másele sheshilgenge deıin qyzmettik tergeý júrgizgen jaǵdaıda, biraq bir aıdan artyq emes merzimge aqshalaı ustaý saqtalady. 41. Qylmys jasaǵany úshin sottalýyna baılanysty ishki ister organdarynan bosatylǵan, al keıinnen aqtalǵan jáne tıisinshe laýazymy men arnaýly ataǵy qalpyna keltirilgen qyzmetkerlerge qyzmette amalsyzdan bolmaǵan ýaqytyn úshin Qazaqstan Respýblıkasynyń Qylmystyq is júrgizý kodeksimen belgilengen tártippen aqshalaı rızyq óteledi. 10. Demalystar ýaqytynda júrgiziletin tólemder 42. Jyl saıynǵy aqyly eńbek demalysyna ketken kezde qyzmetkerlerge aqshalaı rızyq jáne demalysqa ketken kúnge atqaryp otyrǵan shtattyq laýazymy boıynsha eki laýazymdyq jalaqy mólsherinde saýyqtyrýǵa arnalǵan járdemaqy jylyna bir ret ne qyzmetkerdiń ishki ister organynyń qaramaǵynda bolǵan jaǵdaıda qaramaǵyna qabyldanǵan kúnge sońǵy atqarǵan shtattyq laýazymy boıynsha tólenedi. Tólenetin jyl saıynǵy eńbek demalysy bólip berilgen jaǵdaıda saýyqtyrýǵa arnalǵan járdemaqyny tóleý demalystyń birinshi bóligin bergen kezde júrgiziledi. 43. Ishki ister organdaryna qyzmetke kelgen jyly ishki ister organdarynyń qyzmetkerlerine jyl saıynǵy eńbek demalysyn bergen kezde saýyqtyrýǵa arnalǵan járdemaqynyń mólsheri eki laýazymdyq jalaqyny on eki aıǵa bólip jáne alynǵan somany qyzmetke kelgen jylǵa qyzmettiń tolyq aıynyń sanyna kóbeıtip esepteledi. Qyzmetten bosatylǵan jyly tólengen járdemaqy qaıtarýǵa jatpaıdy. 44. Bala kútimi jónindegi demalysqa ketken jyly jáne odan shyqqan kezde qyzmetkerlerge saýyqtyrýǵa arnalǵan járdemaqy mólsheri jyl saıynǵy eńbek demalysyn bergen kezde eki laýazymdyq jalaqyny on eki aıǵa bólip jáne alynǵan somany kúntizbelik jylǵa qyzmettiń tolyq aıynyń sanyna kóbeıtilip esepteledi. 45. Ishki ister organdaryna basqa quqyq qorǵaý organdarynan, arnaýly memlekettik organdardan aýysý (issaparǵa jiberý) tártibimen qyzmetke kelgen jáne Qarýly Kúshterdiń, basqa áskerler men áskerı quramalardyń áskerı qyzmetshileri qatarynan kelgen adamdarǵa saýyqtyrýǵa arnalǵan járdemaqy olar aýysqan (kelgen) jylǵa burynǵy qyzmet orny boıynsha olarǵa járdemaqy tólenbeý faktisi (buıryqtan úzindi, aqshalaı attestat jáne t.b.) rastalǵan kezde tólenedi. 46. Qyzmetkerlerge demalys ótkizý ornyna barý jáne qaıtý jolyna berilgen ýaqytyn qosa alǵanda, aqyly jyl saıynǵy eńbek, qysqa merzimdi, qosymsha demalystar ýaqytyna aqshalaı rızyq olardyń atqaryp otyrǵan laýazymy boıynsha demalysqa shyqqan kúni alatyn mólsherde tólenedi. Atqaryp otyrǵan laýazymynan bosatylǵan jáne qaramaǵynda bolǵan ishki ister organdarynyń qyzmetkerlerine berilgen jyl saıynǵy eńbek demalysy ýaqytynda aqshalaı ustaý qaramaǵynda bolý merzimine qaramastan, qaramaǵyna qabyldanǵan kúnge negizgi laýazymy boıynsha alatyn mólsherde tólenedi. 