“QazMunaıGaz” UK” AQ Basqarmasynyń tóraǵasy Qaıyrgeldi Qabyldın: MINDETIMIZ – BÁSEKEDE BASYM BOLÝ

Elbasy óziniń “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkindikteri” atty Qazaqstan halqy­na Jol­daýynda munaı-gaz sala­syna birqatar mańyzdy mindet­teme­ler júkte­­di. Sonyń ishin­de kómir­sýtekti shıkizatty tereńdete qaıta óńdeýdi qam­tamasyz etý men munaı-hımııa óndirisin damytý máselesi asa mańyzdy bolyp tabylady. Sarapshylardyń tujyrymdaýynsha, res­pýb­lıkanyń munaı-gaz salasy aǵym­daǵy jyly ótken jylmen salystyrǵanda, ana­ǵurlym joǵary kórsetkishterge ıe bolady. Munyń ózi munaı óndirýshi kom­pa­nııalarǵa óz aktıvterin ulǵaıtýdy jal­ǵastyra berýge múmkindik týdyrady. Bul rette, 2009 jyly satyp alyn­ǵan jáne paıdalanýǵa engizilgen aktıv­terdiń quny ulttyq kompanııanyń úlesin qosa esep­tegende, 540 mlrd. teńgeni qura­ǵanyn aıta ketken abzal. Osyndaı kóńil tol­tyrarlyq qory­tyn­dy­ny eskersek, joǵary­daǵy Elbasy qoı­ǵan ózekti má­seleniń tıisti sheshimin tabýy úshin “QazMunaı­Gaz” ulttyq kom­panııasyna arty­lar úmit te orasan. Otan­dyq ekono­mı­ka­da alar orny erek­she bul kompa­nııanyń eli­mizdiń bıýdjetine aý­da­rymy 2009 jyly 309 mlrd. teńgeni qura­dy. Bul – memlekettik bıýdjet kirisiniń onnan bir bóligin, al Ulttyq qordyń toǵyzdan bir bóligin quraı­­tyn qarjy. Osy máseleler tóńireginde jáne Kom­pa­nııa­nyń aldaǵy jyldarǵa arnalǵan strate­gııasy jóninde oqyrmandardy keńi­rek habar­dar etý maq­­satynda gazet til­shisi “QazMunaı­Gaz” UK” AQ Basqarma­sy­nyń tóraǵasy Qaıyr­geldi Qabyl­dın myr­za­men jolyǵyp, suhbat­tasqan edi. – Qaıyrgeldi Maqsutuly, kom­panııanyń jyl basynan bergi jumy­syn qalaı qorytyndylar edińiz? Jáne Kompanııanyń aldaǵy jyldar­ǵa arnalǵan damý strategııasy qandaı? – Aǵymdaǵy jyly kompanııa barlyq strategııalyq bıznes-baǵyt­tar boıynsha eleýli nátıje­lerge qol jetkizdi. Derekterge sú­ıen­sek, jyl basynan beri “QazMunaıGaz” kompanııalarynyń toby boıynsha munaı men gaz kondensatyn óndirý­diń shoǵyr­landyrylǵan kólemi 7,8 mln. tonnany qurady, bul aldyńǵy jylǵy kórsetkishten 3,8 paıyzǵa artyq. Munaıdy magıstraldyq qubyr jelileri arqyly tasymaldaý 27,5 mln.tonnaǵa jetti, bul 2009 jyl­dyń deńgeıimen salystyrǵanda 9,4 paıyzǵa artyq. Munaıdyń ma­gıstraldy qubyrlarmen júk aına­­lymy 16,6 mln. tonnany qurady, bul 2009 jyldyń kórsetkishinen 7,8 paıyzǵa artyq. “QazMunaıGaz” UK” AQ kómir­sýtegi shıkizatyn óńdeýde de ozyq nátıjelerge qol jetkizdi. 