Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda ótken “Astana” atty mıýzıkldiń premerasyna Elbasy N.Á.Nazarbaev qatysty
Osydan birer jyl buryn Fransııanyń astanasy – Parıj qalasyna jolymyz túskeni bar. Árıne, qydyrystap barǵanymyz joq. Maqsatymyz – Shákárim Qudaıberdiulynyń 150 jyldyq mereıtoıyn óz elimizde atap ótip jatqan tusta dala oıshylyn Eýropa jurtshylyǵymen de keńinen tanystyrý bolatyn. Bul – aıyby tulpar bolyp týǵany úshin, kórgeni azap pen mazaq bolǵan aıaýly tulǵa murasynyń syrt elde tuńǵysh ret nasıhattalýy edi. 
Bir ǵajaby, Parıjde de Shákárim qajynyń baǵa jetpes murasymen jete tanys oqymystylar az emes eken. Solar shetinen sýyrylyp shyǵyp, qazaq ǵulamasynyń danyshpandyq qyrlary, oıly shyǵarmalary jaıly ózindik pikirlerin ortaǵa salǵan kezde, tóbemiz kókke tıgendeı bolyp edi. Alaıda, aıtaıyn degenimiz bul emes. Sol sapar barysynda, árıne, Parıjdiń biraz jerlerin aralap kórgenbiz. Osy jolǵy qazaqstandyq delegasııany bastap barǵan QR Mádenıet mınıstrliginiń jaýapty hatshysy Janna Dýlatqyzy bizge teńdessiz Lývrdy kórmeı, Mýlen-Rýjdaǵy qoıylymdardy tamashalamaı qaıtqan adam Parıjde boldym dep qalaı aıtady dep ázildeı otyryp, osy oryndarǵa qaıtkende de barý qajettigin aıtqan. Alaıda, Lývrdy kórgenimizben, Mýlen-Rýjǵa bılet tabý ońaı emes eken. Bul arada da Janna Dýlatqyzy bizge kómekke keldi. Bir top adamdy ózi bastap baryp, sol kúni osy teatr ónerin tamashalaýymyzǵa múmkindik týdyrdy. Aıtsa aıtqandaı-aq eken. Sol kúni osy teatrdan bir ǵalamat áser alyp qaıttyq. Tipti óneri damyǵan, ósken-óngen eldiń sahnasynan kórgen sol mýzykalyq týyndydan keıin óz elimizdi eriksiz eske alǵanbyz. Shirkin, qazaq elinde bul óner janryn damytýǵa múmkindik qashan týady eken degen oıǵa da kelgenbiz.
Sodan da shyǵar, Astanadaǵy Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda kompozıtor Almas Serkebaev pen lıbretto avtory Iýrıı Kýdlachtyń “Astana” atty mıýzıkli ótedi eken degendi estigennen-aq degbir ketken. Degbirińniń ketetindeı-aq jóni bar. Nege deseńiz, eń aldymen ónerdiń bul janry elimizde tuńǵysh ret qoıylǵaly otyr. Ekinshiden, búginde álemge áıgili Astana qalasy óner týyndysynyń arqaýyna aınalyp jatsa, qalaısha jelpinbeısiń. Ári mıýzıkl degenimiz – sıntezdik óner. Endeshe, san ónerdi tal boıyna jınaǵan kimder boldy eken degen qyzyǵýshylyqpen qatar, jańanyń aty jańa ǵoı, sol basty rólderde oınaıtyn tańdaýlylarymyz dúıim eldiń aldynda óz keıipkerleriniń jan álemin jarqyratyp asha alsa jarady degen qobaljý da joq emes. Sodan da ǵoı, shymyldyqtyń túrilýin asyǵa kútkenbiz. Ádette, eń aldymen teatrǵa kelgen adamnyń sahna dekorasııasyna kóz júgirtetin ádeti. Baıqaımyz, sahnada basy artyq eshnárse kórinbeıdi. Kádimgi zamanaýı ǵımarattardyń ishin kózge elestetetin aıqysh-uıqysh temir jaqtaýlar. Áne, sahna tórindegi alyp ekrannan Qazaqstannyń kartasy kórindi de, Astana degen jazýdan keıin izinshe qonýǵa bet alǵan alyp laıner qalyqtap keledi. Sóıtip, bul Astana halyqaralyq áýejaıynyń ishi ekeni belgili boldy. Áýejaıda bireýdi qarsy alyp, ekinshisin shyǵaryp turǵandar da az emes. Olardyń arasynda álemniń ár túkpirinen kelgen qala qonaqtary da júr. Ersili-qarsyly aǵylǵan osynaý jurttyń qarbalas tirliginiń bári bı tilinde beınelengen. Osy sátte bir shetten almatylyq dáriger jigit Arman Tájıevtiń kele jatqanyn kóresiz. Ol osy týyndydaǵy bas keıipkerdiń biri. Arman dál osy áýejaıdan kezdeısoq bala kúngi dosy Serjan Bekbaevty kezdestiredi. Serjan Astanada turady. Kasýshıko Tamýra degen japondyq iri kásipkerdiń hatshysy. Kópten kezdespegen eki dos qushaq aıqastyra turyp, ótken balalyq shaqtaryn eske alyp, biraz aıaldap qalady. Osy sát ushaqtan endi túsken japon qyzy Asamı Savagýchı ortaǵa ozady. Ony Kasýshıko Tamýra qarsy alyp tur. Mine, osy tusta sol qyzdy kózi shalǵan Armannyń oǵan birden kóńili aýady.
Asamıdiń Astanaǵa kelýiniń de ózindik mánisi bar. Búginde sonaý tarıh qoınaýyna ketken soǵys kezinde, ıaǵnı Uly Otan soǵysynyń aıaǵyna qaraı jas japon soldaty Keńes eliniń tutqynyna túsken eken. Taǵdyrdyń jazýymen Qazaqstanǵa tap bolǵan ol basynan adam tózbes qıyndyqtardy ótkizedi. Alaıda, kórer jaryǵy bar eken, balasy soǵysta ólgen qarapaıym qazaq áıeli kúnin ózi ázer kórip júrse de sol soldatpen bir japyraq nanyn bólisip, ony ajal tyrnaǵynan aman alyp qalady. Qazaq áıeliniń jan jomarttyǵyna qaıran qalǵan sol soldat tiri bolsam, bul elge qaıta aınalyp bir soǵarmyn dep, ózine-ózi ýáde beredi. Alaıda, onyń mańdaıyna bul eldiń dám-tuzyn qaıta tatý buıyrmapty. Degenmen, ol qazaq syndy darhan halyqtyń jer álemde joq ekendigin uly men nemere qyzynyń qulaǵyna sińire beripti. Sodan da onyń nemere qyzy Asamı qaıtkende de Qazaqstanǵa kelip, qıyn-qystaý kezde atasyna súıeý bolǵan qazaq halqyn, osy halyq meken etetin jerdi bir kórýdi armandaıdy. Sóıtip, Astanaǵa keledi. Japon qyzynyń bul sapary onyń ómirine túpkilikti betburys jasaıdy. Ol da osy áýejaı basynda kezdeısoq júzdesken Arman atty qazaq jigitine bir kórgennen ǵashyq bolady.