47. Oqý oryndardyń kýrsanttary men tyńdaýshylarynyń kanıkýldyq demalysta bolǵan ýaqyty úshin olarǵa oqý ýaqytynda alatyn laýazymdyq jalaqysy (shákirtaqy) tólenedi. 48. Tıisti ishki ister organdaryna qyzmetke bólý boıynsha jiberilgen Qazaqstan Respýblıkasy Ishki ister mınıstrliginiń oqý oryndarynyń túlekterine oqý ornyn aıaqtaǵannan jáne olardy laýazymǵa taǵaıyndaǵannan keıin beriletin demalys kezeńi úshin olar taǵaıyndalǵan shtattyq laýazym boıynsha aqshalaı rızyq jáne jylyna eki laýazymdyq jalaqy mólsherinde saýyqtyrýǵa arnalǵan járdemaqy tólenedi. 49. Oqýdyń kúndizgi jáne syrttaı nysany boıynsha IIM oqý oryndaryna, onyń ishinde magıstratýra men doktorantýraǵa túsý emtıhandaryna daıyndalý jáne tapsyrý úshin qyzmetkerlerge usynylǵan oqý demalystarynyń ýaqytyna olarǵa demalysqa ketken kúnge negizgi shtattyq laýazym boıynsha aqshalaı ustaý tólenedi, al basqa bilim berý uıymdaryna túsýshilerge aqshalaı ustaý tólenbeıdi. 50. Syrttaı oqý nysany boıynsha IIM bilim berý uıymdarynda oqıtyn qyzmetkerlerge emtıhan tapsyrý kezeńinde usynylǵan oqý demalystary ýaqytynda aqshalaı ustaýy saqtalady, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasynyń sheginde temir jol kóligimen oqý ornyna baryp-qaıtýǵa jolaqysynyń shyǵystary óteledi. 51. Memlekettik qyzmetshilerdi daıarlaý boıynsha memlekettik tapsyrys sheńberinde bilim berý uıymdaryna túsken qyzmetkerlerge oqý demalysy kezinde aqshalaı rızyq tólenbeıdi. 11. Qyzmettik mindetterin atqarý kezinde alǵan jaraqaty, jaralanýy (kontýzııa alýy), mertigýi, naýqastanýy saldarynan bolǵan múgedektik belgilengende nemese qyzmettik mindetterin atqarý kezeńinde mertikken jaǵdaıda, sondaı-aq ishki ister organdarynyń qyzmetkeri qaza tapqan (qaıtys bolǵan) jaǵdaıda ishki ister organdarynyń qyzmetkerine júrgiziletin tólemder 52. Qyzmetkerler qyzmettik mindetterin atqaryp júrgen kezeńinde mertikken jaǵdaıda, qyzmetkerge qyzmettik mindetterin atqarý kezinde alǵan jaraqaty, jaralanýy (kontýzııa alýy), mertigýi, naýqastanýy nátıjesinde bolǵan múgedektik belgilengende, sondaı-aq ol qyzmettik mindetterin atqarý kezinde qaza bolǵan (qaıtys bolǵan) kezde ne bolmasa qyzmettik mindetterdi oryndaý úshin mindetti atqarý kezinde alǵan jaraqat saldarynan qyzmetten bosatylǵannan keıingi bir jyl ishinde birjolǵy ótemaqy «Quqyq qorǵaý qyzmeti týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyn iske asyrýdyń keıbir máseleleri» týraly Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2011 jylǵy 20 qazandaǵy № 1192 qaýlysymen bekitilgen Qazaqstan Respýblıkasynyń quqyq qorǵaý organynyń, memlekettik feldegerlik qyzmet qyzmetkeri óziniń qyzmettik mindetterin atqarý kezeńinde mertikken kezde, sondaı-aq ol qaza tapqan (qaıtys bolǵan) jaǵdaıda onyń alýyna quqyǵy bar birjolǵy ótemaqy tóleý qaǵıdalaryna sáıkes tólenedi. 