Ekonomıkasy keri sheginbegen elmiz

Elbasy Nursultan Nazarbaev Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda osylaı dedi Keshe Aqordada Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen Qazaqstan Úkimetiniń keńeıtilgen otyrysy ótti. Jıynǵa Úkimet músheleri, vedomstvolar basshylary, ákimder qatysty.   Qazaqstan Prezıdenti óz sózinde jalpy alǵanda, dúnıejúzindegi daǵdarysqa qaramaı, eldiń ekonomıkasy 4 paıyzdan artyq óskendigin, ol úshin túrli sharalar qoldanylǵanyn jetkizdi. Qazir dúnıejúzilik ekonomıka qıyn-qystaý jaǵdaıǵa tap bolǵanyn ózderińiz kórip otyrsyzdar. Ekono­mıkalyq daǵdarysqa geosaıası teketires te qosylyp otyr. Sonyń sal­darynan, álemdik naryq belgi­sizdik jaǵdaıǵa tap boldy. Bul álemniń ajyramas bóligi retinde Qazaqstanǵa da yqpalyn tıgizedi. Qazir bizdiń ekonomıkalyq saıasatymyzdyń baǵyty durys. Keleńsizdikter syrtqy naryqtyń áserinen bolýda. Qazaqstannyń ishinde, ekonomıkasynda daǵdarys joq. Biz qıyndyqtarǵa qarap otyrmaı, olardyń aldyn alý úshin je­del sharalardy qolǵa aldyq. Ony halyq biledi. Máselen, naqty jo­ba, josparlarymyz bar. Ol jospar­lar qatyp qalǵan qaǵıdalarǵa súıen­beıdi. Bul jos­parlar zaman­ǵa baılanys­ty ıkem­delýi, beıim­delýi kerek. Biz áleý­mettik tetik­ter­di saqtaı oty­ryp, keıbir refor­ma­larymyzǵa ózgeris­ter engizetin bolamyz. Demek, bizdiń halqymyzdyń alańdaýyna eshbir negiz joq, dedi N.Nazarbaev óz sózinde. Sondaı-aq, Elbasy Qazaqstan ekonomıkasynyń tamyry tereńde jatqanyn, irgesi myǵym, qory jet­kilikti ekenin atap ótti. Biz mun­daı ótkinshi qıyndyqtarǵa, ala­pat daǵdarystarǵa qaramaı, qaıyspaı tótep bergenbiz. Azat­tyqtyń alǵashqy jyl­daryndaǵy qıyn­shylyqtardy eske alyńyzdar. Azııa daǵdarysynan, tipti, dú­nıe­júzilik daǵdarystan da tabys­ty óttik. Ekonomıkasy keri she­gin­begen álemdegi sanaýly el­der­diń sanatynda boldyq. Sol kún­der­­diń ózinde boıǵa qýat, oıǵa senim ornattyq, dedi Memleket bas­­shysy. Sondaı-aq, Prezıdent qazir­gi tańda álemde bolyp jatqan qıyndyqtarǵa baılanysty óziniń tikeleı tapsyrmasymen Úkimetke daǵdarysqa qarsy is-sharalar atqarý júktelgenine toqtalyp ótti. О́tken jyly biz Qazaqstandy tolyqqandy qoldaıtyn halyqaralyq qarjy uıymdarymen áriptestikti odan ári keńeıtýge qatysty jumystar júrgizdik. Memlekettik basqarý júıesine qatysty da keń aýqymdy reformalar atqaryldy. Bul úshin memlekettik qyzmetke baılanysty reformalar aıasynda bizge áli de belsendi túrde jumystar júrgizý kerek, dedi N.Nazarbaev. Elbasy bul rette memlekettik basqarý júıesin qaıta uıymdastyrý nátıjesinde mınıstrlikterdiń sany 17-den 12-ge deıin, komıtet­terdiń sany 54-ten 40-qa deıin qys­qar­ǵanyn, agenttikter qyzmetine de ózgerister engizilgenin aıtty. Buǵan qosa, vedomstvolar arasyndaǵy qaǵazbastylyq úderisi qysqardy. Jaýapkershilik kúsheıdi. 