PARLAMENT «Egemen Qazaqstannyń» arnaýly beti

AQJAIYQTYŃ AHÝALY ALAŃDATADY О́zen – Jer-ananyń tula boıyna nár taratatyn tirshilik tamyry. Sol sebepti ol memlekettiń strategııalyq resýrstarynyń birine jatady. О́zender basqa da tabıǵat baılyqtary sekildi ózine nazar aýdarýdy jáne “jańǵyrý” úderisi úshin qorǵaı bilýdi qajet etedi. Transshekaralyq sýlar máseleleri boıynsha qazaq­standyq-reseılik birlesken jumystardy atqarýdy ret­teıtin quqyqtyq-kelisimdik baza sonaý 1990-jyldary qabyl­danǵan qujattarmen bekitilgen bolatyn. Ol qujattar búgingi zaman talabyna jaýap bere almaıdy. О́ıtkeni, sońǵy on jylda kóptegen keshendi ekologııalyq máseleler jınaqtalyp qaldy. Sonyń ishinde Jaıyq ózeni aıasy boıynsha tol­ǵan­dyryp otyrǵan máseleler óte kóp. Oral taýynan bastaý alatyn áıgili asaý ózenimiz sýy az Qazaq­stan ǵana úshin emes, Reseı úshin de erekshe memlekettik mańyzy bar kúretamyr bolyp tabylady. О́zen­niń uzyndyǵy 2 myń 428 shaqyrym bolǵandyq­tan, akvatorııasy men qoınaýy shekaralas otyrǵan eki eldiń aımaqtarynyń turmys-tirshiliginiń negizi bolyp keledi. Sondaı-aq ol – Kaspıı basseıni bekire tuqymdas balyqtarynyń jalǵyz tabıǵı túrde ýyldyryq shashatyn mekeni. Sońǵy jyldary Jaıyq ózeni mańaıyndaǵy ekologııalyq jaǵdaı kúrdelene tústi. Jaıyqtyń bir saǵasy – Elek ózenindegi altyva­lenttik hromnyń mólsheri keıbir kezderde mólsherden birneshe ese asyp túsedi. Reseı Federasııasy men Qazaqstannyń kóptegen zaýyt­tary ózderiniń ózenge aǵyzatyn óndiristik sýlarynyń kólemin azaıtpaı otyr. О́zen arnasynyń batpaqtaný úrdisi toqtar emes. Osyǵan baılanysty búgin júıeli túrdegi ózen túbin tazartý men jaǵa­syn bekitý, arnasyn tosqaýyl­dardan tazartý, sońǵy on jyldyqta 30 ese azaıǵan Jaıyq-Kaspıı bekire tuqymdas balyqtarynyń kóbeıýin qalpyna keltirý sekildi jumystardy atqarý qajet. Eki eldiń ǵalymdary da osyndaı ustanymǵa kelip otyr. Qazaqstan úshin taǵy bir ózekti másele – ózen aǵysyn Jaıyq basseıniniń joǵary aǵysyndaǵy iri sý qoımalarymen jasandy túrde retteý. Osynyń ózi ózen aǵysynyń tómengi ja-ǵynda sý re-sýrstarynyń azaıýyna áke-lip soǵýda já­ne ózen aǵy­syn ári qaraı retteý jos­pary Jaıyq­qa ekolo­gııa­lyq qaýip tóndirip otyr. Qazaqstan men Reseı transshekara­lyq sýlardy qorǵaý týraly Helsınkı ke­lisimin zań-dastyrdy. Alaıda, onyń erejeleriniń jalpy sıpaty basqa qujattarda naqtylaýdy qajet  etedi. О́ıtkeni, bul aradaǵy tájirıbe ózenniń barlyq aıasy úshin sý-sharýashylyq maqsattaryna jetýge baǵyttalǵan keshendi baǵdarlamanyń joqty­ǵyn, ár oblyspen jekelegen sýdy qorǵaý mindetterin sheshý talpy­nystary eshqandaı da nátıje bermeı otyrǵanyn kórsetedi. Bárimiz de Syrdarııa men Ámý­darııa ózenderiniń sý resýrstaryn  esepsiz paıdalanýdyń sońy Aral teńiziniń qasiretine dýshar etkenin bilemiz. Endi Jaıyqtyń osyndaı jaǵdaıǵa tap bolmaýy úshin birlese otyryp qımyldaýymyz qajet. Osy jyldyń sońyna deıin Prezıdent Nursultan Nazarbaev ózenniń ekojúıesin saqtaý boıyn­sha