53. Qaıtys bolǵan nemese qaza bolǵan qyzmetkerlerdi jerleýge olardy úsh aılyq aqshalaı ustaý mólsherinde birjolǵy aqshalaı ótemaqy tólenedi. 12. Turǵyn úıdi ustaýǵa jáne kommýnaldyq qyzmetterge aqshalaı ótemaqy tóleý 54. Ishki ister organdarynyń qyzmetkerlerine, onyń ishinde qaramaǵynda, júktiligi men bosanýy boıynsha, jańa týǵan balany (balalardy) asyrap alýyna baılanysty, úsh jasqa tolǵanǵa deıingi bala kútimi jónindegi eńbekaqysy saqtalmaıtyn demalysta bolǵan qyzmetkerlerge turǵyn úıdi ustaýǵa jáne kommýnaldyq qyzmetterge aqy tóleý úshin aqshalaı ótemaqy tólenedi. 55. Qyzmetkerlerge aqshalaı ótemaqy tóleý qyzmetke túsken kúnnen bastap júrgiziledi jáne qyzmetten bosatylýyna baılanysty ishki ister organdarynyń jeke quramynyń tiziminen alyp tastaǵan kúnnen bastap toqtatylady. 56. Aqshalaı ótemaqynyń mólsheri tıisti qarjy jylyna arnalǵan Respýblıkalyq bıýdjet týraly zańǵa sáıkes aıqyndalady. 57. Aqshalaı ótemaqyny tóleý týystyq qatynastarǵa jáne birlesip turýǵa (ıaǵnı ákesine, áıeline, balalaryna eger ol qyzmetkerler bolyp tabylsa) qaramastan, árbir qyzmetkerge júrgiziledi. Aqshalaı ótemaqy qyzmetkerlerge aǵymdaǵy jylǵy aqshalaı rızyqty tóleýmen birýaqytta tólenedi. 58. Ishki ister organdarynyń kadrynda qaldyra otyryp, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Ákimshiligine, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Palatalarynyń apparattaryna, Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniń Keńsesine jáne ózge de memlekettik organdarǵa issaparǵa jiberilgen qyzmetkerlerge aqshalaı ótemaqyny issaparǵa jiberilgenge deıin olar shtatynda turǵan organ tóleıdi. 59. Qazaqstan Respýblıkasy IIM oqý oryndarynda kúndizgi oqý nysany boıynsha magıstratýra men doktorantýradaǵy oqý kezeńinde qyzmetkerlerge turǵyn úıdi ustaýǵa jáne kommýnaldyq qyzmetterge aqy tóleýge aqshalaı ótemaqy qyzmetkerdiń oqý orny boıynsha oqý oryndary tóleıdi. Sheteldik quqyq qorǵaý organdarynyń oqý oryndarynyń magıstratýrasy men doktorantýrasynda kúndizgi oqý kezeńinde qyzmetkerlerge turǵyn úıdi ustaýǵa jáne kommýnaldyq qyzmetterge aqy tóleýge aqshalaı ótemaqyny olar oqýǵa jiberilgenge deıin shtatynda turǵan organ tóleıdi. 13. Ishki ister organdarynyń qyzmetkerlerine turǵyn úıdi jalǵa alý (jaldaý) úshin aqshalaı ótemaqy tóleý 60. Turǵyn úıge muqtaj ishki ister organdarynyń qyzmetkerlerine turǵyn úımen qamtamasyz etilgenge deıin turǵyn úıdi jalǵa alý (jaldaǵany) úshin ótemaqy tólenedi. 61. Turǵyn úıdi jalǵa alý (jaldaǵany) úshin ótemaqy tóleý tártibi, sondaı-aq ótemaqy alýǵa quqyǵy bar ishki ister organdary qyzmetkerleriniń laýazymdar sanatyn Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti aıqyndaıdy. 