Foto: Zakon.kz
QNDRA basshysy quttyqtaý sózinde Agenttik Ulttyq Bankpen birlesip jańa zań jobasyn ázirlegenin, sondaı-aq birqatar aralas kodekster men normatıvtik-quqyqtyq aktilerge ózgerister daıyndaǵanyn aıtty. Jalpy alǵanda, usynylǵan túzetýler Qazaqstan Respýblıkasynyń 7 kodeksi men 16 zańyna qatysty.
Zańnamalyq bastamalarmen jumys Eýropalyq qaıta qurý jáne damý bankiniń (EQDB), Halyqaralyq valıýta qorynyń (HVQ), sondaı-aq Oliver Wyman, KPMG jáne Dentons kompanııalarynyń ókilderin qosa alǵanda, halyqaralyq sarapshylarmen tyǵyz baılanysta júrgizildi. Osynyń arqasynda qarjy naryǵyna qatysýshylardyń ózekti syn-qaterleri men ustanymdaryn eskerip qana qoımaı, bank sektoryn retteýdiń qazirgi zamanǵy halyqaralyq standarttaryn engizýge múmkindik týdy. Ol jeti negizgi baǵytty bólip kórsetti.
Birinshi baǵyt lısenzııalaý júıesin jetildirýge jáne bank naryǵyna qol jetkizýdi retteýge arnalǵan. Osy blok sheńberinde jańa nysandy - naryqqa jańa oıynshylardyń shyǵý prosesin jeńildetýge jáne básekelestikti yntalandyrýǵa arnalǵan bazalyq banktik lısenzııany engizý usynylady. Ámbebap lısenzııadan aıyrmashylyǵy, bazalyq lısenzııada aktıvterdiń kólemi men júrgiziletin operasııalardyń túrleri boıynsha shekteýler bolady, sondaı-aq eń tómengi kapıtalǵa (10 mlrd teńgege deıin), táýekelderdi basqarý júıesine jáne qadaǵalaý júktemesine tómendetilgen talaptar kózdeledi. Bul bank júıesiniń turaqtylyǵyn saqtaı otyryp, retteýdiń neǵurlym beıimdelgen jaǵdaılaryn jasaıdy. Mundaı tásil shaǵyn jáne orta bıznespen, ásirese óńirlerde jumys isteıtin mıkroqarjy uıymdary úshin ásirese ózekti. Olardyń kóbi osyndaı lısenzııa alýǵa qyzyǵýshylyq tanytty.
Halyqqa qarjylyq qyzmet kórsetetin uıymdarǵa qoıylatyn talaptar qosymsha qataıtylatyn bolady. Komplaens standarttaryn saqtaýǵa, aqparattyq qaýipsizdikke jáne klıentterdiń quqyqtaryn qorǵaýǵa basa nazar aýdarylatyn bolady, bul qarjy operasııalarynyń ashyqtyǵyn arttyrýǵa, azamattar úshin táýekelderdi tómendetýge jáne qarjy júıesine senimdi nyǵaıtýǵa tıis.
Sondaı-aq ıslam bankıngin damytý úshin jaǵdaılar kózdelgen. Ámbebap bankter mindetti túrde bólek esepke alý jáne sharıǵat normalaryn saqtaý shartymen ıslamdyq bank qyzmetin júrgizýge qosymsha lısenzııa ala alady. Bul operasııalardyń ashyqtyǵyn jáne klıentterdiń múddelerin qorǵaý kepildikterin qamtamasyz etedi.