qazaqstandyq-reseılik úkimet­aralyq komıssııa qurýdy tapsyrǵan bolatyn. Sarapshylar Jaıyqty qutqarýdyń arnaıy qorymen tolyqtyrýdy usynyp otyr. Bul birkelki basseındik basqarýdy uıymdastyrý múmkindigi men álemdik qoǵamdastyqqa transshe­karalyq ózenderdi ózara paıdala-nýda ınnovasııalyq úlgi kórsetýge múmkindik beretini anyq. Birlesken jáne kelisilgen áre­ketter jasaý qajettiligi Orynbor, Batys Qazaqstan, Atyraý jáne Aqtóbe oblystary jurtshylyǵy tarapynan oń qabyldanyp otyr. Osy óńirlerdiń belsendileri birlesip, 8 ret Jaıyq ózeni boıyna ekspedısııa uıymdastyrdy. Onyń sońy tegeýrindi halyqtyq qozǵa­lysqa aınaldy. Ekspedısııa ju­mys­tarynyń qorytyndysy boıyn-sha Qazaqstan men Reseı memle­ketteriniń jáne úkimetteri basshy­larynyń atyna osyǵan baılanysty usynystar joldandy. О́zimizdiń osy nıetterimizdi is júzine asyrý úshin birqatar máselelerdi sheshý mańyzdy dep esepteımin. Atap aıtqanda, eki memlekettiń transshekaralyq sý resýrstaryn qorǵaý men únemdi paıdalaný aıasynda normatıvtik-quqyqtyq bazasyn úılestirý úshin sharalar qabyldaý qajet. Eki memlekettiń sýmen qamtamasyz etilýin esepteı otyryp, sýdy taratýdyń negizgi qaǵıdalaryn jasaý jáne qabyldaý kerek. Birlesken sý sharýashylyǵy sharalaryn, ásirese, ózen arnasyn tosqaýyldardan tazartý boıynsha qarjylandyrý máselesin sheshý de óte mańyzdy. Qazaqstan men Reseı arasynda ózenniń ekojúıesin saqtap qalý jónindegi qor qurý arqyly jáne Jaıyq ózeni transshekaralyq sýla­ryn únemmen paıdalaný jáne bir­lesip qorǵaý týraly kelisimge qol qoıý máselesi de kún tártibinde tur. Sonymen qatar, Qazaqstanda da, Reseıde de Jaıyq ózeni máse­lele­rin sheshý boıynsha maqsatty jáne úılesimdi memlekettik baǵdar­la­malardy jasaý jáne engizý qajet. Erekshe qorǵalatyn tabıǵı aımaqtar jeke jelilerin damytý úshin Reseı Federasııasy men Qazaqstan Respýblıkasy aıma­ǵyndaǵy Jaıyq ózeni jaǵalaý­larynyń boıyna erekshe qorǵala­tyn tabıǵı aımaqtaryn anyqtaý týraly normatıvtik-quqyqtyq aktiler qabyldaý máselesi de sheshimin tapqany jón. Sondaı-aq basseındik júıelerge negizdelgen sý resýrstaryn basqarýdyń jańasha júıesin qalyptastyrý qajet. Osy pozısııalardyń negizinde Jaıyq ózeni basseıni aınalasynda qalyptasqan jaǵdaıǵa alańdaýshy­lyq bildirip otyrǵan Parlament Májilisiniń bir top depýtaty Premer-Mıınıstr Kárim Mási­mov myrzaǵa usynys joldady. Onda depýtattardyń, barlyq múd-deli mınıstrlikter men uıymdar­dyń, Batys Qazaqstan, Atyraý jáne Aqtóbe oblystary ákimdikte­riniń qatysýymen Jaıyq ózeni basseıni ekojúıesiniń ahýaly, ony qorǵaý jáne Reseımen birlesip sýdy paıdalanýdyń keshendi máselelerin retteý úshin Úkimet deńgeıinde arnaıy keńes otyrysyn ótkizý qajettigi aıtyldy. Aldaǵy ýaqytta Aqjaıyqty qorǵaýǵa baılanysty keshendi máseleler joǵary deńgeıdegi keleli bas-qosýlardyń talqysyna túsip, naqty sheshimderge kelýge yqpal etedi dep oılaımyn. Tek osyndaı birlesken naqty qadamdar jasaý arqyly ǵana maqsatymyzǵa jete