14. Nysandy kıim úshin aqshalaı ótemaqy tóleý 62. Tizbesin Ishki ister mınıstri bekitetin bólinisterdiń laýazymdarynda qyzmet ótkeretin qyzmetkerlerge nysandy kıim ornyna aqshalaı ótemaqy tólenedi. 63. Nysandy kıim-keshek úshin aqshalaı ótemaqy Ishki ister mınıstrliginiń tıisti jyldyń 1 qańtaryndaǵy jaǵdaı boıynsha buıryǵymen bekitetin ishki ister organdarynyń qyzmetkerlerin nysandy kıim-keshekpen jabdyqtaý normalary boıynsha ortajyldyq tozý qunynyń mólsherinde tólenedi. Ortajyldyq tozý qunyn esepteý sońǵy memlekettik satyp alý nátıjeleri boıynsha kelisimsharttarmen aıqyndalǵan nysandy kıimniń árbir zatynyń quny boıynsha júrgiziledi. 64. Nysandy kıim úshin aqshalaı ótemaqy qyzmetkerlerge ár jarty jyldyqtyń sońynda tólenedi. Jartyjyldyq aqshalaı ótemaqynyń mólsheri ishki ister organdarynyń qyzmetkerlerin nysandy kıimmen jabdyqtaý normalary boıynsha ortajyldyq tozý qunyn tıisti jyldaǵy kúntizbelik kúnniń sanyna bólip, tıisti jarty jyldyqtyń kúntizbelik kúniniń sanyna kóbeıte otyryp esepteledi. 65. Ishki ister organdarynan qyzmetten bosatylǵan kezde qyzmetkerlerge nysandy kıim úshin aqshalaı ótemaqy jarty jyldyq aqshalaı ótemaqynyń mólsheri ishki ister organdarynyń qyzmetkerlerin nysandy kıimmen jabdyqtaý normalary boıynsha ortajyldyq tozý qunyn qyzmetten bosatylatyn jyldyń kúntizbelik kúniniń sanyna bóle otyryp, ótemaqy tóleý júzege asyrylmaǵan qyzmetten bosatylý jylynyń qyzmettiń kúntizbelik kúniniń sanyna kóbeıte otyryp, esepteletin mólsherde tólenedi. 66. Qyzmet boıynsha bir bólinisten ekinshi bóliniske oryn aýystyrý kezinde qyzmetkerlerge nysandy kıim úshin aqshalaı ótemaqy jarty jyldyq aqshalaı ótemaqynyń mólsheri ishki ister organdarynyń qyzmetkerlerin nysandy kıimmen jabdyqtaý normalary boıynsha ortajyldyq tozý qunyn qyzmetten bosatylatyn jyldyń kúntizbelik kúniniń sanyna bóle otyryp, ótemaqy tóleý júzege asyrylmaǵan qyzmetten bosatylý jylynyń qyzmettiń kúntizbelik kúniniń sanyna kóbeıte otyryp, esepteletin mólsherde tólenedi. 15. Ishki ister organdary qyzmetkerleriniń qyzmet boıynsha ornyn aýystyrý jáne jyljytý kezinde kóterme járdemaqy tóleý 67. Bir eldi mekennen keminde elý kılometr alystaǵy ekinshi eldi mekenge kóshýine baılanysty ishki ister organdary qyzmetkeriniń qyzmet boıynsha ornyn aýystyrý jáne jyljytý kezinde oǵan eki aılyq aqshalaı ustaý jáne onymen birge kóshken otbasy músheleriniń árqaısysyna jarty aılyq aqshalaı ustaý mólsherinde kóterme járdemaqy tólenedi. Ishki ister organdary qyzmetkeriniń qyzmet boıynsha ornyn aýystyrý jáne jyljytý kezinde oǵan memleket esebinen on tonnaǵa deıin menshikti múlkin tasymaldaýǵa shyǵyndar, sondaı-aq onymen birge kóshken otbasy múshelerin qosa otyryp, temir jol, sý, avtomobıl kóligindegi jolaqysy óteledi. Qyzmet boıynsha ornyn aýystyrý jáne jyljytý kezinde kóterme járdemaqyǵa, kóliktegi jolaqysy úshin jáne menshikti múlkin tasymaldaýǵa arnalǵan shyǵyndardyń ótelýine quqyǵy bar ishki ister organdary qyzmetkerleri laýazymdarynyń tizbesin (budan ári – Tizbe) Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti aıqyndaıdy. 