Alaıda birin-biri qaltqysyz súıgen qos júrektiń tabysýy ońaıǵa túspeıdi. Ekeýiniń arasyna japondyq kásipker Tamýra tikendeı qadalady. О́ıtkeni, Tamýranyń da Asamıdi jar etsem degen dámesi bar. Osy kezde Armannyń taýy shaǵylmas úshin onyń bala kúngi dosy Serjan men onyń súıgen qyzy Marına kómekke keledi. Ári qaraı oqıǵa barysy Shekspır týyndylaryndaǵydaı amal men aıla arqyly órbıdi. Aqyr sońynda eki jas muratyna jetip, Astana tórinde qazaqy jolmen jar-jar aıtqyzyp, shalqytyp toı jasaıdy.
Jaraıdy, “Astana” mıýzıklindegi oqıǵa belgili boldy. Baıqaýymyzsha, munda bir-birine yntyq bolyp qalǵan eki jas jaıly aıtylatyn sııaqty. Olaı bolsa, ony nege “Astana” dep ataǵan deıtin shyǵarsyz. О́zimiz de sol ataýdyń mán-mańyzyn aıta ketsek dep otyrmyz. Eń aldymen, Astana – jastardyń qalasy. Bul sózimizdi dáleldep jatýdyń qajeti joq. Onyń shyndyǵyna kóz jetkizgińiz kelse, bir sát jan-jaǵyńyzǵa qarasańyz, jetip jatyr. Jáne az ǵana jyldar ishinde Arqa tósinen boı kótergen jas qala jańa ári tyń ıdeıalar tynysyn álemge taratyp jatqany da shyndyq. Iá, dál osyndaı kúsh-qýatpen býyrqanǵan, bir kúninen bir kúni qyzyq qalany álemniń esh núktesinen taba almaıtynyńyz da kúmánsiz desem, dál bizdiń elordamyzdaı kil jastar meken etetin, jastyq pen mahabbat mekeni esh jerde joq. Ony ózimiz ǵana emes, syrt kóz – synshylar da osy kúni jıi aıtatyn boldy. Astana – bolashaqtyń qalasy deıdi olar. Bul jáı sóz emes. Bolashaqtyń qalasy degen sóz – erteńi budan da jarqyn, budan da nurly degen sóz. Endeshe, osyndaı qalada sandaǵan taǵdyrlar toǵysyp, sandaǵan jastar óz arman-murattaryna jetip jatý zańdy emes pe?! Olaı bolsa, mıýzıkldiń aty da, oqıǵanyń jelisi de ózin-ózi ábden aqtap tur.
Ádette kim de bolsa jańaǵa jatyrqaı qaraıdy ǵoı. Sondaı jatyrqaýshylar osynaý lırıkalyq komedııany tamashalap shyqqandar arasynan da tabylatyny anyq. Olardyń sózine qulaq túrseńiz, osyndaı dúnıe bizge kerek pe edi. О́zgege elikteýdiń qajeti qansha? Onyń ústine rejısserdi de, sýretshini de, baletmeısterdi de syrttan shaqyryppyz. Ondaı mamandar ózimizde joq pa deıtini sózsiz. Mundaı eshnársege qýana almaıtyn, bárine jatyrqap qaraıtyn adamdardyń biri ózimizge de jolyqqan.
– Árıne, kerek – dedik biz oǵan.
– Al sózińdi dálelde, – dedi ol bizge.
Biz osy arada qalyń oqyrmanǵa da oı túıýge qajeti bolar degen oımen álgi kisige shama-sharqymyzsha bergen jaýabymyzdy qaıtalaı ketsek, eń aldymen mundaı kóńildi, dýmandy týyndylar búginde bizdiń elimiz úshin aýadaı qajet demekpiz. О́zderińizge málim, qazaq halqy myń ólip, myń tirilgen halyq. Basymyzdan nebir náýbetti de ótkizgenbiz. Bodandyq qamytyn da kıgenbiz. Sóıtip, eńsemiz ezilip júrgende Qudaı jarylqap, óz aldymyzǵa táýelsizdik aldyq. Jańa elordamyzdy saldyq, turmysymyzdy túzep, ónerimizdi órkendettik. О́ner demekshi, urpaq qamy úshin halqymyz keshken san qıyndyqty da kıno, teatr tilinde sóılettik. О́ıtkeni, ótkendi bilý arqyly urpaqtar arasyndaǵy sabaqtastyqty sanada pisirý bizge qajet edi. Sodan da shyǵar, kóp jaǵdaıda bizdegi óner týyndylary halqymyz bastan keshken aýyr jaıttardy kóbirek baıandaıdy. Mine, osyndaı dúnıelerdi kóbirek kórgen bir jasóspirimniń: osy bizde sáýleli, shýaqty shyǵarmalar nege joq. Teatrǵa barsań da, kınoǵa barsań da qaıǵy men qasiret. Adam aıaǵandaı alba-julba qazaqtar. Tipti qarap otyryp, bizdiń halyq netken sorly edi dep oılaısyń – dep kúıingenin de estigenimiz bar. Eger oıǵa salyp qarasaq, sol jasóspirimniń sóziniń shyndyǵy da joq emes. Ústi-basynyń órim-órimi shyqqan óz aǵaıyndarymyzdyń ólmeli tirligi, ózgeniń olardy basynyp mal ornynda kórýi, bas kótergenderin jurttyń aldynda masqaralap, tipti atyp tastaýy bárimizdiń de talaı ret júregimizdi qan jylatqan joq pa edi. Bul jerde men osyndaı dúnıelerdi kórsetýdiń qajeti qansha dep otyrǵanym joq. Qalaı bolǵanda da bul halqymyz bastan keshken ashy shyndyq. Munyń bári namysymyzdy túrtkilep, jigerimizdi janýǵa tolaıym eńbek sińirgeni de anyq. Áli de sińire beretini kúmánsiz deı otyryp, búgingi táýelsizdik tusynda bir et, bir maı degendeı, sol dúnıelermen qatar, eńse tiktegen táýelsiz elimizdiń tynys-tirshiligin, jastarymyzdyń jarasymdy shattyǵyn óner tilinde sóılete bilsek aıyp pa? Aıybyńyz ne, bul tipti qajettilik qoı. Iá, qazaqtyń da baryn jarqyratyp, jaınatyp kórsetetin kezeńi keldi. Endeshe, mundaı dúnıelerdi, kóńilge shýaq sebetin elordamyzdyń barsha jurttyń baqytty ordasyna aınalyp otyrǵanyn, ıaǵnı búgingi ómir kórkin sahna tórinen aıtýǵa tıispiz.