alamyz. Elena TARASENKO, Májilis depýtaty. DEPÝTATTYQ TOPTYŃ ALQALY JIYNY Parlament Májilisinde “Jańa Qazaqstan” depýtattyq tobynyń kezekti otyrysy ótti. Oty­rysta Qazaqstanda búgingi tańdaǵy kom­pıýterlik baǵdarla­malarǵa jáne turmysta qolda­ny­latyn joǵary tehnologııalyq ónimderge qazaq tilin engizý máselesi qaraldy. Sonymen birge, qazaq tilin úıre­týdegi kompıýterlik baǵdar­lamalardy jetildirý, qazaq tildi IT-mamandardy daıyndaý, uıaly baılanys qyz­metindegi qazaq tilin qoldaný­dyń jaı-kúıi talqy­landy. Atalǵan otyrysqa depýtat­tyq toptyń músheleri, mınıs­trlikter men BAQ ókilderi qatys­ty. Kóterilgen máseleler boıynsha Indýstrııa jáne jańa tehnolo­gııalar mınıstrligi teh­nıkalyq retteý jáne metro­logııa komıte­ti­niń, Mádenıet mınıstrligi til komıtetiniń, Baılanys jáne aqparat mınıs­trligi baılanys jáne aqparat­tandyrý komıteti­niń tóraǵa­lary baıandama jasady. Otyrysta aqparattyq teh­nologııalarǵa qazaq tilin engizý máselesi boıynsha júıeli ju­mys júrgizý qajettigi aıtyl­dy. Memlekettik tildi damytýǵa arnalǵan baǵdarlamada osy máselelerdi sheshý joldary joǵary memlekettik deńgeıde qaralýy tıistigi usynyldy. Depýtattyq toptyń otyrysynda qabyldanǵan usynystar Úkimetke joldandy. Sáýle DOSJANOVA, jýrnalıst. Sizdi ne tolǵandyrady? BUL MÁSELE KEZEK KÚTTIRMEIDI Búgingi tańda Shyǵys Qazaq­stan oblysy, Semeı qalasyn jylýmen qamtamasyz etý júıe­sinde 2010-2011 jyldyń  jylý berý maýsymyna deıin kezek kúttirmeı sheshýdi qajet etetin birneshe ózekti máseleler bar. Birinshiden, qazirgi ýaqytta jumys istep turǵan TES-1 energokóziniń qondyrǵylyq qýaty – 410 Gkal/saǵ, alaıda, búgingi tańdaǵy óndiretin naqty qýaty – 140 Gkal/saǵ, qosymsha energokózder­den alynatyn qýat – 200 Gkal/saǵ. Buǵan qosa, ju­mys istep turǵan 7 jylý qazan­dy­ǵynyń 5-ýi 1930-1950-jyldar aralyǵynda salynǵandyǵyn eskeretin bolsaq, qazirgi ýaqytta mundaǵy tehnolo­gııalyq jabdyq­tardyń barlyǵy­nyń tozyǵy jetken, sonyń saldarynan búgingi tańda 60 Gkal/saǵ. jylý qýaty jetispeıdi. TES-1 energokózinen jyly­natyn Semeı qalasynyń sol ja­ǵalaýyna qajetti jylý qýatynyń jetispeýshiligin toltyrý maqsa­tynda 2009 jyldyń qyrkúıek aıynan bastap  sý jylytatyn 2 qazany bar arnaıy qazandyq qurylysy bastaldy. 2011 jyly, jańa qýat kózin iske qosqanǵa deıin, “Teplokommýnenergo” memlekettik qazynalyq kásip­orny sapaly jylý berýdi tolyqqandy qamtamasyz ete almaıdy. 2010-2011 jyldyń jylý maýsymynda jumys istep turǵan qazandyq­tardy toqtatpaý úshin, sol ar­qyly qalanyń barlyq áleýmet­tik-turmystyq obektileriniń úzdiksiz qyzmet etýin, jylýdyń ýaqtyly berilýin  qamtamasyz etý úshin TES-1 energokóziniń 4 jylý qazandyǵyn kúrdeli jóndeýden ótkizýdiń jospary quryldy. Ekinshiden, sementshiler ken­tinde ornalasqan ortalyq jylý pýnkti (STP-506) men Jańaqu­ry­lys aýdanynda ornalasqan jylý pýnktinen (STP-410) taraıtyn barlyq aýdanishilik jeliler apatty jaǵdaıda tur. Sol sebepti ótken jylý maýsy­mynda qazan­dyq­tardyń