2015 jyldyń 1 qańtarynan bastap, kásipkerlik qyzmettiń jumysyn jaqsartýǵa baılanysty zańnyń tetigi jumys isteı bastady. Iаǵnı, biz elimizdiń bıznesi damyǵan 30 eldiń qataryna kirýi úshin qoldan keletin barlyq sharalardy jasaý ústindemiz. О́tken jyly men «Nurly Jol – bolashaqqa bas­tar jol» Jańa Ekonomıkalyq Saıasatyn jarııaladym. Onyń basty maqsaty – memlekettiń jańa zamanǵa saı ınfraqurylymyn jasaý. Sondyqtan, taǵy da qaıtalap aıtamyn, bizdiń elimizge qazaqstandyq ekonomıkaǵa qandaı da bir daǵdarys áser etip otyrǵan joq. Ǵalamdyq daǵdarysta syrtqy faktor bar. Birinshi keri faktor – álemde mu­naıǵa degen baǵanyń eki ese tómen­deýi, buǵan qosa, bizdiń negizgi eksporttyq taýarlarymyzdyń baǵasy tómendeýde, ekinshi faktor – ekonomıkalyq daǵdarys, Reseı rýbli qunynyń túsýi, Reseıdegi resessııa, dedi Memleket basshysy. Sondaı-aq, Elbasy álemniń birqatar elderinde 43 mln.-ǵa jýyq jumyssyz azamat bar ekenin, ashtyqtan 850 mln. adam zardap shegip jatqanyn, Eýroaımaqta jumyssyzdyq deńgeıi 11,5 paıyzdy qurap otyrǵanyn atap ótti. Kórdińizder me? Bul – álemde qalyptasyp otyrǵan jalpy jaǵdaı. Al biz dúnıejúziniń bir bóligimiz. Sondyqtan, bul jaǵdaıdyń bizge áser etpeı qoımasy anyq. Demek, biz ony sezinemiz. Sondyqtan, ótken jyly keri úderisterdiń aldyn alý úshin kóp shara atqaryldy. «Nurly Jol» baǵdarlamasy – bul qarjy daǵdarysynyń aldyn alýǵa arnalǵan is-shara. Men osy jyly qıyndyqtar bolady dep aıtqan edim. Sol sebepti, biz tez arada osy baǵdarlamany qabyldadyq. Bul baǵdarlama qıyn-qystaý kezeńde ekonomıkanyń ósimine yqpal etip, bizdiń azamattarymyz úshin jańa jumys oryndarynyń ashylýyna sep bolmaq, dedi N.Nazarbaev. Keńeıtilgen otyrysta Úkimettiń jumysy týraly Premer-Mı­nıstrdiń birinshi orynbasary Baqytjan Saǵyntaev esep berdi. Ol óz sózinde elimizdiń byltyrǵy áleý­mettik-ekonomıkalyq damýy­nyń qorytyndysyn jarııalap,  «Nurly Jol» Jańa Ekono­mıkalyq Saıasatynyń júzege asyrylý barysyn baıandady. Bıylǵy jyly Úkimettiń basym mindeti – ótken jylǵy qarashada Siz jarııalaǵan Nurly Jol – bolashaqqa bastar jol» Qazaqstan halqyna Joldaýyńyzdy iske asyrý jáne syrtqy syn-qaterlerdi eskere otyryp, eldiń ornyqty áleýmettik-ekonomıkalyq damýyn qamtamasyz etý. О́ńirlerdegi jaǵdaı men kásiporyndardy qoldaý Úkimettiń erekshe baqylaýynda, dedi B.Saǵyntaev. Sondaı-aq, ol qazirgi jalpy jaǵdaı kúr­deli ekenin, degenmen, bizdiń eldegi aldyn ala qabyldanǵan daǵda­rysqa qarsy sharalardyń arqa­synda búginde sonshalyq qıyn­dyq týyndap otyrmaǵanyn atap ótti. Aıtalyq, ónerkásiptik kásip­oryndardy qoldaý jónindegi is-sharalar jospary, agroónerkásip keshenin