2010 jyl­­dyń basynan beri 6,2 mln. ton­na kómirsýtegi shıkizaty óńdel­gen, bul 2009 jyldyń deńgeıinen 55,2 pa­ıyz­ǵa artyq. Mundaı derek­terdi tizip aıta berýge de bolady. Son­dyq­tan salyq boıynsha aıtsam, bári túsinikti bolady dep oıla­ımyn. Jalpy QMG kompanııalar toby 2010 jyldyń qantar-mamyr aılarynda elimizdiń bıýdjetine 193 mlrd.teńge salyq jáne basqa min­det­­ti tólemder tóledi, bul aldyńǵy jylǵa qaraǵanda 1,5 ese kóp. Endi bizdiń aldaǵy negizgi jos­parymyzǵa keler bolsaq, ol – 2015 jylǵa deıin álemniń eń iri 30 mu­naı-gaz kompanııalarynyń qatary­na kirý. Biz munaı qorlaryn 792 mln. tonnadan 1,6 mlrd. tonnaǵa deıin, munaı óndirý kólemin – jylyna 40 mln. tonnaǵa deıin, qaıta óńdeý kólemin – jylyna 16,5 mln. tonnaǵa deıin arttyrýdy josparlap otyrmyz. Munaıdy qaıta óńdeý salasyn­da kompanııa munaıdy qaıta óńdeı­­tin zaýyttardy qaıta qurý jáne jańǵyrtý boıynsha úsh joba­ny iske asyrady. Birinshi kezekte – Atyraý munaı óńdeý zaýyty, son­dan soń Shym­­kent jáne Pavlo­dar zaýyt­tary. Munaıdy qaıta óńdeı­tin zaýyt­­tardy damytýdyń keshen­dik josparynyń oryndalýy res­pýblı­kanyń munaıdy qaıta óńdeý sala­syndaǵy jaǵdaıyn túbegeıli ózger­týge tıis. 2014 jyly otandyq mu­naı­ óńdeý zaýyttary eldiń joǵa­ry sapaly munaı ónimderine degen ishki suranysyn tolyq qam­tıtyn bolady. – Mu­naı­dy qaıta óńdeý zaýyttaryn jań­ǵyrta otyryp, ulttyq kompanııa munaı-hımııa ónimderiniń óndirisin keńeıtýge baǵyt alatyny belgili. Osy jaıly tolyǵyraq aıtyp berseńiz. – Qazaqstan Respýblıkasynyń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý jónindegi 2010-2014 jyldarǵa ar­nal­ǵan memlekettik baǵdarlama­synda atap ótilgendeı, munaı-hı­mııa óndirisi elde qarqyndy damı­tyn bolady. Baǵdarlama aıasynda qazir Atyraý munaı óńdeý zaýytyn­da hosh ıisti kómirsýtek­terdi óndiretin keshen salý jobasy iske asyrylýda. О́ndiris syzbasy óte ıkemdi já­ne standart boıynsha Eýro-4-ten tómen emes barynsha joǵary ok­tandy benzın, 133 myń tonnaǵa de­ıin benzol, 496 myń tonnaǵa deıin paraksılol alýǵa múmkindik beredi. Qazirgi ýaqytta onyń qury­lys-mon­taj jumystary júrgizilip jatyr. Qolǵa alynǵan jobalardyń táýekelin azaıtý úshin qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy aqpa­rat­tyq ashyqtyqty qamtamasyz etý kerek. Ekologııa – bizdiń salanyń ajyramas bir bóligi. Ekologııalyq saıasatty durys júzege asyrǵanda ǵana qorshaǵan ortany saýyqtyrý boıynsha naqty sharalardy júr­gizýge, tabıǵat qorǵaý qyzmeti sala­syna qatysty sheshimderdi jedel túrde qabyldaýǵa bolady. Sondyq­tan biz qorshaǵan ortany qorǵaý men saqtaý salasyna qatysty beki­tilgen barlyq zańnamalyq talap­tar­dyń oryndalýyna qol jetkizý úshin qajetti sharalardyń bárin jasaımyz. Hosh ıisti kómirsýtek óndirisi­men ekonomıkalyq áleýeti qýatty elder aınalysatyny barshaǵa aıan. Onyń ústine “Hosh ıister” óndirý­shilerdiń elıtasyna kirý ońaı emes, óıtkeni tehnologııalar qymbat ári barlyǵyna