qalypty jumys isteý rejimi birneshe már­te buzyldy, atalǵan aýdandardy jylýmen qamtamasyz etýde kóp­tegen kedergiler oryn aldy. STP-506 jáne STP-410 jylý pýnktteriniń aýdanishilik jylý jelilerin kúrdeli jóndeýden ótkizýge smetalyq qujattamaǵa sáıkes 135,676 myń teńge qarajat kerek. Úshinshiden, 2006 jyldan beri qalada jylý júıesi obektilerin modernızasııalaý men qaıta qurý baǵdarlamasy júzege asyrylýda. Osy baǵdarlamanyń aıasynda Iýnost kenti men Áýezov dańǵy­ly boıyndaǵy magıstraldi, sondaı-aq aýdanishilik jylý jelileri, “103-103A” jáne “Ǵab­basov” qazandyqtary jóndeýden ótkizildi. Keıbir jerlerde jylý kózderin jalǵaıtyn jańa jeliler salyndy. Alaıda, qaıta qurylǵan jelilerdi gıdravlı­kalyq jóndeý jumysy smetalyq esepterde eskerilmegen. Sol sebepti qazirgi kezde qalanyń jylý jelileriniń gıdravlıkalyq júıesin jóndeý jumystary júrgizilýi kerek. Bul isti júzege asyrý 120 mln. teńge kóleminde qarajat qajet etedi. О́kinishke qaraı, ońaltý pro­sesinen ótip jatqan kásiporynda da, qalalyq bıýdjette de atalǵan jumystardy júzege asyrýǵa qarjy joq. Osy aıtylǵan máselelerge baı­lanysty Úkimet Semeı qalasynyń TES-1 jylý kóziniń 4 qazandyǵyn jóndeý jumysta­ryna 244,0 mln. teńge, STP-506 jáne STP-410 jylý pýnktte­riniń aýdanishilik jylý jelilerin kúrdeli jóndeýden ótkizýge 135,676 myń teńge jáne jylý jeli­lerin gıdravlıkalyq jón­deý­den ótkizýge 120 mln. teńge qarajat izdestirse, saýapty is atqarǵany bolar edi. Áıtpese, problema baıaǵy jartas – bir jartas kúıinde qala beretini anyq. Erbolat ÁPSÁLIаMOV, Májilis depýtaty. О́shpes dańq AKADEMIIаǴA BATYRDYŃ ESIMI QAShAN BERILEDI? “Myń ólip, myń tirilgen” qazaq halqy tarıhta nebir zulmatty jyldar men  qandy qyrǵyndardy bastan ótkerip, bútindeı bir ulttyń joıylyp ketýine jol bere jazda­ǵan qanshama surqııa saıasat pen aramza áreketterdi bastan ótkerdi. Solardyń  “at aýyzdyǵymen sý ish­ken, er etigimen sý keshken” eń bir qaıǵyly kezeńderi  Uly Otan soǵysymen baılanysty. Osy soǵysta jan alysyp, jan berisip, Otanynyń jolynda janyn qurban etken esil erlerdiń erlik isteri máńgilik halyq jadynda saq­ta­lary sózsiz. Bul soǵystyń qanshama halyqtar úshin, qanshama elder úshin zarly bolǵany sonsha­lyq, onyń zardaby soǵystyń aıaqtalǵanyna jarty ǵasyrdan assa da umytyla qoıǵan joq. Qaıta kerisinshe, osy soǵyspen baılanys­ty buryn burmalanyp kelgen nemese tıisti derekterdiń joqtyǵy­nan múldem kereǵar túsinik qalyp­tastyryp kelgen kóptegen fakti­lerdiń beti ashylyp, kóptegen jaýynger azamattardyń elenbeı kelgen erlikteri tarıhtan laıyqty ornyn alýda. О́kinishke qaraı, joǵaryda keltirilgen derekter Uly Otan soǵysyna qatysyp, batyr atanǵan qazaq azamattarynyń bizge belgili bolǵandary ǵana. Ýaqyt óte kele surapyl soǵystyń bizge beımálim jaqtary ashyla bastaǵan saıyn, qazaq batyrlarynyń sany áli de arta túser degen úmit te joq emes, árıne. Jalpy, qazaqtan shyqqan Uly Otan soǵysy batyrlarynyń qata­rynda keńestik júıe