Áıelder máselesi talqylandy

BUU-nyń Nıý-Iorktegi shtab-páterinde ótip jatqan sessııa 10 naý­ryzda bastalǵan. Otyrystyń negizgi taqyryby – Beıjiń deklarasııasy men Is-qımyl platformasyn iske asyrýdaǵy úderisti baǵalaý. 1995 jyly Áıelderdiń jaǵdaıy jónindegi tórtinshi dúnıejúzilik konferensııa­da qabyldanǵan qujat búkil álemde genderlik teńdikke qol jetkizýde 12 basym baǵytty aıqyndaıdy.

Danııa Espaeva sessııanyń jalpy pikir­talastarynda sóılegen sózinde BUU-nyń jaýapty múshesi retinde Qazaqstannyń genderlik teń­dik salasyndaǵy mindettemelerdi oryn­daýǵa beıildi ekenin jáne eldiń «orta derjava» retin­degi maqsattaryna qol jetkizý úshin áıel áleýetin paı­dalanýǵa mán beretinin atap ótti. Ol Qazaqstannyń osy sala­daǵy progresin, áıel quqyǵy men múm­kindikterin keńeıtý jónindegi aldaǵy sharalary týraly keńinen aıtyp berdi. Sondaı-aq 4 naýryzda BUU Bas Assambleıasynyń Almatyda BUU-nyń Ornyqty damý maqsattary jónindegi orta­lyǵyn qurý týraly qararynyń qabyl­danǵanyn eske saldy.

Beıjiń konferensııasynyń 30 jyl­dyǵyna arnalǵan mınıstr­lerdiń dóńgelek ústelinde Qazaqstan delegasııasynyń basshysy elimizdiń Beıjiń deklarasııasyn iske asyrý­daǵy jetistikteri, atap aıtqanda, áıel­der úshin tyıym salynǵan kásip­ter tiziminiń joıylǵany, kópbalaly kásipker názik jandarǵa arnalǵan grant­tar júıesi, otbasynyń sıfr­lyq kar­tasy jáne Ulttyq qordan bala­larǵa tólenetin tólemder jóni­nen derek­ter keltirdi.

Al Májilistiń Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıtetiniń tóraǵasy Prezıdent janyndaǵy Áıelder isteri jónin­degi ulttyq komıssııanyń múshesi Snejanna Imasheva «Parlamentaralyq odaq­tyń áıelderdiń saıasatqa qatysýyn keńeıtýdegi parlamentterdiń róli» atty ses­sııada arnaıy sóz sóılep, el bıligindegi gen­der­likke baǵdarlanǵan bastamalar­dy tizbektedi. Depýtat zań shyǵarý máse­leleri boıynsha basqa elderden kelgen árip­tes­termen tájirıbe almasyp, áıel quqyǵy jáne olardy zorlyq-zombylyqtan qorǵaý máse­leleri tóńireginde ulttyq zańnamaǵa ozyq álemdik tájirıbeni engizip jatqanyn atap ótti.

Jalpy, elimiz keıingi jyldary genderlik teńdik salasyndaǵy halyqaralyq reıtıngterde aıtar­lyqtaı progress kórsetip keledi. Máselen, dúnıejúzilik ekono­mıkalyq forým­nyń 2023 jylǵy «Global Gender Gap Report» esebine sáıkes, Qazaqstan genderlik teńdik ındeksinde 146 eldiń ishinde 62-orynǵa jaıǵas­qan. Osylaısha, biraýyzdan Ortalyq Azııa aımaǵynda kósh bastap tur. Bul kórset­kish negi­zinen bilim berý, densaýlyq saqtaý jáne eko­no­mı­kalyq múmkindikterdi keńeı­tý sala­­laryndaǵy jetistikterge negiz­delip­ti.

Búginde elimizdiń qoǵamdyq saıası­ ómirinde áıelderdiń belsendiligi artqany baıqalady. Memlekettik qyzmet­kerler arasynda qyz-kelin­shek­terdiń úlesi 56%-ǵa jýyq­taıdy. Biraq joǵary basshylyq laýazymdarda olardyń sany áli de az. Shamamen 9 myńnan astam. 21 mınıstrlikte 3 áıel mınıstr, 8 vıse-mınıstr jáne 3 apparat basshysy bar. Prezıdentke tikeleı baǵynatyn 14 mem­lekettik organda 6 áıel basshylyq qyz­met­ atqarady. Sot júıesinde 1 248 áıel-sýdıa eńbek etedi. Qazaqstan Par­lamentindegi de­pý­tat­tardyń 28-i – názik jandar. Al máslı­hat­tarda shamamen 3,5 myń áıel jumys isteıdi.

Osy derekterdi negizge ala, «BUU-áıel­der» qurylymynyń qoldaýymen Qazaq­stan delegasııasy О́zbekstanmen birlese Ortalyq Azııada genderlik teńdikti ilgeri­letýge arnalǵan taqyryptyq otyrys ótkizdi. Is-sharaǵa múshe memleketterdiń dele­gat­tary, BUU, úkimettik emes uıymdar men akademııalyq orta­nyń, sonyń ishinde Qazaqstan men Orta­lyq Azııa ókilderi qatysty. Olar ınteraktıvti pikirtalasta Beı­jiń konferensııasynyń maq­sat­­taryn iske asyrýda aımaq elde­riniń jetistikterin, jalpyǵa ortaq genderlik teńdikke qol jetkizý jolyndaǵy kedergiler men syn-qaterler týrasynda oı qozǵady.

Aıta keteıik, BUU Áıelder jaǵ­daıy jónindegi komıssııasynyń 69-sessııasy 21 naýryzǵa deıin jalǵasady.