qoljetimdi emes. Biraq bizdiń kompanııa eshbir qıyndyq­tarǵa qaramastan, óz mindetin iske asyrý úshin tek alǵa umtylyp keledi. Biz úlken senim artyp otyrǵan iri jobalardyń biri – Aqtaý plas­tıkalyq massa zaýytynda jol bıtý­­myn óndirý. Bul óndiris orny, ol qosylǵan quny joǵary ónim shyǵarý arqyly kómirsýtegi shıki­zatyn tıimdi paıdalanýǵa qyzmet etedi. Ekinshiden, bul ekonomıkany ártaraptandyrýǵa jáne ınnova­sııa­lyq turǵydan damytýǵa yqpal etedi. Úshinshiden, elimizdiń batys óńiriniń halqyn eńbekpen qamtýǵa sebin tıgizedi. Shamamen 250 adam jumyspen qamtylady. Onyń ústine Qazaqstan Respýblıkasy­nyń jol-qurylys salasynyń suranysyn qanaǵattandyrý úshin joǵary sapa­ly jol bıtýmy shyǵarylatyn bolady. Sondaı-aq “Beıneý-Shymkent” gaz qubyryn salý da bıylǵy jyly qolǵa alǵaly otyrǵan mańyzdy jobalardyń biri. Bul jobanyń elimiz úshin strategııalyq, áleýmet­tik jáne makroekonomıkalyq mańy­­zy zor. Elimizdiń Qyzylorda, Ońtústik Qazaqstan, Almaty sııaq­ty ońtústik oblystaryn, sondaı-aq Almaty qalasyn turaqty ári úzdiksiz tabıǵı gazben jabdyqtaýda asa mańyzdy osy qurylys aıaqtal­­ǵannan keıin 2014 jyly osy óńir­lerge gaz jetkizý úsh esege ulǵaıatyn bolady. – Qaıyrgeldi Maqsutuly, Elba­synyń Joldaýynda ınnovasııa­lar men aldyńǵy qatarly tehnolo­gııalardy endirý qajettiligi jóninde aıtyldy. Siz ǵylymǵa qandaı oryn bólesiz jáne kompanııa 5-10 jyldan keıin qandaı bolady dep oılaısyz? – Men ǵylymı-tehnıkalyq progreske balama joq der edim. Jo­ǵary tıimdi tehnologııalardy qar­qyndy qoldaný “qymbat” kómir­­sýtegilerin ıgerý jaǵdaıynda olardy barlaý men óndirýge baıla­nysty shyǵyndardy 2-3 ese tómen­detýge múmkindik beredi. Ortasha eseppen alǵanda, jańa tehnologııa­lardy engizý munaı óndirýdiń bekitilgen deńgeıi jaǵdaıynda kapıtaldyq shyǵyndardy 20-30 paıyzǵa qysqartýǵa múmkindik beredi, muny jetekshi munaı gaz kompanııalarynyń tájirıbesi de rastap otyr. Elimizde ınnovasııalyq jáne tehnologııalyq damýǵa úlken kóńil bólinip otyrǵany belgili. О́tken jyldyń jeltoqsan aıynda Elba­sy­nyń tóraǵalyǵymen ótken Shetel­­dik ınvestorlar keńesiniń 22-otyrysynda eldi ártaraptan­dyrý men tehnologııalyq damytý máse­le­l­eri qaraldy. Onda memle­ket­­tik organdar men jekemenshik kompa­nııalarda ǵylymdy úıles­tirýdiń biryńǵaı júıesin qalyp­tas­tyrý týraly usynys jasaldy. Menińshe, munaı óńdeý salasy Qazaq­standaǵy tıisti ınjınırıng­tik baǵyttardy damytýǵa túrtki bolady. Qazir bizde tıisti ǵylymı-ın­je­nerlik bazanyń joqtyǵy sal­darynan otandyq jobalyq ınstı­týttardyń qyzmet kórsetý deńgeıi munaıdy qaıta óńdeý men munaı-hımııa jobalary boıynsha, ókinish­ke oraı, mardymsyz kórsetkishke ıe. Jobanyń tehnologııalyq bóli­gin ázirleý