saıasatynyń kesirinen erligi kezinde durys baǵa­lanbaı, kópshilik arasynda talaı tartys týdyryp kelgen asyl aza­mat­tardyń biri, Uly Otan soǵy­syn­da Reıhstagqa tý tigip, alǵash ret Uly Jeńistiń jalaýyn jelbiretken  Raqymjan Qoshqarbaev ekeni barshamyzǵa málim. Batyr dúnıeden ótkennen keıin, 1999 jylǵy 7 mamyrda Qa­zaqstan Respýblıkasynyń Pre­zıdenti Jarlyǵymen  R.Qoshqar­baevqa Halyq Qaharmany ataǵy berildi. Búginde Aqmola oblysynyń Qosshy aýylyndaǵy orta mektep onyń esimimen atalady. Degenmen, batyrdyń rýhyna taǵzym retinde mundaı dárejeler­men shektelip qoımaı, Qarjy polısııasy akademııasynyń ujy­my, Ekonomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres agenttigi men Selınograd aýdany jurtshylyǵynyń qoldaý­larymen Qarjy polısııa akade­mııa­syna Raqymjan Qoshqarbaev­tyń esimin berý týraly qujattar jınap, ústimizdegi jylǵy  sáýir aıynda Mádenıet mınıstrligine Úkimet janyndaǵy Memlekettik onomastıka komıssııasynda qaras­tyryp, Jeńis  kúniniń 65 jyldy­ǵyna akademııaǵa batyr esimin berýdi suraǵan bolatyn. Alaıda, atalǵan akademııaǵa R. Qoshqarbaevtyń esimin berý týraly másele búgingi kúnge deıin óz sheshimin tappaı keledi. Er esimin el esinde saqtaý – paryz. Taǵdyr tálkeginde moıymaǵan Raqymjan Qoshqarbaevtaı uldy urpaqqa dáripteý – paryz. Er esimin elge oraltý – ol da paryz. Akademııaǵa batyr esimin berýdiń maqsaty men basty ıdeıasy – bolashaq qarjy polıseıleri men kedenshilerinde Otanymyz – egemen, táýelsiz Qazaqstan jáne onyń dańqty uldary úshin maqtanysh sezimin qalyptastyrý. Atalǵan máselede kedergiler bolmasa, ony sheshetin ýaqyt jetti. Jalpy, bul bastamaǵa ne nárse kedergi keltirýi múmkin, esh nárse de. Demek, akademııaǵa batyrdyń esimi jedel berilýi tıis. Rozaqul HALMURADOV, Májilis depýtaty. APAT AIMAQTARY DEPÝTATTAR NAZARYNDA Parlament Májilisiniń depýtaty Saǵynbek Tursynov Premer-Mınıstr Kárim Másimovtiń atyna depýtattyq saýal joldap, Almaty oblysy men Shyǵys Qazaqstan oblystarynda tabıǵat apattarynan zardap shekken turǵyndarǵa memleket tarapynan kórsetilip jatqan kómek pen bólingen qarjynyń tıimdi jumsalý jaıy týraly suraǵan edi. Jaqynda depýtatqa Premer-Mınıstrdiń qoly qoıylǵan jaýap hat kelip tústi. Onda bylaı delinedi: “Búgingi tańda Almaty oblysy, Qyzylaǵash aýyly tolyqtaı qalpyna keltirilip, 200 úı jańadan salynyp, turǵyndarǵa berildi. Aýyldy abattandyrý jumystary odan ári júrgizilýde. Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy zardap shekken turǵyndarǵa kómek kórsetý, qurylys jumystary josparly túrde júrip jatyr. Osy kúnge deıin Shyǵys Qazaqstan jáne Almaty oblystarynda oryn alǵan tótenshe jaǵdaılardyń saldarynan bolǵan aýyrtpa­lyq­tar­dy joıýǵa Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń rezervinen jalpy 8 233,0 mln. teńge bólindi, atap aıtqanda: Shyǵys Qazaqstan oblysyna – 4 003,2 mln. teńge (1 439,4 mln.teńge ıgerildi); Almaty oblysyna – 4 229,8 mln. teńge (2 940,3 mln.teńge ıgerildi). Atalǵan