Ekinshi baǵyt minez-qulyqtyq qadaǵalaýdy damytýǵa jáne tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaýdy kúsheıtýge baǵyttalǵan. Qoldanystaǵy prýdensııalyq qadaǵalaýmen salystyrýǵa bolatyn baqylaý júıesin engizý josparlanýda. Retteýge kózqaras qarjy ónimderin ázirleý, jyljytý, usyný jáne monıtorıngileý kezindegi jaýapkershilikke negizdeletin bolady. Aqparatty ashýǵa qoıylatyn talaptar artady, josyqsyz praktıkalar shekteledi, qarjy uıymdarynyń halyqtyń qarjylyq saýattylyǵyn arttyrýǵa járdemdesý mindeti engiziledi. Sondaı-aq azamattardyń ótinishterin qaraý qurylymy qaıta qaralýda: endi barlyq ótinishter birinshi kezekte tikeleı qarjy uıymynyń ózinde, odan ári - daýlardy sotqa deıin sheshýdiń negizgi organy bolatyn Qarjy ombýdsmanynyń biryńǵaı qyzmetinde qaralýǵa tıis.
Úshinshi baǵyt tólem qabileti joq bankterdiń qyzmetin retteý tetikterine qatysty. Kúsheıtilgen qadaǵalaý, turaqtylyqty qalpyna keltirý jáne tikeleı retteý kezeńderin qamtıtyn úsh satyly model engiziledi. Qarjylyq jaǵdaıdyń nasharlaýynyń alǵashqy belgileri kezinde bank kúsheıtilgen qadaǵalaýǵa túsedi jáne qalpyna keltirý jónindegi jospardy qaıta qaraıdy. Odan ári nasharlaǵan jaǵdaıda turaqtandyrý rejımi, al bank tólem qabileti joq dep tanylǵan jaǵdaıda - ýaqytsha ákimshilikti taǵaıyndaýdy jáne onyń ómirsheńdigin taldaýdy qamtıtyn retteý tetigi iske qosylady. Maqsaty - memlekettiń qatysýyn barynsha azaıtý, ony tek qana júıelik turaqtylyqqa qaýip tóndiretin jaǵdaılarmen shekteý.
Tórtinshi baǵyt banktik retteýdi halyqaralyq standarttarǵa sáıkestendirýmen baılanysty. HVQ men Dúnıejúzilik bank 2023 jyly júrgizgen Qazaqstannyń qarjy sektoryn (FSAP) baǵalaý negizinde prýdensıaldyq normalardy kúsheıtý, makroprýdensıaldyq quraldardy keńeıtý jáne negizgi baǵyttar - táýekelderdi basqarý, ishki aýdıt jáne komplaens basshylarynyń kásibıligine qoıylatyn talaptardy belgileý jóninde usynystar ázirlendi.
Besinshi baǵyt kredıt berýdi jandandyrýǵa baǵyttalǵan. Sındıkattalǵan kredıtterdi damytý yntalandyrylady, kepildik berý qory qurylady jáne faktorıng sııaqty quraldardy neǵurlym keńinen qoldaný úshin jaǵdaılar qalyptastyrylady. Bul sharalar shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileriniń qarjylandyrýǵa qol jetkizýin jeńildetýge jáne ekonomıkalyq qyzmetti jandandyrýǵa tıis.
Altynshy baǵyt bank zańnamasyn qurylymdyq ońtaılandyrýdy qamtıdy. Jańa zań bankti qurý men lısenzııalaýdan bastap qyzmetin toqtatýǵa deıingi ómirlik sıkldiń qısynyna negizdeledi. Odan eskirgen jáne qaıtalanatyn normalar alynyp tastalady. Aksıonerler men basqarý quramyna qoıylatyn talaptar «Memlekettik retteý, baqylaý jáne qadaǵalaý týraly» jeke zańǵa engiziletin bolady, bul naryq qatysýshylarynyń normatıvterdi qoldanýynyń úlken zańdyq aıqyndylyǵy men yńǵaılylyǵyn qamtamasyz etedi.
Jetinshi baǵyt eldiń sıfrlyq qarjy ınfraqurylymyn damytýǵa, onyń ishinde sıfrlyq aktıvterdi quqyqtyq retteýge baǵdarlanǵan. Maqsaty - odan ári sıfrlandyrýǵa daıyn tehnologııalyq damyǵan jáne ornyqty qarjy júıesin qurý. Bul másele boıynsha neǵurlym egjeı-tegjeıli aqparatty Ulttyq bank qosymsha usynady.