68. Kóterme járdemaqy Tizbede kózdelgen laýazymǵa taǵaıyndalýyna baılanysty kóship kelgen ishki ister organdarynyń qyzmetkerlerine tólenedi. Kóterme járdemaqy qyzmetker taǵaıyndalǵan negizgi laýazym boıynsha jalaqydan tólenedi. Kóterme járdemaqyny tóleý qyzmetkerdi taǵaıyndaý týraly tıisti buıryqta jazylady. 69. Qyzmetkerdiń jańa qyzmet orny boıynsha turaqty turý úshin naqty kóship kelgen ishki ister organy qyzmetkeriniń árbir otbasy múshesine onyń qyzmet ornyna otbasy músheleri kóship kelgen kúnge negizgi laýazymy boıynsha qyzmetkerge tıesili jarty aılyq aqshalaı ustaý mólsherinde kóterme járdemaqy tólenedi. 70. Ishki ister organdarynyń qyzmetkerlerine kóterme járdemaqy mynadaı otbasy múshelerine tólenedi: jubaıy (zaıyby), erli-zaıyptylardyń ortaq nemese biriniń kámeletke tolmaǵan (asyrap alǵan, asyraýyndaǵy nemese qamqorlyǵyndaǵy) balalary; bilim berý uıymdarynyń kúndizgi bóliminde oqıtyn jıyrma úsh jasqa deıingi (asyrap alǵan, asyraýyndaǵy nemese qamqorlyǵyndaǵy) balalary jáne jubaıynyń (zaıybynyń) balalary; on segiz jasqa deıin múgedek bolǵan (asyrap alǵan, asyraýyndaǵy nemese qamqorlyǵyndaǵy) múgedek balalary jáne jubaıynyń (zaıybynyń) múgedek balalary; qyzmetkerdiń asyraýyndaǵy ata-anasy jáne jubaıynyń (zaıybynyń) ata-anasy. Asyraýyndaǵy adamdar retinde onyń tabysy esebinen ómir súretin jáne jeke tabys kózi joq qyzmetkerdiń otbasy músheleri tanylady. Otbasy múshelerine kóterme járdemaqy tóleý kezinde jasy, múgedektigi, asyrap alý faktisi ishki ister organy qyzmetkeriniń jańa qyzmet ornyna olardyń kelgen kúnine eskeriledi. 71. Otbasy múshelerine arnalǵan kóterme járdemaqy qyzmetkerlerge ishki ister organynyń qarjy bólinisine mynadaı qujattardy usynǵan kezde tólenedi: 1) ishki ister organynyń kadr bólinisi bergen otbasy quramy týraly anyqtama; 2) turǵylyqty jerinen mekenjaı anyqtamasy; 3) jıyrma úsh jasqa deıingi adamnyń kúndizgi oqý nysanynda oqıtyny týraly oqý ornynyń anyqtamasy; 4) otbasynda múgedektik toby boıynsha on segiz jasqa jetpegen múgedek balalar bolǵan jaǵdaıda halyqty áleýmettik qorǵaý memlekettik mekemesinen múgedektik týraly anyqtama; 5) balalardy qorǵaý salasyndaǵy ýákiletti organnan kámeletke tolmaǵandy qorǵanshylyq jáne qamqorshylyq týraly anyqtama; 6) otbasy músheleriniń adamy dep taný ne qyzmetkermen birge turatyny týraly sot sheshiminiń kóshirmesi. 