shyǵyndar sheńberinde zardap shekken óńirlerdiń halqyna materıaldyq kómek kórsetýmen qatar, turǵyn úılerdi jóndeý, sýmen jabdyqtaý júıelerin, elektr energııasy jelilerin qaıta qurý, jańa turǵyn úıler salý sııaqty sharalar kózdelgen. Almaty jáne Shyǵys Qazaqstan oblysta­ryna gýmanıtarlyq kómek kórsetý maqsatynda barlyq jergilikti organdar tarapynan qarjy aýdaryldy. Atap aıtqanda, Shyǵys Qazaqstan oblysyna – 700,0 mln. teńge (88,3 mln.teńge ıgerildi); Almaty oblysyna – 870,0 mln. teńge (565,5 mln.teńge ıgerildi). Qazirgi ýaqytta, sý tasqynynan zardap shekken jeke tulǵalarǵa mal satyp alý úshin “Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory” AQ arqyly jeńildendirilgen nesıelendirý júıesin iske asyrý boıynsha is-sharalar jospary ázirlendi. Bul rette, qor Shyǵys Qazaqstan oblysynyń shaǵyn nesıe uıymyn nesıelendirý kezinde merzimi 5 jylǵa deıingi ýaqytqa jylyna ústemaqysy 5,5%-dy quraıtyn nesıe mólsherlemesin bekitti. Qazirgi ýaqytta, júrgizilgen konkýrstyń nátıjesi boıynsha, “Ertis” shaǵyn nesıe uıymy” JShS jeńimpaz bolyp tanyldy. Sońdaı-aq qor 2010 jylǵy 5 mamyrdaǵy nesıelik kelisim-shartqa sáıkes sý tasqynynan zardap shekken jeke tulǵalarǵa mal satyp alý úshin keleshekte nesıelendirý maqsatynda seriktestikke 350 mln.teńge somasynda nesıe qoryn aýdarǵan. Nesıeler berý kelesi talaptarǵa sáıkes júzege asyrylady: - paıyzdyq stavkasy 7%-dan joǵary emes; - negizgi qaryzdy teńdeı úlespen óteý – 5 jylǵa; - bir qaryz alýshyny nesıelendirýdiń eń joǵarǵy somasy 1 000 AEK-ke deıin (1 413 000 teńgege deıin); - nesıelendirý merzimi 60 aıǵa deıin. Bul rette, Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimdigi 5% kólemindegi paıyzdyq mólsherle­meni sýbsıdııalaıdy jáne qaryz alýshy (jeke tulǵa) 2%-dyq mólsherde tóleıtin bolady. Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimdigi mal satýǵa múmkindigi bar sharýashylyqtardyń tizimderi men shyǵyn somasyn jáne aýyr tabı­ǵat jaǵdaılarynyń saldarynan ólgen maldyń sanyn anyqtap, seriktestikke joldady”. “О́kinishke qaraı, Úkimet basshysy jeke kompanııalar men jeke tulǵalardan túsken qarajattyń kólemi men onyń jumsalý barysy jónindegi saýalǵa jaýap bermepti. Desek te, qıyn-qystaý jaǵdaıda búkil el bolyp zardap shekken turǵyndarǵa úlken baýyrmaldyq, janashyrlyq tanytty. Qyzylaǵash aýylyndaǵy oqıǵanyń ertesi kúni-aq barlyq jerlerde adamdar qolushyn sozyp, materıaldyq jáne qarjylaı kómek berip jatty. Bul halqymyz­dyń aýyzbir­shiliginiń, baýyrmaldyǵynyń aıqyn kórinisi boldy”, – deı kelip depýtat aldaǵy ýaqytta da osy másele depýtattardyń nazarynda bolatynyn eskertip, eger quqyǵy buzylǵan, kómekke qol jetkize almaǵan turǵyndar bolsa habarlasýyn ótindi. Dostyq dánekeri ELShIMEN KEZDESTI Parlament Senaty Halyq­aralyq qatynastar, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy Qýanysh Sultanov Koreıa Respýb­lıkasynyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Lı B¿n-hvamen