Al endi ózge jurtqa elikteý degenge kelsek, qazaq “úıren de jıren” degen ǵoı. Osy sózdiń túp tamyryna úńilseńiz, bul dúnıede mynaý tek orystiki, mynaý tek qytaıdiki dep qatyp qalǵan eshnárse joq. Jurttyń bári bir-birinen úırenedi. Jaqsysyn jetildirip, jasyǵyn tastaıdy. Sóıte-sóıte bir halyqtyń dástúr-salty ekinshi bir halyqtyń boıyna sińedi. Tipti, onyń áý bastaǵy teginiń qaıdan shyqqany da umytylyp ketýi ábden múmkin. Alysqa barmaı-aq, osy arada qazirgi gollandııalyq jaýqazyn dep áspettep júrgen gúldiń arǵy tegi qazaq dalasynda ósetin kádimgi qyzǵaldaq ekenin búginde jurttyń bári bile me? О́ner de sol sııaqty. Ras, mıýzıkl alǵashynda Amerıkada kóktegen ónerdiń bir janry. Anyqtap aıtsaq, ótken ǵasyrdyń bas jaǵynda, ıaǵnı 1930 jyldardan bastaý alǵan osyndaı kóńildi, shýaqty qoıylym Amerıka halqyna meılinshe unaǵan bolatyn. Aıtalyq, 1943 jyly R.Rodjers pen O.Hammerstaınnyń Brodveıde qoıylǵan “Oklahoma” atty lırıkalyq komedııasynyń kópshilikke unaǵany sonshalyq, Nıý-Iorktiń drama lıgasy oǵan “Ǵasyrdyń eń tańdaýly mıýzıkli” degen ataq bergen bolatyn. Osylaısha “Oklahomadan” bastalǵan ónerdiń bul janry óristeı kele Ý.Shekspırdiń, M.Servantestiń, Ch.Dıkkenstiń, B.Shoýdyń jáne t.b. álemge tanymal qalamgerlerdiń týyndylaryn mıýzıklge aınaldyrǵan bolatyn. Mıýzıkldi ózge jurt ta bul amerıkalyqtardyń ǵana enshisi degen joq, japatarmaǵaı osy janrdy óz elinde damyta bastady. Bul arada osy óner túrimen búginde álemdi aýzyna qaratyp otyrǵan jurttyń bárin sanamalap jatpaı-aq, kórshiles jatqan Reseıde osynaý oınaqy da otty janrdyń búginde joly bolyp, kórermeni de azaımaı otyrǵanyn kózimiz de kórip júr. Sondyqtan da elimizde alǵashqy mıýzıkldi qoıýǵa, osy janrdyń qyr-syryn jete biletin, mol tájirıbe jınaqtaǵan mamandardy da osy elden shaqyryp otyrmyz.
Atap aıtqanda, “Astana” mıýzıkliniń qoıýshy rejısseri Iýrıı Aleksandrov ta, qoıýshy sýretshisi Vıacheslav Okýnev te, qoıýshy baletmeısteri Vladımır Romanovskıı de Sankt-Peterbýrg qalasynan kelip otyr. Jáne bul olardyń bizdiń elimizdegi alǵashqy izashary emes. Iý.Aleksandrov pen V.Okýnev Almatyny aıtpaǵanda, tek Astanadaǵy K.Baıseıitova atyndaǵy opera jáne balet teatrynyń sahnasynda onshaqty klassıkalyq týyndylardy qoıyp, kásibı sheberlikterimen kóp kóńilinen shyqqanyn bárimiz de bilemiz. Sondaı-aq osynaý teatr mamandarynyń budan birneshe jyl buryn Almatydaǵy Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatrynda E.Rahmadıevtiń “Abylaıhan” operasyn qoıǵany da esimizde desek, osy spektakl úshin olar Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik syılyǵynyń laýreaty atanǵan bolatyn. Mine, qazaqtyń bolmys bitiminen, ulttyq psıhologııasynan tolyq habary bar osyndaı kásibı sheberlerden bizdiń mamandarymyzdyń úırenýine, tálim alýyna bul joly da zor múmkindik týyp otyr dep bilemiz.
Árıne, ónerdiń qaı túrinde bolsa da óz halqyńnyń tynys-tirshiligi, minez-qulqy saırap jatqanyna ne jetsin. Desek te aýyzdy qý shóppen súrte berýge de bolmas. “Astana” mıýzıklinde bas keıipker Arman aıtatyn “Qusnı Qorlan” áni, sol ándi tyńdaǵan Asamıdiń “Netken ǵajap til” dep tańdaı qaǵýy da qazaq halqynyń bitim bolmysyn bir kóterip ketkendeı. Joǵaryda biz sahna dekorasııasy múldem joqqa tán ekenin aıtqanbyz. Sóıtsek, dekorasııanyń bar mindeti – sahnadaǵy alyp ekranǵa júktelgen eken. Eń utymdy tus ta osy bolǵan sııaqty. О́ıtkeni, sahna tórinde órbigen ár oqıǵanyń tynysyn ekrandaǵy kórinister birinen keıin biri almasyp, odan ári aıshyqtaı túskeni aqıqat.
Sóz basynda biz akterler quramy kútken údeden kórine bilse jarady dep qobaljyǵanymyzdy da aıtqan edik. Sebebi, ónerdiń bul janry án aıtyp, bı bıleý, ári sahna sheberligin jetik meńgerýdi talap etedi. Olaı bolmaǵan jaǵdaıda, jurt kóńilinen shyǵa almaısyń. Al kóp kóńilin qaldyrý – óner adamy úshin ólimmen teń. Beker obaly ne kerek, bul mıýzıklde oınaıtyndar talaı synnan ótip, ábden iriktelgen jastar eken. Byltyr, ıaǵnı 2009 jyly Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi ónerdiń ár salasyn damytýǵa arnalǵan “Táýelsizdik tolǵaýy” atty baıqaý jarııalaǵanda, kompozıtor Almas Serkebaev pen dramatýrg Iýrıı Kýdlachtyń osy “Astana” mıýzıkli gran-prıdi jeńip alǵan bolatyn. Mine, sodan kóp uzamaı, bul dúnıeni sahnaǵa qoıý úshin jastar arasynda irikteý jumysy júrgizilgeninen de, buǵan Almaty, Astana, Shymkent teatrlarynan jáne qos astanadaǵy óner ordalarynan kóptegen talantty jastarymyzdyń qatysqanyn da estigenbiz. Endi, mine, solardyń arasynan erekshe kózge túskender, ıaǵnı bas keıipkerdiń biri Arman (Nurjan Bajenov, Erlan Jandarbaev, Asamı (Aıgúl Nııazova, Ásem Sembınova), Serjan (Talǵat Musabaev, Andreı Tregýbenko, Talǵat Ǵalıev), Marına (Gúljanat Sapaqova, Elena Gonja, Oksana Davdenko), Tamýra (Bolat Esimhan, Evgenıı Chaınıkov) rólderin somdaǵan jastar ony óz bıiginde alyp shyqqanyna bárimiz kýá boldyq. Bylaısha aıtqanda, jastardyń tilegi bir, jibektiń túıini bir degendeı, olar ózderin ózderi oınap júrgendeı sózderi de nyq, qımyl-qozǵalystary da jatyq, án-bıleri de áýezdiligimen, ásemdiligimen júrek terbegen.
