Sýperkompıýterdi tizgindegen

Onyń aıtýynsha, buryn ǵylymı esepteýlerdiń ónim­diligin sheteldik sýperkompıýterlerde testileýden ótkiz­se, endi budan bylaı atal­ǵan ýnıversıtettiń sý­per­kompıýterinde jumys isteýge múmkindik týyp otyr. Otandyq sýperkompıýter kúrdeli tap­syrmalarǵa ar­nalǵan joǵary esepteýlerdi júrgizý arqyly elimizdiń ǵyly­my men ekonomıkalyq damýyna zor úles qospaq.

Bazargúl Mátkerimqyzy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń Kompıýterlik ǵylymdar ka­fedrasynda aǵa oqytýshy jáne kompıýterlik ǵylym­dar zerthanasynda jetekshi ǵylymı qyzmetker bolyp jumys isteıdi. Onyń negizgi ǵylymı zertteý baǵy­ty: joǵary ónim­di esepteý mashınalarynda, ıaǵnı sýper­kompıýterlerde esepteýge qajetti ǵylymı esep­teý­ler­diń paralleldi baǵdarlama qosymshasyn jobalaý jáne óńdeý.

Sýperkompıýter –  jo­ǵary esepteý qýaty mol qu­ral. Sondaı-aq munda ǵy­ly­mı jáne kúrdeli ınje­ner­lik esepterdi sheshedi. Bul mıllıondaǵan esep­teý ba­rysyn nebári sekýnd ishin­de oryndaıtyn qabilet­­ke ıe. Sýperkompıýterler ádet­te aýa raıyn boljaý men klı­mattyq mo­del­­der qu­­rý, ǵylymı zert­teý­­­­­ler (molekýlalyq dı­na­­mı­­ka, kvant­tyq fızıka, bıoınformatıka), ınjener­lik sımýlıasııalar (avıasııa, avtokólik, ǵarysh tehnıkasy), jasandy ıntellekt jáne mashınalyq oqytý, úlken derekterdi taldaý, boljaý sekildi kúrdeli tapsyrmalardy sheshýge qoldanylady.

Bizdiń keıipkerimiz ǵy­lymı zertteý jobalaryna 2009 jyldan bastap, belsene aralasyp, osy jyldar aralyǵynda 15-ten astam ǵylymı jobaǵa qatysqan. Qazirgi tańda 2024–2026 jyl­darǵa arnalǵan eki bir­deı ǵylymı jobanyń jetek­shisi atandy. Onyń biri – granttyq qarjylandyrý jobasy. Atalǵan jobanyń maqsaty – sýperkompıýterlerde esepteýge baǵyttalǵan túrli úlgidegi ǵylymı esep­teýlerdiń baǵdarlamalyq qosymshalarynyń kodyn arnaıy jobalap, modelin qurý.

О́z salasyna dendep kiris­ken maman osy jobasynda sýperkompıýterlerde esepteýge baǵyttalǵan ǵylymı esepteýdiń baǵdarlamalyq kodtaryn qurýdy avtogene­rasııalaý tehnologııa­syn qoldaný arqyly zert­teý­shilerdiń jumysyn ońtaı­landyrýǵa kúsh salyp otyr. Al ekinshisi – jas ǵa­lym­dardy granttyq qar­jy­landyrýǵa arnalǵan joba. Onyń maqsaty – jasandy ıntellektini paıdalanyp, MRT skanerleýin jikteıtin jáne sút bezi obyryn dálirek anyqtaıtyn eń tıimdi te­reń oqytý modelin jasaý. Ult­tyq ǵylymı onkologııa orta­lyǵy mamandarynyń málim­deýinshe, elimizde sút bezi obyryna shaldyq­qandardyń sa­ny keıingi on bes jylda kúrt kóbeıgen. Son­dyq­tan ǵa­lym osy ǵylymı zertteý ba­ǵyty boıynsha sút bezi oby­ry­na shaldyqqan áıelderdi erte anyq­taý arqyly olardyń densaýlyǵyn saqtaýdy armandaıdy.

Budan bólek, B. Mátkerim­qyzy kompıýter­lik ǵylym­dar bilim berý baǵdar­lama­sy (BBB) boıynsha stýdent­ter­ge magıstranttar men dokto­ranttarǵa joǵary ónimdi ǵylymı esepteýge qatysty pán­derden dáris oqıdy. Sonymen qatar úsh deńgeı boıynsha kompıýterlik ǵylymdar BBB-nyń kordınatory retinder qosymsha mindetti de atqarady. Ol – atal­ǵan BBB-ny jyl saıyn zaman talabyna saı jańartyp, jetildirip otyratyn jaýap­ty mamannyń biri. Keıingi jańartýlar bo­ıynsha osy BBB-ǵa jasandy ıntelekt baǵytyn qosyp sáıkes oqý pánderin kiristirgenin aıtady.

Ba­zargúl Mátkerimqyzy aq­parattyq tehnologııa salasynda bilikti mamandar­dy daıarlaýǵa atsalysyp júr­gen oqytýshy ǵana emes, kóp­balaly ana. Úlken áýlettiń kelini. Iá, bizdiń elimizde osyn­daı bir qolymen besik ter­be­­tip, ekinshi qolymen ǵy­lym­dy damytýǵa úles qo­syp júrgen bilikti mamandar kóp.