qarjylyq saýyqtyrý, sonymen qatar, shaǵyn jáne orta bıznesti aýqymdy qoldaý sharalary elimizde júıeli júrgizilýde. Daǵdarys qubylystary men munaı baǵasynyń tómendeýin eskere otyryp, óńirlerdegi kezdesýler barysynda kásipkerler Úkimet tarapynan jedel sheshimin tabýy tıis qosymsha máselelerdi kóterdi. Birinshiden, kásiporyndarǵa elektr energııasy men temirjol tasymaldary tarıfterine tómendetilgen koeffısıentter berý arqyly taýar óndirýshilerge saýda nysandaryna qoljetimdilikti qamtamasyz etý jaǵynan naqty qoldaý kórsetý kerek. Ekinshiden, ulttyq kompanııalar men júıe quraýshy kásiporyndarmen uzaq merzimdi kelisimder jasaý jáne jergilikti qamtý boıynsha talaptardy kúsheıtý arqyly ónimderdiń satylýyn qamtamasyz etý máselesi kóterildi. Otandyq kásiporyndardy tapsyryspen qamtamasyz etý úshin óńirler boıynsha saparlar barysynda ulttyq kompanııalar, júıe quraýshy kásiporyndar men ákimdikter arasynda taýarlardy satyp alýda jergilikti qamtýdy keńeıtý boıynsha jalpy somasy 960 mlrd. teńge bolatyn 121 memorandým jasaldy. Bul ótken jyldyń sońynda Almaty ákimdigi men «Samuryq-Qazyna» qorynyń arasynda jasalǵan 2015 jylǵa arnalǵan 800 mlrd. teńgege teń memorandýmdy eseptemegendegi soma, dedi B.Saǵyntaev. Al Premer-Mınıstrdiń orynbasary Berdibek Saparbaev ótken jyly 25 jeltoqsanda bolǵan tele­kópirde Prezıdent aıtqan tap­syr­­malarǵa sáıkes, Úkimet eńbek naryǵyna jáne jańa jumys oryndarynyń ashylýyna baı­­lanysty tıisti sharalar qabyl­­danǵanyn jetkizdi. Osyǵan baıla­­nysty jumyspen qamtýǵa baǵyt­talǵan sharalardy úılestirý jáne jumyssyzdardyń ósýine jol bermeý úshin Úkimet birqatar sharalardy atqaratyn bolady, dedi Premer-Mınıstrdiń orynbasary. Onyń aıtýynsha, eń aldymen, ón­diris oryndarynyń toqtaýyna jáne jumyssyz azamattardyń kóbeıýi­ne jol berilmeıtin bolady. Bul baǵytta, óńirlerdegi ákimdermen bir­lesip, iri kásiporyndarǵa monıto­rıng júrgiziledi. Bul olarda kezdesetin qıyndyqtardyń der kezinde aldyn alý jáne olardy sheshý úshin qajet. О́tken aptada Úkimet músheleri elimizdiń barlyq aımaqtaryn aralady. Solardyń nátıjesinde shamamen 1 mln. adamdy jumyspen qamtıtyn memorandýmdarǵa qol qoıyldy. Sondaı-aq, ákimderge tıisti tapsyrmalar berildi, ol tapsyrmalardyń oryndalýy úshin monıtorıng júrgiziletin bolady, dedi B.Saparbaev. Premer-Mınıstrdiń orynbasary áleýmettik máselelerge aıryqsha nazar aýdardy. Jumyspen qamtý máselesine qatysty negizgi jaýapkershilik óńirlerge artylyp otyr. Bul oraıda, 15 aqpanǵa deıin oblys ákimderi el turǵyndaryn jumyspen qamtýdy birlese atqarý máselesine qatysty óńirlik keshendi josparlardy bekitetin bolady, dedi ol óz sózinde. Elbasy Nursultan Nazarbaev vıse-premerdi muqııat tyńdap bolǵannan