Tek kóńilge kirbiń uıalatqan tus, Asamıdi qyzǵanyp, Tamýranyń jandaıshaptaryna Armandy soqqyǵa jyqqyzatyn sáti. О́z elinde júrgen, óz tórinde otyrǵan adamdy syrttan kelgen kelimsektiń shańyraqqa qaramaı soqqyǵa jyqqyzyp, basynýy bir túrli ishińdi qyz-qyz qaınatyp jibergendeı bolady. Sondaı-aq, Tamýranyń aldynda Serjannyń tize búgip, jalynýy da (meıli, óz amal-aılasyn iske asyrý maqsatynda bolsa da) bizdiń halyqtyń bolmys-bitimine kelińkiremeıtin sııaqty. Jalpy, qazaq nendeı jaǵdaıda da bireýdiń aldynda quldyq uryp, bas ımegen ǵoı. Olaı bolsa, sol ıilmegen basty eńkeıtpeı-aq qoıǵanymyz jón emes pe deı otyryp, aldaǵy ýaqytta sol kórinisterdi basqasha berýdi de oılansaq artyq bolmas edi degen oıdamyz. Árıne, bul meniń jeke óz kózqarasym.
Kóńilde jylylyq úıirgen tustyń biri – Arman men Asamıdiń úılenip, Báıterektiń basyna kóterilýi, al jan-jaǵyndaǵy kúnniń shapaǵyndaı kúmis lentalardy sandaǵan ult jastarynyń kıiz úıdiń keregesi tárizdes etip, kerip turýy bul birligi jarasqan elimizdiń búgingi tynysyn kózge elesteter kórinister desek, spektakl sońynan jasóspirim qyz ben jigittiń jurt aldyna shyǵýy – qazaq eliniń keleshegi bizbiz degen oıdy aıtyp turǵandaı. Jalpy, mıýzıkldiń aıtar oıynyń túp qazyǵy da osy. Eldiń ıesi de, Astanany kórkeıtetin de sol jastar.
Árıne, alǵash qoıylyp otyrǵan mıýzıkldiń qazaqsha sóılemegeni de kóńilge dyq salǵan. Alaıda, úmit te joq emes sııaqty. K.Baıseıitova atyndaǵy opera jáne balet teatrynyń dırektory Tóleýbek Álpıevtiń aıtýynsha, bul dúnıeniń qazaqsha nusqasy daıyndalyp ta jatqanǵa uqsaıdy. Qudaı buıyrtsa, kúzge qaraı bul týyndy qazaq tilinde kórsetilip, odan ári ony oblystarǵa aparyp, shet el jurtshylyǵynyń nazaryna usyný da oıdaǵy is eken.
Biz lırıkalyq komedııadan keıin osy týyndynyń kompozıtory Almas Serkebaev pen lıbretto avtory Iýrıı Kýdlachqa jáne qoıýshy rejısser Iýrıı Aleksandrovqa jolyǵyp, osy qoıylym jóninde oı bólisýdi suraǵanbyz.
Sýretti túsirgen Igor Býrgandınov.
Lebizder
Almas SERKEBAEV, kompozıtor:
– Men óz elimniń búgingi tynys-tirshiligin, sáýleli de, jarqyn sátterin beıneleıtin mıýzıkl jazýdy kópten armandap júretin edim. Sol armanyma Mádenıet mınıstri, ult janashyry Muhtar Qul-Muhammed ótken jyly túrtki saldy. Tipti, negizgi ıdeıany da ózi aıtyp berdi. Bar oqıǵa Astana, Báıterek, qazaq jigiti men japon qyzy arasyndaǵy mahabbat jaıynda órbýi tıis dedi ol. Sóıtip, bul dúnıeni tezirek bitirip, “Táýelsizdik tolǵaýy” baıqaýyna qatysýǵa da keńes berdi. Mine, osydan keıin-aq menen degbir ketti. Germanııada turatyn eski dosym Iýraǵa telefon shalyp, birlesip jumys isteýge shaqyrdym. Búginde telefon, ınternet baılanysy jolǵa qoıylǵan ǵoı. Aradaǵy jer shalǵaılyǵy da baıqalmady. Sóıtip, ótken jyldyń qyrkúıeginen jeltoqsannyń basyna deıin jatpaı-turmaı, ekeýmiz jumys istedik. Endi osy dúnıe óz otandastarymnyń kóńilinen shyqsa, bir armanymnyń oryndalǵany, bir mindetimniń júzege asqany dep bilemin. Senesiz be, Amerıkada tursam da men túsimde tek qazaqtyń jerin kóremin, shamasy qazaqtyń kindiginen baılanǵan degeni osy shyǵar.
Iýrıı KÝDLACh, sýretshi:
– Men biraz eldi aralap, talaı jerdiń dámin tatqan adammyn. Biraq, osy Astana tárizdi býyrqanǵan boıaýly qalany esh jerden kezdestirgen emespin. Iá, mundaı jastyq jalyny laýlaǵan qalany álemniń qaı túkpirinen izdeseń de tappaısyń. О́zimiz jıi aıtyp júretin áıgili qalalar asaryn asap, jasaryn jasaǵan qartań adamdy kózge elestetse, Astana biligine bilimi saı, kúsh-qýaty tasyǵan jas jigit tárizdes. Demek, bul bolashaqtyń qalasy. Al osyndaı qala jaıly, onyń jarqyn júzdi, maqsaty aıqyn jastary jaıly eńbek jazý baqyty ózime buıyrǵanyna men de dán rızamyn. Endigi tilegim, sol eńbegim aqtalyp, kóp kóńiline shýaq syılasa eken deımin.
Iýrıı ALEKSANDROV, qoıýshy rejısser:
Men biraz jyldan beri QR Mádenıet mınıstrligimen, qazaqstandyq áriptesterimmen tyǵyz qarym-qatynasta jumys istep kelemin. О́zińiz bilesiz, Abaı atyndaǵy jáne K.Baıseıitova atyndaǵy opera jáne balet teatrlarynyń sahnasyna biraz shyǵarmalardy da qoıdym. Ony dál qazir sanamalap aıtyp jatýdy, árıne, artyq kórip otyrmyn. Ol eńbekterim úshin dattaý emes, maqtaý estip júrmin. Sol dúnıelerdi qulshyna qolǵa alýyma qazaq halqyna degen meniń izgi nıetim sebep bolyp otyrǵan da bolýy kerek. “Astana” mıýzıklin qoıýǵa da qýana kelistim. Qazaqstanda talantty adamdar kóp ekenin kózim kórip júr ǵoı. Solardyń arasynan osy dúnıeniń ishki mán-mazmunyn ashýǵa laıyq jastardy tańdaý da qıynǵa túspedi. Onyń taǵy bir sebebi, sol jastardyń bári Astananyń keleshegine, onyń baqyt pen birliktiń ordasy ekenine nyq senimmen qaraıtyndyǵy bolsa kerek. Rasy da osy, jastardyń óz qalasyna degen júrek lúpili osy týyndyda da aıqyn kórinis tapty desem de bolady. Álginde ózińiz kórdińiz ǵoı, eki jastyń jolyna tosqaýyl bolǵan Tamýranyń ózi de baqytyn Astanadan tabady. Bul degenińiz, Astananyń eshkimdi jatyrqamaıtyn, qushaǵy keń, júregi ashyq qala ekendigin, eldiktiń, beıbitshiliktiń sımvolyna aınalǵanyn bildiredi.