kezinde sheteldik kom­panııalardy jıi shaqyramyz. О́ıt­keni Qazaqstanda jaǵarmaıdy synaqtan ótkizetin, ónerkásip sa­la­­sy­na qoldanýdy engizýdi zert­teıtin jáne júzege asyra alatyn otandyq ǵylymı ınstıtýttar joq. Bul rette biz ózimizdiń kompa­nııa demeýshilik kórsetip otyrǵan Qazaqstan-Brıtan tehnıkalyq ýnıversıteti men Qazaq munaı jáne gaz ınstıtýtyna keleshekte úlken úmit artamyz. Qazaqstan-Brıtan tehnıkalyq ýnıversıteti álemniń kóshbasshy ýnıversı­tetteri men ǵylymı-zertteý ortalyqtary­men ha­lyqaralyq baılanystaryn ke­ńeıtip, irgeli jáne qoldanbaly zert­teýler júrgizý úshin jańa ǵy­ly­mı-tehnıkalyq ınfraqurylym­dy damytýdy qolǵa alyp otyr. Al “Qazaq munaı jáne gaz ınstıtýty” aksıonerlik qoǵamy elimizdegi óner­­kásiptiń munaı-gaz jáne elektro­energetıka salalaryn keshendi ǵylymı-ınjınırıngtik qamtamasyz etýdi, ónerkásiptik jáne áleýmettik baǵyttaǵy qury­lys­tardy jobalaýdy ózderiniń basty mindeti etip otyr. Álemde munaı-gaz kompanııa­lary kóp, sondyqtan qazirden bas­tap álem­dik energetıka sektory­nan óz ornyńdy anyqtap, basqaǵa mo­ıyn­data bilý – asa mańyzdy. Bul rette “QazMunaıGaz” UK” AQ, qu­daı qalasa, 5 jyldan keıin munaı­dyń qory men ony óndirý deńgeıi bo­ıynsha álemniń eń iri 30 munaı-gaz kompanııalarynyń qatary­na, al taǵy 5 jyldan keıin – munaı qor­lary­nyń sanaty boıynsha – 13 orynǵa jáne munaıdy óndirý bo­ıyn­­sha – 25 orynǵa kóterilýge tıisti. Daǵdarysqa qarsy der kezinde qabyldanǵan sharalardyń arqa­­synda Qazaqstan damýdyń oń dına­mıkasyn saqtap qala aldy. Son­dyqtan “QazMunaıGaz” ulttyq kom­panııasy jaqynda Astanada óte­tin Úshinshi ekonomıkalyq fo­rým­dy uıymdastyrýshylardy qulshyna qoldady. Forýmda daǵdarys kezeńinde ornyqty ekonomıkalyq ósýdi qam­ta­ma­syz etýdiń negizgi máseleleri talqylanbaqshy. Oǵan álemniń elýden astam eliniń saıası jáne is­ker ortalarynyń eki myńnan astam ókili, sondaı-aq jetekshi ǵalymdar, qoǵam men buqaralyq aqparat qu­ral­darynyń ókilderi keledi. Meniń oıymsha, daǵdarysqa qarsy shara­lardy iske asyrýdaǵy Qazaqstan­nyń tájirıbesi forýmǵa qatysý­shy­lar úshin qyzyǵýshylyq týǵy­zady. О́ıtkeni Qazaqstan basshyly­ǵynyń der kezinde barlyq kúshti bir arnaǵa toptastyra alýy ekono­mıkany qoldan basqarý úshin eń ońtaıly sheshimderdiń biri bolyp shyqty. El Prezıdentiniń “Jańa onjyldyq – jańa ekono­mı­kalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múm­kindikteri” atty Jol­daýy­nyń da erekshe oryn alary sózsiz, sebebi oǵan kóptegen saıasat­kerler men ekonomıster joǵary baǵa bergen bolatyn. “QazMunaıGaz” kompanııasy­nyń ınnovasııalyq damýǵa úlken kóńil bóletinin dáleldeıtin taǵy bir jańalyq – bizdiń qoldaýymyz­ben forým sheńberinde ǵylymı eń­bekter