16. Ishki ister organdarynan bosatylǵan kezde júrgiziletin tólemder 72. Ishki ister organdarynan bosatylǵan qyzmetkerlerge: 1) qyzmetten bosatylǵan kúnge laýazym atqarǵandarǵa – qyzmetten bosatý týraly buıryqta kórsetilgen qyzmetten bosatýdyń ótken kúniniń kúni boıynsha nemese eger qyzmetten bosatý kúni kórsetilmese qyzmetten bosatý týraly buıryqqa qol qoıǵan kúnge aqshalaı rızyq tólenedi; 2) oqý oryndardyń kýrsanttary men tyńdaýshylary – oqý oryndardyń aýyspaly quramynyń tiziminen alynǵan kún boıynsha laýazymdyq jalaqy (shákirtaqy) tólenedi; 3) qyzmetten bosatylǵan kúnge ishki ister organdarynyń qaramaǵynda bolǵandarǵa – aqshalaı ustaýdy tóleý osy Qaǵıdalardyń 36-tarmaǵyna sáıkes qaramaǵynda bolý kúni boıynsha tólenedi. 73. Qyzmetten bosatylatyn qyzmetkerlerge birjolǵy járdemaqylar mynadaı tártippen jáne mólsherde: kúntizbelik on jyldan az eńbek sińirgen jáne densaýlyq jaǵdaıy boıynsha, shtattardyń qysqarýyna baılanysty qyzmetten bosatylǵandarǵa – úsh aılyq aqshalaı ustaý; kúntizbelik on jyldan astam eńbek sińirgen jáne qyzmette bolýdyń shekti jasyna tolǵannan keıin, densaýlyq jaǵdaıy boıynsha nemese shtattardyń qysqarýyna baılanysty qyzmetten bosatylǵandarǵa: on jyldan on bes jylǵa deıin – tórt aılyq aqshalaı ustaý; on bes jyldan jıyrma jylǵa deıin – bes aılyq aqshalaı ustaý; jıyrma jyldan jıyrma bes jylǵa deıin – alty aılyq aqshalaı ustaý; jıyrma bes jyldan otyz jylǵa deıin – jeti aılyq aqshalaı ustaý; otyz jyldan asqandarǵa – segiz aılyq aqshalaı ustaý tólenedi. Ishki ister organdarynda qyzmet ótkerý kezeńinde memlekettik nagradalarmen – ordendermen marapattalǵan ishki ister organdarynyń qyzmetkerlerine qyzmetten bosatylǵan kezde birjolǵy járdemaqy mólsheri aqshalaı ustaýdyń eki jalaqysyna ulǵaıady. 74. Birjolǵy járdemaqy mólsherin aıqyndaý úshin eńbek sińirgen jyldarǵa zeınetaqy tólemin taǵaıyndaýǵa kúntizbelik eseptelgen eńbek sińirgen jyldary qabyldanady. Birjolǵy járdemaqy sońǵy shtattyq laýazym boıynsha tólenetin laýazymdyq jalaqyǵa, qyzmetten bosatylǵan kúngi arnaýly ataǵy úshin qosymsha aqyǵa qaraı esepteledi. Quqyq qorǵaý organynyń qyzmetkeri quqyq qorǵaý organdaryna qaıtadan (keıinnen) qyzmetke qabyldanǵannan keıin qyzmetten bosatylǵan kezde birjolǵy járdemaqy mólsherin aıqyndaý kezinde qyzmettiń birjolǵy (jumystan shyǵý) járdemaqysy tólenbegen kezeńi esepke alynady. 75. Eńbek sińirgen jyldary úshin zeınetaqy tólemin alý quqyǵynsyz qyzmetten bosatý kezinde birjolǵy járdemaqylar tóleýmen qatar ishki ister organdarynyń orta, aǵa jáne joǵary basshy quram adamdaryna, qyzmette bolýdyń shekti jasyna tolǵannan keıin, densaýlyq jaǵdaıy boıynsha nemese shtattardy qysqartýǵa baılanysty qyzmetten bosatylǵandarǵa arnaýly ataqtar úshin qosymsha aqylary qyzmetten bosatylǵan kúnnen bastap bir jyl boıy saqtalady. Bul rette eger kórsetilgen merzim ishinde qyzmet atqaryp júrgen ishki ister organdarynyń basshy quramy adamdarynyń arnaýly ataqtary úshin qosymsha aqyl