kezdesti, dep habaralady osy palatanyń baspasóz qyzmeti. Áńgimelesýshiler kópjaqty Qazaqstan-Ońtústik Koreıa ynty­maqtastyǵynyń serpindi damý qarqynyn, kelisimdik-quqyqtyq bazany odan ári jetildirýdiń keleshegin atap ótti. “Qazaqstan Koreıa Respýblıka­symen strategııalyq áriptestikti odan ári damytýǵa, barlyq deńgeı­lerdegi, onyń ishinde parlament­aralyq baılanystarda turaqty qatynas ornatýǵa múddeli”, – dedi Q.Sultanov. Onyń pikirinshe, dostyq pen ózara túsinistik aıasyndaǵy qatynastardy damytýǵa eki memlekettiń basshylary jasaǵan saparlary tyń serpin bermek. Elshi Lı B¿n-hva eki el par­lamentteriniń arasyndaǵy baıla­nystardy nyǵaıtýdyń mańyzdy­lyǵyna toqtalyp, palata basshy­synyń jetekshiligimen qazaq­standyq parlamentshilerdi Koreıa Respýblıkasyna resmı saparmen kelýge shaqyrdy. Basty baılyq SANITARLYQ AVIASIIа — MAŃYZDY SALA Sanıtarlyq avıasııa Keńes Odaǵy kezinde aýyl turǵyndaryna óte qajetti jáne memleket tara­pynan qomaqty kómek kórsetiletin salanyń biri bolǵan edi. Biraq, 90-shy jyldardan bastap sanıtarlyq avıasııany qarjylandyrý jetki­liksiz bolǵandyqtan, bul medısına­lyq kómek elimizdiń óńirleriniń, ásirese, shettegi aýyl turǵynda­rynyń qoly jetpeıtin qyzmet túri bolyp qaldy. Degenmen, qazir elimizde oń qa­damdar jasalýda. О́tken jyly “Ha-lyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly” Qazaqstan Respýblıkasynyń Kodeksi qabyl­dandy. Onyń 50-shi babyna sáıkes sanıtarlyq avıasııa – shuǵyl medısınalyq kómek usyný nysany bolyp bekitildi. “Halyq densaýly­ǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly” Kodekske sáıkes Úkimettiń 2009 jylǵy 15 jeltoqsandaǵy №2136 qaýlysymen sanıtarlyq avıa­­sııa tegin medısınalyq kómek­tiń kepildik berilgen kóleminiń tizbesine engizilgen. Sonymen, zańdar qabyldanyp, soǵan oraı zańnamalyq aktiler men qaýlylar shyǵaryldy. Al turǵyn­darymyz bolsa: “Respýblıkada sanıtarlyq avıasııa qaıtadan jańaratyn kez qashan keledi?” dep kútýmen júr. Al ústimizdegi jyly Almaty men Shyǵys Qazaqstan oblystarynda oryn alǵan apattar mundaı jaǵdaıda tikushaqtardyń óte qajet ekenin aıqyndap berdi. Qansha adamnyń ómiri tikushaqtyń arqasynda aman qaldy! Sol sekildi jaı kúnderde de aýyl turǵyndary qatty syrqatqa tap bolǵan jaǵdaıda ony aýrýha­naǵa jetkizýdiń qıyndyǵy óte kóp. Máselen, qala turǵyndaryna jedel medısınalyq kómek kórsetkende sheteldik avtokólik jiberiledi, al aýyldarda kóp jaǵdaıda eski “ÝAZ” máshıneleri júredi. Bul, ásirese, áıelder bosanatyn kezde úlken qolaısyzdyqtar týyndatady. Osy oraıda tómendegideı saýal­dar týyndaıdy: qazirgi kezde sanı­tarlyq avıasııa týraly zańnama qalaı oryndalyp jatyr, ol úshin memleket tarapynan qansha qara­jat bólingen? Zań boıynsha qaı oblystarda jáne qashan sanıtar­lyq avıasııalardyń jumysy bas­talady? Mine, bul saýaldardyń qalyń oqyrmandardy qyzyqtyra­tyny taǵy daýsyz. Endi Úkimet pen Densaýlyq saqtaý mınıstrligi ne der eken? Tıto SYZDYQOV, Májilis depýtaty.