men ınnovasııalyq joba­lardyń kórmesi ótedi. Info-kom­mýnıka­sııa­lyq tehnologııalar jáne “ja­syl” ekonomıkany damy­tý róli­­niń máseleleri boıynsha halyq­­aralyq uıymdardyń qaty­sýy­men úzdik zertteý jumystary men is-shara­larǵa konkýrstar jarııa­lanady. Sonymen qatar “QazMunaıGaz” ulttyq kompanııasy men “Kaz­energy” qazaqstandyq munaı-gaz jáne energetıkalyq kesheni uıym­dary­nyń Qaýymdastyǵy uıym­dastyrǵan Safı О́tebaev atyndaǵy qazaq­standyq profıl­dik joǵary bilim berý oryn­darynyń stýdent­teri men maman­dandyrylǵan arnaýly bilim berý oqý oryndary­nyń munaı gaz pánderiniń muǵalim­derine beriletin stıpendııa men grant kóbeıtildi. Osy sebepti, 2010-2011 jyldary onyń jalpy sanyn on beske deıin ósirý josparlanyp otyr. Keshe Astana qalasynda Elba­sy­nyń qatysýymen Jańa ýnıver­sıtettiń ashylý saltanaty bolyp ótkenin bilesizder. Saltanatty rásimde Elbasy Qazaqstan Respýb­lıkasyn údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damytý jónindegi memlekettik baǵdarlamanyń aıasyn­daǵy ınvestısııalyq jobalarynyń iske asyrylý barysymen tanysty. Osy jerde bizdiń kompanııa qolǵa alyp otyrǵan “Aqtaý zaýytynda jol bıtýmyn óndirý” jáne “Aty­raý munaı óńdeý zaýytyn qaıta qurý jáne jańǵyrtý” jobalary da tanystyryldy. – “QazMunaıGaz” kompanııasy Biryńǵaı ámbebap sport alańdary­nyń baǵdarlamasyn ázirledi. Bul baǵdarlamanyń maqsaty ne? – Iá, ondaı baǵdarlama Elba­synyń Joldaýyna sáıkes buqara­lyq sport pen dene shynyqtyrýdy damytý aıasynda ázirlendi jáne júzege asyrylýda. Josparymyzda salamatty ómir saltyn dáripteıtin is-sharalar keńinen qamtylǵan. 2012 jylǵa deıin elimizde elý sport alańyn salýdy kózdep otyr­myz. Onyń ishinde bıyl Astana qala­synda 10 sport alańy, res­pýb­lıka­myzdyń basqa aımaq­taryn­da – 27 sport alańy salynady. Ekinshi kezekte, kelesi jyly 13 sport alańy salyn­baqshy. Sport alańdaryn tıimdi jáne utymdy paıdalaný úshin olardy jazda fýtbol, basketbol, voleıbol, tennıs sııaqty sporttyń jazdyq túrlerine arnap, qysta sporttyń qys­qy túrlerimen – hokkeı, má­ner­lep syrǵanaq tebýge arnap, kóp­fýnksıonaldy etip jasaý qaras­tyrylǵan. Sport alańdary sapasy joǵary arnaıy jamylǵy men jab­dyqtardan sapa, qaýipsizdik ólsheý­leri saqtalyp, aımaqtyń klımat jaǵdaıy men basqa da faktorlary eskerile otyryp jasalady. Bizdiń kompanııanyń kózdegen maqsaty – sportty barsha jurtshylyqqa, olardyń jasyna, turatyn jerine jáne áleýmettik jaǵdaıyna qara­mas­t­an  qoljetimdi etý. Bizde aýla­daǵy jáne mektep janyndaǵy sport alańdarynyń jelisi joqtyń qasy. Sondyqtan osylaısha halyq­qa sporttyń buqara­lyq túrlerimen aınalysýǵa múmkindik berip, olardyń ıntel­lektýaldy, rýhanı damýy úshin jaǵdaı jasaý, meniń