Osydan birer jyl buryn Fransııanyń astanasy – Parıj qalasyna jolymyz túskeni bar. Árıne, qydyrystap barǵanymyz joq. Maqsatymyz – Shákárim Qudaıberdiulynyń 150 jyldyq mereıtoıyn óz elimizde atap ótip jatqan tusta dala oıshylyn Eýropa jurtshylyǵymen de keńinen tanystyrý bolatyn. Bul – aıyby tulpar bolyp týǵany úshin, kórgeni azap pen mazaq bolǵan aıaýly tulǵa murasynyń syrt elde tuńǵysh ret nasıhattalýy edi. Bir ǵajaby, Parıjde de Shákárim qajynyń baǵa jetpes murasymen jete tanys oqymystylar az emes eken. Solar shetinen sýyrylyp shyǵyp, qazaq ǵulamasynyń danyshpandyq qyrlary, oıly shyǵarmalary jaıly ózindik pikirlerin ortaǵa salǵan kezde, tóbemiz kókke tıgendeı bolyp edi. Alaıda, aıtaıyn degenimiz bul emes. Sol sapar barysynda, árıne, Parıjdiń biraz jerlerin aralap kórgenbiz. Osy jolǵy qazaqstandyq delegasııany bastap barǵan QR Mádenıet mınıstrliginiń jaýapty hatshysy Janna Dýlatqyzy bizge teńdessiz Lývrdy kórmeı, Mýlen-Rýjdaǵy qoıylymdardy tamashalamaı qaıtqan adam Parıjde boldym dep qalaı aıtady dep ázildeı otyryp, osy oryndarǵa qaıtkende de barý qajettigin aıtqan. Alaıda, Lývrdy kórgenimizben, Mýlen-Rýjǵa bılet tabý ońaı emes eken. Bul arada da Janna Dýlatqyzy bizge kómekke keldi. Bir top adamdy ózi bastap baryp, sol kúni osy teatr ónerin tamashalaýymyzǵa múmkindik týdyrdy. Aıtsa aıtqandaı-aq eken. Sol kúni osy teatrdan bir ǵalamat áser alyp qaıttyq. Tipti óneri damyǵan, ósken-óngen eldiń sahnasynan kórgen sol mýzykalyq týyndydan keıin óz elimizdi eriksiz eske alǵanbyz. Shirkin, qazaq elinde bul óner janryn damytýǵa múmkindik qashan týady eken degen oıǵa da kelgenbiz.
Sodan da shyǵar, Astanadaǵy Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda kompozıtor Almas Serkebaev pen lıbretto avtory Iýrıı Kýdlachtyń “Astana” atty mıýzıkli ótedi eken degendi estigennen-aq degbir ketken. Degbirińniń ketetindeı-aq jóni bar. Nege deseńiz, eń aldymen ónerdiń bul janry elimizde tuńǵysh ret qoıylǵaly otyr. Ekinshiden, búginde álemge áıgili Astana qalasy óner týyndysynyń arqaýyna aınalyp jatsa, qalaısha jelpinbeısiń. Ári mıýzıkl degenimiz – sıntezdik óner. Endeshe, san ónerdi tal boıyna jınaǵan kimder boldy eken degen qyzyǵýshylyqpen qatar, jańanyń aty jańa ǵoı, sol basty rólderde oınaıtyn tańdaýlylarymyz dúıim eldiń aldynda óz keıipkerleriniń jan álemin jarqyratyp asha alsa jarady degen qobaljý da joq emes. Sodan da ǵoı, shymyldyqtyń túrilýin asyǵa kútkenbiz. Ádette, eń aldymen teatrǵa kelgen adamnyń sahna dekorasııasyna kóz júgirtetin ádeti. Baıqaımyz, sahnada basy artyq eshnárse kórinbeıdi. Kádimgi zamanaýı ǵımarattardyń ishin kózge elestetetin aıqysh-uıqysh temir jaqtaýlar. Áne, sahna tórindegi alyp ekrannan Qazaqstannyń kartasy kórindi de, Astana degen jazýdan keıin izinshe qonýǵa bet alǵan alyp laıner qalyqtap keledi. Sóıtip, bul Astana halyqaralyq áýejaıynyń ishi ekeni belgili boldy. Áýejaıda bireýdi qarsy alyp, ekinshisin shyǵaryp turǵandar da az emes. Olardyń arasynda álemniń ár túkpirinen kelgen qala qonaqtary da júr. Ersili-qarsyly aǵylǵan osynaý jurttyń qarbalas tirliginiń bári bı tilinde beınelengen. Osy sátte bir shetten almatylyq dáriger jigit Arman Tájıevtiń kele jatqanyn kóresiz. Ol osy týyndydaǵy bas keıipkerdiń biri. Arman dál osy áýejaıdan kezdeısoq bala kúngi dosy Serjan Bekbaevty kezdestiredi. Serjan Astanada turady. Kasýshıko Tamýra degen japondyq iri kásipkerdiń hatshysy. Kópten kezdespegen eki dos qushaq aıqastyra turyp, ótken balalyq shaqtaryn eske alyp, biraz aıaldap qalady. Osy sát ushaqtan endi túsken japon qyzy Asamı Savagýchı ortaǵa ozady. Ony Kasýshıko Tamýra qarsy alyp tur. Mine, osy tusta sol qyzdy kózi shalǵan Armannyń oǵan birden kóńili aýady.
Asamıdiń Astanaǵa kelýiniń de ózindik mánisi bar. Búginde sonaý tarıh qoınaýyna ketken soǵys kezinde, ıaǵnı Uly Otan soǵysynyń aıaǵyna qaraı jas japon soldaty Keńes eliniń tutqynyna túsken eken. Taǵdyrdyń jazýymen Qazaqstanǵa tap bolǵan ol basynan adam tózbes qıyndyqtardy ótkizedi. Alaıda, kórer jaryǵy bar eken, balasy soǵysta ólgen qarapaıym qazaq áıeli kúnin ózi ázer kórip júrse de sol soldatpen bir japyraq nanyn bólisip, ony ajal tyrnaǵynan aman alyp qalady. Qazaq áıeliniń jan jomarttyǵyna qaıran qalǵan sol soldat tiri bolsam, bul elge qaıta aınalyp bir soǵarmyn dep, ózine-ózi ýáde beredi. Alaıda, onyń mańdaıyna bul eldiń dám-tuzyn qaıta tatý buıyrmapty. Degenmen, ol qazaq syndy darhan halyqtyń jer álemde joq ekendigin uly men nemere qyzynyń qulaǵyna sińire beripti. Sodan da onyń nemere qyzy Asamı qaıtkende de Qazaqstanǵa kelip, qıyn-qystaý kezde atasyna súıeý bolǵan qazaq halqyn, osy halyq meken etetin jerdi bir kórýdi armandaıdy. Sóıtip, Astanaǵa keledi. Japon qyzynyń bul sapary onyń ómirine túpkilikti betburys jasaıdy. Ol da osy áýejaı basynda kezdeısoq júzdesken Arman atty qazaq jigitine bir kórgennen ǵashyq bolady.
