– Áńgimemizdi elimizde proforıentasııa salasynyń damýy qanshalyqty degen suraqpen bastaıyq...
– Oıymsha, qazaq qoǵamy proforıentasııany endi ǵana uǵyp, bet buryp kele jatqan sııaqty. Biraq, kórsetkish kóńil kónshitpeıdi. Oqýshylar men ata-analardyń 100%-dan 15%-y ǵana proforıentasııadan ótip, óz baǵytyn anyqtap jatyr.
El kóleminde proforıentasııa týraly kóbirek ári keńirek aqparat berilse eken. Qoǵamǵa proforıentologtar óte qajet, aıtpaǵym, atalǵan mamandyq turǵysynda jaı ǵana kýrstarda oqytyp, sol bilimmen ǵana júre berý degen sóz – damýdy shekteıtin oı. Joǵary oqý oryndarynda osy mamandyq arnaıy oqytylsa nemese pedagogterimiz qaıta daıarlaýdan ótkizilse degen oıdamyn.
– Túlektiń mamandyǵyn qate tańdap, ýaqytyn joǵaltpaýy úshin mektepte mamandyq tańdaý qaı kezde iske asýy qajet?
– Aıtar edim, tipten mamandyq boıynsha baǵyt berý balabaqshadan bastalyp, alǵashqy maǵlumattar tam-tumdap berile bastaýy kerek. Mektepterde proforıentologtyń jumysyn 9-11 synyptarda ǵana bastamaı (ádette bizde solaı), 1 synyptan bastaǵan jón. Proforıentolog mamannyń jumysyn elimizdiń mektepterinde dırektordyń oqý-tárbıe orynbasarlary nemese psıhologtar atqaryp júr, bul – zor qatelik. Bólek júktemesi bar mamandar daıyndaǵan lázim. Ár mekemede bir emes, birneshe kásibı pedagog bolýy qajet, sol kezde aqyly profentologtarǵa júginý azaıady.
Mamandyq tańdaýǵa baılanysty oqýshylar 6-synyptan bastap baǵyt-baǵdar alǵany durys. Odan keıin kúrdeli fızıka, hımııa, bıologııa, tarıh, shet tili tereń oqytylyp, quqyq negizderi, syzý sekildi pánder oqytylady. Osy kezeńde balalar myqty tusyn sezinip, sol arqyly óz mamandyǵyna jol taba bastaıdy. Tek mektepti aıaqtar kezeńde mamandyq tańdaýǵa mán berý – úlken qate.
– Dınara Tóleýqyzy, jalpy jastar mamandyq tańdaýda neni eskerýi kerek?
– Túlekter oqý oryndaryna grant sanyna qarap nemese qarajaty jetedi-aý degen mamandyqtardy tańdap nemese ata-anasynyń qalaýymen túsip jatady. Saldarynan oqý jylynyń ortasynda «bul meniń salam emes» dep, bilim ordasynan shyǵyp ketip nemese 4-5 jyldyq oqýyn aıaqtasa da, basqa mamandyqty tańdap, qaıtadan bilim alýǵa májbúr. Talapkerler konkýrsqa qatyspas buryn bilim alatyn mamandyq pen ýnıversıtet máselesin sheship alǵany jón. Sebebi «grantta oqysam boldy» degen taptaýryn túsinikten túlekter arylyp, «Meniń qabiletim osy mamandyqqa saı ma?», «Arman-maqsatyma jeteleı ala ma?», «Qoǵamda maman retinde suranysqa ıe bola alam ba?», «Bul mamandyqqa túsý úshin ne isteýim kerek?», «Qazir oqýǵa túsýge daıynmyn ba?» degen suraqtarǵa barynsha ashyq jaýap berýi tıis. Olar óz qalaýyndaǵy mamandyǵyn joǵary deńgeıde oqytatyn ýnıversıtet tańdap, JOO-lardyń reıtıngin salystyryp, pedagogıkalyq-professorlyq qurammen tanysyp, materıaldyq bazasyn zerttep, osy ýaqytqa deıin sol ýnıversıtetti aıaqtaǵan túlekterdiń jumyspen qamtylý dárejesin bilip, qazir oqyp jatqan bilim alýshy stýdenttermen júzdesip, oqý orny týraly aqparat jınap, saralaǵany abzal.
– Bastapqy suraqqa jaýabyńyzda Siz elimizde proforıentasııalyq úderis endi-endi ǵana damyp kele jatqanyn aıttyńyz. Al, ozyq elderde qalaı?
– Fınlıandııada bala 9-synyp bitirip, áli de óziniń qaı salaǵa barǵysy keletinin bilmese, mektep taǵy bir jyl ýaqyt beredi. Sol ýaqyt aralyǵynda balamen kásibı keńesshiler jumys isteıdi. Sonymen qatar 7-synyptan bastap kásibı baǵdar kýrstary ótedi. Kýrs negizinde ár oqýshy mindetti túrde 1-3 apta ózi qalaǵan salada jumys istep kóredi. Al Japonııada oqýshylardyń mamandyq tańdaýynda úsh faktordyń mańyzy zor: ózińdi zertteý, mamandyqty zertteý jáne kásibı synaq. Ár jylda 7-9 synyp oqýshylary 16 salada baq synaıdy. Osylaısha, úsh jyl ishinde ár bala 48 salany ishinara zertteıdi. Nátıjesinde, oqýshy alǵan tájirıbesin anyqtaıtyn test tapsyrady. Sondaı-aq olardy baqylaǵan muǵalimderi de baǵa beredi. Eki baǵalaý testiniń nátıjesi salystyrylyp, balanyń jeke baǵalaý ındeksi kórsetiledi. Osy ındekske sáıkes ári qaraı oqý baǵdarlamasy usynylady.
Keıbir elderde oqýshynyń gýmanıtarlyq baǵytqa beıim ekeni anyqtalsa, joǵarǵy synyptarda jaratylystaný pánderinen bosatylyp, óz salasynda jetilýine sebi tıetin 4-5 pándi ǵana oqıdy.
– Osy salada júrgeninizge 17 jyl bolǵan sizdiń aıtaryńyz mol ekeni anyq, áli áńgimelesemiz degen oıdamyn. Endeshe ózińizdiń túıindi sózińizben aıaqtaıyq...
– Ǵalymdardyń zertteýinshe, súıikti mamandyǵy boıynsha jumys istemeıtinder kóptegen aýrýǵa shaldyǵady eken. Al mamandyǵyn jaqsy kóretinder óz isinen lázzat alyp, jumysyn tamasha etip isteıdi. Adam óz baǵytyn durys tańdasa, ómirge degen qushtarlyǵy artyp, jany tynyshtyq tabady. Al proforıentologtar adamdardyń óz mamandyǵyn durys tańdaýy úshin kómekke keledi. Endeshe, qoǵamǵa proforıentologtar óte qajet.
Áńgimeńizge raqmet!