oıymsha, kóńilge qonymdy nárse. Astana qalasynda shilde aıynda alǵashqy kópfýnksıo­nal­dy sport alańdarynyń tusaýkeseri ótpekshi. – Qazaqstan aza­mat­tarynyń ómir súrý deńgeıin jaq­sartý – memlekettik saıasattyń negizgi maqsaty. Osy baǵytta taǵy qandaı jumystar júrgizilýde? – О́rkenıetti damyǵan elderde áleýmettik jaýapkershilik salasy memlekettiń damýymen qatar júre­­di. Sońǵy jyldary qazaqstan­­dyq bıznestiń kóshbasshylary da áleý­mettik olqylyqtardy eskermeı, bıznesti qarqyndy damytý múmkin emestigin moıyndady. “QazMunaıGaz” kompanııasy, otandyq bıznes kóshbasshylary­nyń biri retinde, áleýmettik máse­lelerdi sheshýge belsene atsalysyp keledi. Salamatty ómir saltyn nasıhattaý jáne balalar men jas­óspirimderdi sportqa baýlý, jalpy sportty damytý – sonyń bir tarmaǵy ǵana. Kompanııanyń belsendi pozı­sııa­syn Áleýmettik jaýapkershilik máseleleri jónindegi respýblıka­lyq forýmda El Prezıdenti de erekshe atap ótken bolatyn. Aıtýǵa turarlyq nárse bolǵan soń aıtyp ketken jón bolar dep oılaımyn. “QazMunaıGaz” kompa­nııasy birneshe jyl qatarynan áýesqoılyq boks, kórkem gımnas­tıka, velosıped sporty, badmın­ton respýblıkalyq federasııa­laryna demeýshilik kómek kórsetip keledi.  Jyl saıyn “Elordanyń jasóspi­rimderi” atty úlken tennıs boıyn­sha halyqaralyq jasóspirim týr­nırin ótkizýge qarajat bóledi. Tikeleı kompanııa qyzmetkerleri­­niń arasynda da sporttyq sparta­kıadalar ótkizilip otyrady. Muny “Salamatty ómir salty” atty úki­mettik baǵdarlamany júzege asyrý­ǵa qosqan úlesimiz dep bilemin. Qandaı bolmasyn básekede basym bolý úshin, eń aldymen, maq­sat aıqyn bolý kerek. Sol maq­satqa jetý úshin halyqtyń áleý­mettik osal tustary basty nazarda bolý kerek. Joǵaryda aıtyp ótke­nimdeı, áleýmettik jaǵdaılar es­keril­gende ǵana bıznesti damytý­ǵa, tıimdilikti arttyrýǵa, táýekeldi basqarýǵa jáne jańa tehnologııa­lardy engizýge jol ashylady. “Eldi jańǵyrtý strate­gııasyn iske asy­rý­dyń tabystyly­ǵy, eń aldymen, qazaq­stan­dyqtar­dyń bilimine, áleýmettik jáne dene bolmysy, kóńil-kúılerine baıla­nysty” dep, Elbasy óz Joldaýynda basa aıtqan bolatyn. Bizdiń Kom­panııa osy Joldaýdy iske asyrýǵa belsene atsalysyp, el ıgiligi úshin aıanbaı eńbek etip keledi dep men maqta­nyshpen aıta alamyn. Men qashanda ózderińizben áńgi­­melesýge, jańalyqtarmen bóli­sýge qarsy emespin. Osy sátti paıdalanyp, sizderdi ótken kásibı merekelerińizben quttyqtaımyn. Sizderge shyǵarmashylyq tabys tileımin. Sondaı-aq barlyq qazaq­standyqtardy alda kele jatqan merekemen – elimizdiń bas qalasy – Astananyń týǵan kúnimen qut­tyqtaımyn. Elimizben birge Asta­na­myz da gúldene bersin. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Suńǵat ÁLIPBAI.