Alaıda birin-biri qaltqysyz súıgen qos júrektiń tabysýy ońaıǵa túspeıdi. Ekeýiniń arasyna japondyq kásipker Tamýra tikendeı qadalady. О́ıtkeni, Tamýranyń da Asamıdi jar etsem degen dámesi bar. Osy kezde Armannyń taýy shaǵylmas úshin onyń bala kúngi dosy Serjan men onyń súıgen qyzy Marına kómekke keledi. Ári qaraı oqıǵa barysy Shekspır týyndylaryndaǵydaı amal men aıla arqyly órbıdi. Aqyr sońynda eki jas muratyna jetip, Astana tórinde qazaqy jolmen jar-jar aıtqyzyp, shalqytyp toı jasaıdy.
Jaraıdy, “Astana” mıýzıklindegi oqıǵa belgili boldy. Baıqaýymyzsha, munda bir-birine yntyq bolyp qalǵan eki jas jaıly aıtylatyn sııaqty. Olaı bolsa, ony nege “Astana” dep ataǵan deıtin shyǵarsyz. О́zimiz de sol ataýdyń mán-mańyzyn aıta ketsek dep otyrmyz. Eń aldymen, Astana – jastardyń qalasy. Bul sózimizdi dáleldep jatýdyń qajeti joq. Onyń shyndyǵyna kóz jetkizgińiz kelse, bir sát jan-jaǵyńyzǵa qarasańyz, jetip jatyr. Jáne az ǵana jyldar ishinde Arqa tósinen boı kótergen jas qala jańa ári tyń ıdeıalar tynysyn álemge taratyp jatqany da shyndyq. Iá, dál osyndaı kúsh-qýatpen býyrqanǵan, bir kúninen bir kúni qyzyq qalany álemniń esh núktesinen taba almaıtynyńyz da kúmánsiz desem, dál bizdiń elordamyzdaı kil jastar meken etetin, jastyq pen mahabbat mekeni esh jerde joq. Ony ózimiz ǵana emes, syrt kóz – synshylar da osy kúni jıi aıtatyn boldy. Astana – bolashaqtyń qalasy deıdi olar. Bul jáı sóz emes. Bolashaqtyń qalasy degen sóz – erteńi budan da jarqyn, budan da nurly degen sóz. Endeshe, osyndaı qalada sandaǵan taǵdyrlar toǵysyp, sandaǵan jastar óz arman-murattaryna jetip jatý zańdy emes pe?! Olaı bolsa, mıýzıkldiń aty da, oqıǵanyń jelisi de ózin-ózi ábden aqtap tur.
Ádette kim de bolsa jańaǵa jatyrqaı qaraıdy ǵoı. Sondaı jatyrqaýshylar osynaý lırıkalyq komedııany tamashalap shyqqandar arasynan da tabylatyny anyq. Olardyń sózine qulaq túrseńiz, osyndaı dúnıe bizge kerek pe edi. О́zgege elikteýdiń qajeti qansha? Onyń ústine rejısserdi de, sýretshini de, baletmeısterdi de syrttan shaqyryppyz. Ondaı mamandar ózimizde joq pa deıtini sózsiz. Mundaı eshnársege qýana almaıtyn, bárine jatyrqap qaraıtyn adamdardyń biri ózimizge de jolyqqan.
– Árıne, kerek – dedik biz oǵan.
– Al sózińdi dálelde, – dedi ol bizge.
Biz osy arada qalyń oqyrmanǵa da oı túıýge qajeti bolar degen oımen álgi kisige shama-sharqymyzsha bergen jaýabymyzdy qaıtalaı ketsek, eń aldymen mundaı kóńildi, dýmandy týyndylar búginde bizdiń elimiz úshin aýadaı qajet demekpiz. О́zderińizge málim, qazaq halqy myń ólip, myń tirilgen halyq. Basymyzdan nebir náýbetti de ótkizgenbiz. Bodandyq qamytyn da kıgenbiz. Sóıtip, eńsemiz ezilip júrgende Qudaı jarylqap, óz aldymyzǵa táýelsizdik aldyq. Jańa elordamyzdy saldyq, turmysymyzdy túzep, ónerimizdi órkendettik. О́ner demekshi, urpaq qamy úshin halqymyz keshken san qıyndyqty da kıno, teatr tilinde sóılettik. О́ıtkeni, ótkendi bilý arqyly urpaqtar arasyndaǵy sabaqtastyqty sanada pisirý bizge qajet edi. Sodan da shyǵar, kóp jaǵdaıda bizdegi óner týyndylary halqymyz bastan keshken aýyr jaıttardy kóbirek baıandaıdy. Mine, osyndaı dúnıelerdi kóbirek kórgen bir jasóspirimniń: osy bizde sáýleli, shýaqty shyǵarmalar nege joq. Teatrǵa barsań da, kınoǵa barsań da qaıǵy men qasiret. Adam aıaǵandaı alba-julba qazaqtar. Tipti qarap otyryp, bizdiń halyq netken sorly edi dep oılaısyń – dep kúıingenin de estigenimiz bar. Eger oıǵa salyp qarasaq, sol jasóspirimniń sóziniń shyndyǵy da joq emes. Ústi-basynyń órim-órimi shyqqan óz aǵaıyndarymyzdyń ólmeli tirligi, ózgeniń olardy basynyp mal ornynda kórýi, bas kótergenderin jurttyń aldynda masqaralap, tipti atyp tastaýy bárimizdiń de talaı ret júregimizdi qan jylatqan joq pa edi. Bul jerde men osyndaı dúnıelerdi kórsetýdiń qajeti qansha dep otyrǵanym joq. Qalaı bolǵanda da bul halqymyz bastan keshken ashy shyndyq. Munyń bári namysymyzdy túrtkilep, jigerimizdi janýǵa tolaıym eńbek sińirgeni de anyq. Áli de sińire beretini kúmánsiz deı otyryp, búgingi táýelsizdik tusynda bir et, bir maı degendeı, sol dúnıelermen qatar, eńse tiktegen táýelsiz elimizdiń tynys-tirshiligin, jastarymyzdyń jarasymdy shattyǵyn óner tilinde sóılete bilsek aıyp pa? Aıybyńyz ne, bul tipti qajettilik qoı. Iá, qazaqtyń da baryn jarqyratyp, jaınatyp kórsetetin kezeńi keldi. Endeshe, mundaı dúnıelerdi, kóńilge shýaq sebetin elordamyzdyń barsha jurttyń baqytty ordasyna aınalyp otyrǵanyn, ıaǵnı búgingi ómir kórkin sahna tórinen aıtýǵa tıispiz.
