Abaı Qunanbaıuly: «Ol kúnde naýryz degen bir jazǵyturym meıram bolyp, naýryznama qylamyz dep, toı, tamasha qylady eken. Sol kúni «Ulystyń uly kúni» deıdi eken. Bul kúnde bul sóz qurban aıtyna aıtylady...» dep jazady.
Ertedegi dástúr boıynsha Naýryznamanyń segizinshi kúni «toı tarqar» bolady. Munda atjarys pen kúres uıymdastyrylyp, syılyqtar úlestiriledi.
Máshhúr Júsip shyǵarmasyna taǵy bir kóz júgirtsek: «Dál segizinshi kún mazarshárıf delinedi. Qoja Báhýaldın áýlıeniń basyndaǵy kólshikke qant tógip, sýdy qant tatytyp jurt jabyla iship, toı tarqar bolady», dep jazady. Qart-qarııalarǵa arnalǵan «bel kótererde» tiske jumsaq, tilge maıda taǵamnan dám tartylady. Bul «naýryz kójege» jalǵasady. Naýryz kóje — bul tek naýryz toıyna ǵana tán, barsha jınalǵan jurtqa arnalǵan merekelik taǵam. Ony ár úı jeti túrli dámnen: sút, et, tuz, tary, qurt, t.b sol sekildi taǵamnan basqa qazy, shujyq qosylyp, syı retinde qonaqtarǵa usynylady.
Máshhúr Júsiptiń «Naýryznama» eńbeginde mereke Baıanaýla tóńireginde de toılanǵany jazylǵan. Úısin Tóle bılerdiń zamanynda naýryznamanyń qadir-quny astan, toıdan ilgeri bolady eken. Edige bı Baıanaýlanyń baýyrynda júz kisi bolyp, Qyzyltaýdaǵy Sáti tasynda otyrǵan Myrzaǵul balasy Sáti myrzaǵa baryp, naýryzdy qyldyramyn dep atqa mingen eken deıdi. Sáti myrza úıde joq eken. Qansonar bolǵan soń, búrkit alyp, ań aýlaýǵa shyǵyp ketken eken. Baıaý degen báıbishesi: «Myrzańyz as-sýdy alyp ketken joq» dep, as ta tók, shash ta tók naýryznama qylypty. Baıaý báıbishe Edigege «siz bir jaqtan bir jaqqa bara jatqan jolaýshy emessiz, ádeıi naýryznama qyldyra keldińiz. Udaıy segiz kún qylmaǵan soń, muny qylýǵa ne sándigi bar?» dep segiz kún kútip syılap, bir kúnnen bir kúnin asyra beripti.
Sáti myrza aldyrǵan túlkileriniń ishinde bir qara túlkisi bar, naýryznamanyń ústine kelip qalypty. Qara túlki alǵanyna bir qýanyp, «naýryznama qyldyramyn» dep Edigeniń kelgenine eki qýanyp: «Bul naýryznama Baıaýdiki boldy. Men urǵashynyń naýryznamasyna ortaqtaspaımyn!», dep basy Edigeniń ózine túıe bastatqan toǵyz, onan keıingisine: birine – túıe, birine – at, júz kisiden bir kisini qur qoımaı, eń aıaǵy atshylarǵa deıin bir-bir matadan úlestirip: «Mine, meniń naýryzym!» dep syı qylypty.
Naýryz jaıyn uqtyratyn kitaptyń aty «Saldama» deıdi eken. Ol kúnde tili oramdy, sózge sheshen shaldardyń batasy bolady. Qoja kitap oqyǵanda, shaldar bata qylǵanda, jurt jylap, shýlap: «Áýmın!», dep otyratyn bolǵan. Mal soıyp, naýryznama qylýǵa shamasy kelmeıtin kedeıler jalǵyz qoı soısa da, naýryz kúni bir qazan kójege salyp: «Aýylǵa tatyramyz!» dep basyn saqtap qoıady. Baılardyń báıbisheleri irimshik pen maıdan jasap, qaryn-qaryn jent saqtaıdy. Qystyń kúni: «Bul jentińizdi qashan bastaısyz, bizge qashan tatyrasyz?» deýshige: «Shyraqtarym, áli Samarqannyń kók tasy jibigende, bul jent te ózi balqyp, bosaıdy. Sonda bastaımyn! Osy kúnde qaıyrshyqtaı qap-qatty pyshaq óte me!» deıdi eken. Máshhúr Júsip: «Mine, men osy jentti jasatyp, dál naýryz degen kún bastatyp kórgen kisimin. Aıtqany – aıtqandaı!» dep jazady.
Sózimdi Máshhúr Júsiptiń tómendegi tujyrymymen qorytyndylaǵandy jón kórdik: «Eldi, jurtty ońǵa bastaımyn! Ilgeri basýyna, mal basy ósýine tileýles bolamyn!», deýshiler osy naýryzdy qurmettep: «Ulystyń uly kúni» atandyryp, toı-tamasha qyldyrýǵa tyrysýy kerek».
Áset Pazylov,
Máshhúr Júsip mýzeıiniń meńgerýshisi
Pavlodar oblysy,
Baıanaýyl aýdany,
Jańajol aýyly
