QARÝSYZDANÝ – BEIBITShILIK KEPILI

Beısenbi kúni Ashǵabadta Ortalyq Azııa jáne Kaspıı basseıni aı­ma­ǵyndaǵy qarýsyzdaný problemalary jónindegi halyqaralyq konferensııa bolyp, onyń jumysyna EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy, elimizdiń Memlekettik hatshysy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev qatysty.Konferensııa jumysyn Túr­ki­menstannyń Syrtqy ister mı­nıstri Rashıt Meredov ashyp, júr­gizip otyrdy. Aldymen ol Túrkimenstan Prezıdenti Gýrban­gýly Berdymuhammedovtiń kon­fe­rensııaǵa qatysýshylarǵa arnaǵan quttyqtaý sózin oqyp berdi. Onda Túrkimenstan basshysy osynaý forýmnyń álemdegi beıbitshilik pen turaqtylyqty saqtaýǵa úles qosaryna senim bildiripti. Forým­nyń jumysyn daıyndaýǵa aımaq­ta­ǵy barlyq elderdiń jáne asa iri halyqaralyq uıymdardyń ókilderi belsene qatysty. Beıbitshilikti saqtaý jolynda Túrkimenstannyń atqaryp jatqan áreketteri, álemdik uıymdardyń osy baǵyttaǵy ju­mys­tary, sonyń ishinde EQYU tór­aǵasy Qazaqstannyń da óreli bas­tamalary belsendi túrde qoldaýǵa laıyq, delinipti quttyqtaýda. Qut­tyq­taýdan keıingi sóz BUU Bas hatshysynyń orynbasary, BUU-nyń Qarýsyzdaný jónindegi jo­ǵarǵy ókili Serjıý de Kýeıres Dýartege berildi. Ol Túrki­men­stan­nyń BUU Bas Assambleıasynyń 64-sessııasynda kótergen bastamasy­nyń negizinde bolyp otyrǵan osy­naý aımaqtaǵy qarýsyzdaný isine arnalǵan úlken forýmnyń jumy­syna sáttilik tiledi. Biz mundaı bas­tamalardy árqashanda qoldap oty­ramyz, dedi ol óziniń sózinde. Álem­dik qoǵamdastyq osyndaı sharalar­dyń kóbirek bolyp, ǵa­lamshardyń barlyq aımaqtarynda da qarý­syzdaný baǵytyndaǵy áre­ketter jasalǵanyn qalaıdy. О́ıt­keni, qarýsyzdaný – beıbitshilik kepili. Osydan keıin quttyqtaý sóz aıtý kezegi EQYU-nyń Is basyn­da­ǵy tóraǵasy, Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Memlekettik hatshysy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaevqa berildi. Ol bıylǵy jyly qarýsyzdaný baǵytynda úlken tabystarǵa qol jetkizilgenin aıtty. Sonyń ishinde AQSh-ta bolǵan Ǵalamdyq sammıttegi álem­dik lıderlerdiń birtektes pozı­sııa­sy, Iаdrolyq qarý-jaraqty tarat­paý jónindegi kelisim-sharttyń boljamdy konferensııasynyń úmit týdyrǵan qorytyndylary, AQSh pen Reseı arasynda ShQQ-3 (SNV-3) shartyna qol qoıylýy – osynyń bári álemdik qoǵam­dastyqtyń qýana qabyldaǵan jańalyqtary ekenin atap kórsetti. Túrkimenstan basshysynyń bastamasy da álemdik qaýipsizdikke ózindik úles qosatyny sózsiz. Biz­diń aımaǵymyz tabıǵı resýrstarǵa óte baı bolǵandyqtan, geostrate­gııa­lyq jaǵdaıǵa ıe bola otyryp, álemdik saıasattyń mańyzdy aı­maq­tarynyń birine aınalýda. Sonyń ishinde bizdiń aımaǵymyz álemdik eń ózekti problemalardyń qıylysynda ekeni belgili. Bul jerde men Aýǵanstandy qalpyna keltirý, Irannyń ıadrolyq baǵdar­la­masy jáne qarýsyzdaný úderis­te­ri ǵana retteı alatyn Taýly Qa­rabaq problemasyn aıtyp otyr­myn. Esirtkiniń zańsyz aınalymy, uıymdasqan qylmys, terrorızm sııaqty náýbetter de osylarmen tyǵyz baılanysty. Sonymen bir­ge, Kaspıı teńizi tabanynyń qu­­qyqtyq mártebesin sheshý másele­sin de nazardan tys qaldyra al­maı­myz. Osy jaǵdaılardy esker­sek, bizdiń aımaǵymyzdaǵy ty­nysh­tyq álemdik turaqtylyqqa áser etetini sózsiz, dedi Q.Saýda­baev. Odan ári ol Ortalyq Azııa aımaǵyndaǵy elderdiń qaýipsizdik baǵytynda jasap jatqan áreket­teri týrasynda áńgimeledi. Sonyń ishinde Prezıdent N.Nazarbaevtyń Jarlyǵymen Semeı ıadrolyq polıgonynyń jabylǵanyn aýyzǵa aldy. Qyrǵyzstan