Al endi ózge jurtqa elikteý degenge kelsek, qazaq “úıren de jıren” degen ǵoı. Osy sózdiń túp tamyryna úńilseńiz, bul dúnıede mynaý tek orystiki, mynaý tek qytaıdiki dep qatyp qalǵan eshnárse joq. Jurttyń bári bir-birinen úırenedi. Jaqsysyn jetildirip, jasyǵyn tastaıdy. Sóıte-sóıte bir halyqtyń dástúr-salty ekinshi bir halyqtyń boıyna sińedi. Tipti, onyń áý bastaǵy teginiń qaıdan shyqqany da umytylyp ketýi ábden múmkin. Alysqa barmaı-aq, osy arada qazirgi gollandııalyq jaýqazyn dep áspettep júrgen gúldiń arǵy tegi qazaq dalasynda ósetin kádimgi qyzǵaldaq ekenin búginde jurttyń bári bile me? О́ner de sol sııaqty. Ras, mıýzıkl alǵashynda Amerıkada kóktegen ónerdiń bir janry. Anyqtap aıtsaq, ótken ǵasyrdyń bas jaǵynda, ıaǵnı 1930 jyldardan bastaý alǵan osyndaı kóńildi, shýaqty qoıylym Amerıka halqyna meılinshe unaǵan bolatyn. Aıtalyq, 1943 jyly R.Rodjers pen O.Hammerstaınnyń Brodveıde qoıylǵan “Oklahoma” atty lırıkalyq komedııasynyń kópshilikke unaǵany sonshalyq, Nıý-Iorktiń drama lıgasy oǵan “Ǵasyrdyń eń tańdaýly mıýzıkli” degen ataq bergen bolatyn. Osylaısha “Oklahomadan” bastalǵan ónerdiń bul janry óristeı kele Ý.Shekspırdiń, M.Servantestiń, Ch.Dıkkenstiń, B.Shoýdyń jáne t.b. álemge tanymal qalamgerlerdiń týyndylaryn mıýzıklge aınaldyrǵan bolatyn. Mıýzıkldi ózge jurt ta bul amerıkalyqtardyń ǵana enshisi degen joq, japatarmaǵaı osy janrdy óz elinde damyta bastady. Bul arada osy óner túrimen búginde álemdi aýzyna qaratyp otyrǵan jurttyń bárin sanamalap jatpaı-aq, kórshiles jatqan Reseıde osynaý oınaqy da otty janrdyń búginde joly bolyp, kórermeni de azaımaı otyrǵanyn kózimiz de kórip júr. Sondyqtan da elimizde alǵashqy mıýzıkldi qoıýǵa, osy janrdyń qyr-syryn jete biletin, mol tájirıbe jınaqtaǵan mamandardy da osy elden shaqyryp otyrmyz.
Atap aıtqanda, “Astana” mıýzıkliniń qoıýshy rejısseri Iýrıı Aleksandrov ta, qoıýshy sýretshisi Vıacheslav Okýnev te, qoıýshy baletmeısteri Vladımır Romanovskıı de Sankt-Peterbýrg qalasynan kelip otyr. Jáne bul olardyń bizdiń elimizdegi alǵashqy izashary emes. Iý.Aleksandrov pen V.Okýnev Almatyny aıtpaǵanda, tek Astanadaǵy K.Baıseıitova atyndaǵy opera jáne balet teatrynyń sahnasynda onshaqty klassıkalyq týyndylardy qoıyp, kásibı sheberlikterimen kóp kóńilinen shyqqanyn bárimiz de bilemiz. Sondaı-aq osynaý teatr mamandarynyń budan birneshe jyl buryn Almatydaǵy Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatrynda E.Rahmadıevtiń “Abylaıhan” operasyn qoıǵany da esimizde desek, osy spektakl úshin olar Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik syılyǵynyń laýreaty atanǵan bolatyn. Mine, qazaqtyń bolmys bitiminen, ulttyq psıhologııasynan tolyq habary bar osyndaı kásibı sheberlerden bizdiń mamandarymyzdyń úırenýine, tálim alýyna bul joly da zor múmkindik týyp otyr dep bilemiz.
Árıne, ónerdiń qaı túrinde bolsa da óz halqyńnyń tynys-tirshiligi, minez-qulqy saırap jatqanyna ne jetsin. Desek te aýyzdy qý shóppen súrte berýge de bolmas. “Astana” mıýzıklinde bas keıipker Arman aıtatyn “Qusnı Qorlan” áni, sol ándi tyńdaǵan Asamıdiń “Netken ǵajap til” dep tańdaı qaǵýy da qazaq halqynyń bitim bolmysyn bir kóterip ketkendeı. Joǵaryda biz sahna dekorasııasy múldem joqqa tán ekenin aıtqanbyz. Sóıtsek, dekorasııanyń bar mindeti – sahnadaǵy alyp ekranǵa júktelgen eken. Eń utymdy tus ta osy bolǵan sııaqty. О́ıtkeni, sahna tórinde órbigen ár oqıǵanyń tynysyn ekrandaǵy kórinister birinen keıin biri almasyp, odan ári aıshyqtaı túskeni aqıqat.
Sóz basynda biz akterler quramy kútken údeden kórine bilse jarady dep qobaljyǵanymyzdy da aıtqan edik. Sebebi, ónerdiń bul janry án aıtyp, bı bıleý, ári sahna sheberligin jetik meńgerýdi talap etedi. Olaı bolmaǵan jaǵdaıda, jurt kóńilinen shyǵa almaısyń. Al kóp kóńilin qaldyrý – óner adamy úshin ólimmen teń. Beker obaly ne kerek, bul mıýzıklde oınaıtyndar talaı synnan ótip, ábden iriktelgen jastar eken. Byltyr, ıaǵnı 2009 jyly Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi ónerdiń ár salasyn damytýǵa arnalǵan “Táýelsizdik tolǵaýy” atty baıqaý jarııalaǵanda, kompozıtor Almas Serkebaev pen dramatýrg Iýrıı Kýdlachtyń osy “Astana” mıýzıkli gran-prıdi jeńip alǵan bolatyn. Mine, sodan kóp uzamaı, bul dúnıeni sahnaǵa qoıý úshin jastar arasynda irikteý jumysy júrgizilgeninen de, buǵan Almaty, Astana, Shymkent teatrlarynan jáne qos astanadaǵy óner ordalarynan kóptegen talantty jastarymyzdyń qatysqanyn da estigenbiz. Endi, mine, solardyń arasynan erekshe kózge túskender, ıaǵnı bas keıipkerdiń biri Arman (Nurjan Bajenov, Erlan Jandarbaev, Asamı (Aıgúl Nııazova, Ásem Sembınova), Serjan (Talǵat Musabaev, Andreı Tregýbenko, Talǵat Ǵalıev), Marına (Gúljanat Sapaqova, Elena Gonja, Oksana Davdenko), Tamýra (Bolat Esimhan, Evgenıı Chaınıkov) rólderin somdaǵan jastar ony óz bıiginde alyp shyqqanyna bárimiz kýá boldyq. Bylaısha aıtqanda, jastardyń tilegi bir, jibektiń túıini bir degendeı, olar ózderin ózderi oınap júrgendeı sózderi de nyq, qımyl-qozǵalystary da jatyq, án-bıleri de áýezdiligimen, ásemdiligimen júrek terbegen.
