Ultty taný men tanytý

Japondar ǵasyrlar boıy óz­deriniń dás­túrlerin tolyq saqtap, ony kúndelikti ómirin­de qoldanýdy jalǵastyryp keledi. Kıim úlgisi (kımono), shaı ishý rásimi, ıkebana (gúl kom­pozısııa­sy), samýraı rýhy, ken­do (semserlesý óneri) sııaqty má­denı elementter bul sózimizge dálel. Anıme, manga jáne zamanaýı pop-mádenıet. Ja­ponııa anıme men manga ar­qy­ly jahandyq mádenı keńis­tikte erekshe oryn aldy. «Naruto», «One Piece», «Dragon Ball», «Attack on Titan» sııaq­ty anımeler jas­tar arasyn­da tanymal bolyp, ózge­ler­diń ja­pon mádenıetine degen qyzy­ǵý­shy­lyǵyn arttyrdy. Sondaı-aq­ beıneoıyndar ındýstrııasy («Nintendo», «Sony PlayStation») arqyly da japon máde­nıeti jer betine keńinen tarady.          

Al tehnologııa jáne ınnovasııa salasynda olardyń eńbegi qarqyndy. Japondyq tehnologııalar, mysaly, robottehnıka, kólik jasaý (Toyota, Honda), elektronıka (Sony, Panasonic) arqyly búkil álemde joǵary baǵalanady. Japondyq sapa men dáldikke degen kózqaras olardyń mádenıe­tin moıyndatýǵa kómektesti. Buǵan gastronomııany (japon taǵamdary) qosyńyz.

Sýshı, ramen, tempýra, ıakısoba sııaqty japon taǵamdary álemniń túkpir-túkpirinde tanymal bolyp, gastronomııalyq mádenıettiń bir bóligine aınaldy. Japon ashanasy salamatty ómir saltyn nasıhattaıtyndyq­tan, ony kóptegen el jaqsy qabyldady.

Japon fılosofııasy jáne ómir salty da qazir álemde japon mádenıetin tanytýda mańyzdy ról atqarady. Japondardyń qa­rapaıymdylyq pen minsizdikke degen umtylysy (dzen fılosofııa­sy, vabı-sabı estetıkasy) álemdi qyzyqtyrady. «Ikıgaı» (ómir mánin tabý), «kaıdzen» (úzdiksiz damý) sııaqty uǵymdar menedj­ment pen jeke damý salasynda keńinen qoldanylady.

Týrızm jáne mádenı dıplomatııasyn aıtyńyz. Japonııa ózin mádenı týrızm arqyly da álemge tanyta aldy. Kıoto, Tokıo, Osaka sııaqty qalalardaǵy tarıhı ǵıbadathanalar, samýraı dáýiriniń muralary, sakýra festıvali sııaqty mádenı oqıǵalar kóptegen týrıst tartady. Sondaı-aq japondyqtar basqa elderde mádenı ortalyqtar ashý arqyly óz dástúrlerin nasıhattaýdan jalyqqan emes.

Osy arada japondyq jumsaq kúsh (Soft Power) strategııasy týraly sóz qozǵamaý birtúrli oǵash sanalady. Japonııa óz mádenıetin tanymal etý úshin jumsaq kúsh strategııasyn qoldandy. Iаǵnı tikeleı saıasat arqyly emes, mádenıet, bilim, medıa jáne bıznes arqyly álemniń túkpir-túkpirinde japon mádenıetine degen qyzyǵýshylyq týdyrady. Sonymen Japonııa dástúr men zamanaýılyqty úılestire otyryp, óz mádenıetin álemge tanytýda úlken jetistikke jetti. Olar ulttyq erekshelikterin saqtaı otyryp, jahandaný úderisine beıimdele bildi. Osylaısha, japon mádenıeti tek Azııada ǵana emes, búkil álemde tanymal qundylyqqa aınaldy.

«Budan ne túıemiz?» degen suraqty kez kelgen qazaq ba­lasy ózine qoısa, jaýabyn da izdese durys bolar edi. Kezin­de Alash zııalylarynyń kóbi japondyqtardyń qajyr-qaı­ratyna súısinip, sondaı memleket qurýdy armandady. So­nyń azabyn da tartty olar. Kóbine «japon tyńshysy» degen jala jabyldy. Al qazir sol zııa­lylarymyzdyń ustanymyna oı júgirtip, mádenıetin ózgelerge nasıhattaýda aldyna jan salmaıtyn japondardan úırensek, jaman bolmasymyz anyq. Biraq ol úshin til tazalyǵy men sana serpilisi kerek ekeni anyq. Ta­zartatyn dúnıe kóbeıip-aq tur.