oqıǵalary tý­raly aıtqanda, Qazaqstan oǵan qat­ty alańdaýshylyq bildiretinin jarııa etti. EQYU-nyń Is basyn­daǵy tóraǵasy retinde uıymnyń osy baǵyttaǵy jasap jatqan sha­ra­lary qatarynda ústimizdegi jyl­dyń 26 mamyrynda Vena qala­synda bolǵan kezekti otyrysta jeńil qarý-jaraqtar men atý qarýlaryn zalalsyzdandyrý jáne ony iske asyrý qadamdarynyń naqty syzbasy jasalǵanyn atady. Sóziniń sońynda ol qarýsyzdaný men qarý-jaraqty taratpaý baǵy­tyn­daǵy álemdik problemalar Prezıdent N.Nazarbaevtyń basta­masymen ústimizdegi jyly ótetin EQYU sammıtinde de talqyla­natynyna senim bildirdi. Osydan keıin konferensııada EQYU Bas hatshysy M.P. de Brı­shambo sóılep, Uıymnyń jumys­tary, sonyń ishinde qarýsyzdaný, álemdegi turaqtylyqty saqtaý isi Qazaqstan tóraǵalyǵynyń basty maqsattarynyń biri bolyp otyr­ǵanyn atap kórsetti. Túski úzilisten keıin konfe­ren­sııa jumysy plenarlyq oty­rys­ta jalǵasty. Onda Iran Syrt­qy ister mınıstri M.Mottakı, Qazaqstan syrtqy saıasat ve­dom­stvosynyń basshysy Q.Saýdabaev jáne basqalar sóıledi. Sonyń ishinde Qanat Bekmyrzauly Qazaq­stan­nyń qarýsyzdaný jáne tarat­paý ıdeıasyn berik ustanyp kele jatqanyn, ıadrolyq qaterdiń azaıýy­na ózindik zor úles qos­qanyn jáne osy iske basqalardyń da qosylatyn ýaqyty kelgenin aıtty. Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaevtyń bastamasymen 29 tamyz Iаdrolyq synaqqa qarsy is-qımyldardyń halyqaralyq kúni dep jarııalanǵandyǵyn eske sa­lyp, BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn Qazaqstanǵa kelgen sapa­ryn­da ıadrolyq derjavalar basshy­lary­nyń bárin Qazaqstannan úlgi alýǵa shaqyrǵanyn kóldeneń tartty. Odan ári Ortalyq Azııa elderiniń óńirdi ıadrolyq qarýdan azat aımaq jasaý týraly kelisimge Semeı qalasynda qol qoıýy osy baǵyttaǵy jahandyq jetistik­ter­diń biri bolǵanyn atap ótti. Sondaı-aq Qazaqstannyń ıadrolyq qaýipsizdikti arttyrý úshin ıadrolyq materıaldardy taratpaý jáne ıadro­lyq terrorızmge qarsy is- qımyl josparyn usynyp otyr­ǵanyn jetkizdi. Iаdrolyq qarýdan azat aımaq kólemin ulǵaıtý jolynda Qazaq­stan jańa bastamalar kóterip otyr, dedi Q.Saýdabaev. Qazaqstan Kaspıı teńizindegi áskerı is-shara­lar­dy shekteýdi qalaıdy. Biz Kaspıı teńizi dostyq, turaqtylyq jáne ózara senim mekeni bolsa eken deımiz. Qazaqstan 2004 jyl­dan beri Kaspıı teńizindegi qarý-jaraqqa baqylaý ornatýdyń bes­jaq­ty tetigin jasaý týraly basta­ma kóterip keledi. Osyndaı shara­lar ózara senimdi nyǵaıtar edi. Qyrǵyzstandaǵy jaǵdaı týraly aıt­qanda qarý-jaraq pen oq-dári­lerdiń úlken kólemi ondaǵy halyq­tyń qolyna baqylaýsyz túsýi ala­ń­daýshylyq týǵyzbaı qoımaıdy. Otty qarýlardyń zańsyz aınaly­syn kóptegen elderdiń úılesimdi áreketiniń arqasynda ǵana shek­teýge bolady. Osylaı deı kelip, Q.Saýdabaev BUU-nyń kádimgi qarý-jaraq tirkelimin jetildirý qajettigin aıtty. Bizdiń osynaý usynystarymyz qyzyǵýshylyq týdyrar degen úmittemiz, dedi ol. Konferensııa jumysyna Qa­zaq­stan, Iran, Ázirbaıjan jáne Tájikstan syrtqy ister mınıs­tr­leri, Reseı, О́zbekstan syrtqy is­ter mınıstrleriniń orynbasar­la­ry jáne Qyrǵyzstan syrtqy ister mınıstriniń mindetin atqarýshy qatysty. Túski úzilis kezinde EQYU-nyń Is basyndaǵy tór­aǵasy, elimizdiń Memlekettik hat­shysy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev Iran Islam Respýblıka­synyń Syrtqy ister mınıstri I.Mottakımen jáne EQYU Bas hatshysy M.P. de Brıshambomen ekijaqty kezdesýler ótkizip, bir­qatar ózekti máselelerdi talqylady. Jaqsybaı SAMRAT.