Tek kóńilge kirbiń uıalatqan tus, Asamıdi qyzǵanyp, Tamýranyń jandaıshaptaryna Armandy soqqyǵa jyqqyzatyn sáti. О́z elinde júrgen, óz tórinde otyrǵan adamdy syrttan kelgen kelimsektiń shańyraqqa qaramaı soqqyǵa jyqqyzyp, basynýy bir túrli ishińdi qyz-qyz qaınatyp jibergendeı bolady. Sondaı-aq, Tamýranyń aldynda Serjannyń tize búgip, jalynýy da (meıli, óz amal-aılasyn iske asyrý maqsatynda bolsa da) bizdiń halyqtyń bolmys-bitimine kelińkiremeıtin sııaqty. Jalpy, qazaq nendeı jaǵdaıda da bireýdiń aldynda quldyq uryp, bas ımegen ǵoı. Olaı bolsa, sol ıilmegen basty eńkeıtpeı-aq qoıǵanymyz jón emes pe deı otyryp, aldaǵy ýaqytta sol kórinisterdi basqasha berýdi de oılansaq artyq bolmas edi degen oıdamyz. Árıne, bul meniń jeke óz kózqarasym.
Kóńilde jylylyq úıirgen tustyń biri – Arman men Asamıdiń úılenip, Báıterektiń basyna kóterilýi, al jan-jaǵyndaǵy kúnniń shapaǵyndaı kúmis lentalardy sandaǵan ult jastarynyń kıiz úıdiń keregesi tárizdes etip, kerip turýy bul birligi jarasqan elimizdiń búgingi tynysyn kózge elesteter kórinister desek, spektakl sońynan jasóspirim qyz ben jigittiń jurt aldyna shyǵýy – qazaq eliniń keleshegi bizbiz degen oıdy aıtyp turǵandaı. Jalpy, mıýzıkldiń aıtar oıynyń túp qazyǵy da osy. Eldiń ıesi de, Astanany kórkeıtetin de sol jastar.
Árıne, alǵash qoıylyp otyrǵan mıýzıkldiń qazaqsha sóılemegeni de kóńilge dyq salǵan. Alaıda, úmit te joq emes sııaqty. K.Baıseıitova atyndaǵy opera jáne balet teatrynyń dırektory Tóleýbek Álpıevtiń aıtýynsha, bul dúnıeniń qazaqsha nusqasy daıyndalyp ta jatqanǵa uqsaıdy. Qudaı buıyrtsa, kúzge qaraı bul týyndy qazaq tilinde kórsetilip, odan ári ony oblystarǵa aparyp, shet el jurtshylyǵynyń nazaryna usyný da oıdaǵy is eken.
Biz lırıkalyq komedııadan keıin osy týyndynyń kompozıtory Almas Serkebaev pen lıbretto avtory Iýrıı Kýdlachqa jáne qoıýshy rejısser Iýrıı Aleksandrovqa jolyǵyp, osy qoıylym jóninde oı bólisýdi suraǵanbyz.
Sýretti túsirgen Igor Býrgandınov.
Lebizder
Almas SERKEBAEV, kompozıtor:
– Men óz elimniń búgingi tynys-tirshiligin, sáýleli de, jarqyn sátterin beıneleıtin mıýzıkl jazýdy kópten armandap júretin edim. Sol armanyma Mádenıet mınıstri, ult janashyry Muhtar Qul-Muhammed ótken jyly túrtki saldy. Tipti, negizgi ıdeıany da ózi aıtyp berdi. Bar oqıǵa Astana, Báıterek, qazaq jigiti men japon qyzy arasyndaǵy mahabbat jaıynda órbýi tıis dedi ol. Sóıtip, bul dúnıeni tezirek bitirip, “Táýelsizdik tolǵaýy” baıqaýyna qatysýǵa da keńes berdi. Mine, osydan keıin-aq menen degbir ketti. Germanııada turatyn eski dosym Iýraǵa telefon shalyp, birlesip jumys isteýge shaqyrdym. Búginde telefon, ınternet baılanysy jolǵa qoıylǵan ǵoı. Aradaǵy jer shalǵaılyǵy da baıqalmady. Sóıtip, ótken jyldyń qyrkúıeginen jeltoqsannyń basyna deıin jatpaı-turmaı, ekeýmiz jumys istedik. Endi osy dúnıe óz otandastarymnyń kóńilinen shyqsa, bir armanymnyń oryndalǵany, bir mindetimniń júzege asqany dep bilemin. Senesiz be, Amerıkada tursam da men túsimde tek qazaqtyń jerin kóremin, shamasy qazaqtyń kindiginen baılanǵan degeni osy shyǵar.
Iýrıı KÝDLACh, sýretshi:
– Men biraz eldi aralap, talaı jerdiń dámin tatqan adammyn. Biraq, osy Astana tárizdi býyrqanǵan boıaýly qalany esh jerden kezdestirgen emespin. Iá, mundaı jastyq jalyny laýlaǵan qalany álemniń qaı túkpirinen izdeseń de tappaısyń. О́zimiz jıi aıtyp júretin áıgili qalalar asaryn asap, jasaryn jasaǵan qartań adamdy kózge elestetse, Astana biligine bilimi saı, kúsh-qýaty tasyǵan jas jigit tárizdes. Demek, bul bolashaqtyń qalasy. Al osyndaı qala jaıly, onyń jarqyn júzdi, maqsaty aıqyn jastary jaıly eńbek jazý baqyty ózime buıyrǵanyna men de dán rızamyn. Endigi tilegim, sol eńbegim aqtalyp, kóp kóńiline shýaq syılasa eken deımin.
Iýrıı ALEKSANDROV, qoıýshy rejısser:
Men biraz jyldan beri QR Mádenıet mınıstrligimen, qazaqstandyq áriptesterimmen tyǵyz qarym-qatynasta jumys istep kelemin. О́zińiz bilesiz, Abaı atyndaǵy jáne K.Baıseıitova atyndaǵy opera jáne balet teatrlarynyń sahnasyna biraz shyǵarmalardy da qoıdym. Ony dál qazir sanamalap aıtyp jatýdy, árıne, artyq kórip otyrmyn. Ol eńbekterim úshin dattaý emes, maqtaý estip júrmin. Sol dúnıelerdi qulshyna qolǵa alýyma qazaq halqyna degen meniń izgi nıetim sebep bolyp otyrǵan da bolýy kerek. “Astana” mıýzıklin qoıýǵa da qýana kelistim. Qazaqstanda talantty adamdar kóp ekenin kózim kórip júr ǵoı. Solardyń arasynan osy dúnıeniń ishki mán-mazmunyn ashýǵa laıyq jastardy tańdaý da qıynǵa túspedi. Onyń taǵy bir sebebi, sol jastardyń bári Astananyń keleshegine, onyń baqyt pen birliktiń ordasy ekenine nyq senimmen qaraıtyndyǵy bolsa kerek. Rasy da osy, jastardyń óz qalasyna degen júrek lúpili osy týyndyda da aıqyn kórinis tapty desem de bolady. Álginde ózińiz kórdińiz ǵoı, eki jastyń jolyna tosqaýyl bolǵan Tamýranyń ózi de baqytyn Astanadan tabady. Bul degenińiz, Astananyń eshkimdi jatyrqamaıtyn, qushaǵy keń, júregi ashyq qala ekendigin, eldiktiń, beıbitshiliktiń sımvolyna aınalǵanyn bildiredi.