keıin oǵan: «Sender jer-jerge bardyńdar. Halyqtyń basqa qandaı suraqtary bar, sheshilmegen qandaı máseleleri bar, qandaı usynystary bar?» – degen saýal qoıdy. Bul oraıda B.Saparbaev: «Jergilikti jerlerde, ásirese, kásipkerler, kásiporyndardyń basshylary, qarapaıym halyq Sizdiń «Nurly Jol – bolashaqqa bastar jol» atty baǵdarlamańyzdy óte jaqsy qoldaıdy. Sebebi, bul negizinen jańa jumys oryndaryn ashýǵa baǵyttalǵan. О́zińiz aıtqandaı, eger, 400 myńdaı jańa jumys orny ashylatyn bolsa, bul erteńgi kúni jumyssyz qalatyndarǵa qosymsha jumys orny bolady», dedi. Sondaı-aq, ol halyqtyń aıtqan usynystary saraptalyp jatqanyn, kúni keshe ǵana Úkimettiń otyrysy bolǵanyn, ol otyrys­ta Úkimet basshysy arnaıy tapsyrma bergenin, aldaǵy ýaqytta ákimdermen birge sol usynystardy sheshýge kirisetindikterin jetkizdi. Budan ári sóz Investısııalar jáne damý mınıstri Áset Isekeshevke usynyldy. Ol ózi basshylyq etip otyrǵan mınıstrliktiń ótken jylǵy jumys qorytyndysy men bıylǵy jylǵy jumys jospary týraly baıandady. Qazir elimizde júıeli júzege asyrylyp jatqan ındýstrııalyq baǵdarlamanyń álemdik daǵdarys kezinde jaqsy áseri tıip jatqanyn alǵa tartty. О́tken besjyldyqtaǵy qorytyndy sony kórsetip otyr. Á.Isekeshev óz sózinde ÚIID baǵdarlamasynyń ekinshi besjyldyǵyna qatysý týraly ınvestorlarmen kelissózder júrgizilip jatqanyn tilge tıek etti. Onyń aıtýynsha, 100-ge tarta kompanııadan 40 mlrd. dollardan astam qarjy tartylmaq. Sonymen qatar, mınıstr jańa ınvestorlarmen de kelissózder júrgizilip jatqanyn tilge tıek etti. Sóz arasynda Á.Isekeshev kórshi Reseıdegi ekonomıkalyq ahýal bizdiń elge de ózindik yqpalyn tıgizip otyrǵanyn atap ótti. Aıtalyq, mashına jasaý salasynda ótken jylǵy esten tandyrarlyq ahýal avtomobıl óndirisine qatty áser etken. Eki aıdyń ishinde 50 myń avtomobıl ákelindi. Bul shamamen jyldyq óndiris kólemine teń. Sondyqtan qańtarda satylym kólemi shamamen eki esege quldyrady. Úkimet qaýymdastyqtarmen, kásip­oryndarmen birlesip, qoldaýdyń keshendi sharalaryn ázirledi. Osyǵan qaramastan, bıyl da tómendeý bolatynyn boljaýdamyz. Eń bastysy – salany, mamandardy saqtap, salany damyta berý, dedi Á.Isekeshev. Mınıstrdiń atap ótýinshe, elimizde bul salada 20 myńǵa jýyq adam jumys isteýde. Iá, búginde mańyzdysy jumys oryndaryn saqtap qalý nemese retine qaraı jańa jumys oryndaryn ashyp, jumyssyz qalǵandardy jumyspen qamtý. Osy rette Elbasy sózge aralasty. Nursultan Ábishuly kompanııalar basshylaryna aıtqan sózinde olardy óndiris kólemi tómendeý kezinde kásiporyndardaǵy jumys oryndaryn saqtaýǵa úndedi. Ásirese, iri kásiporyndarǵa qatysty: jumys adamy úshin eń bastysy – óz jumys ornyn saqtap qalý. Men muny burynǵy jumysshy retinde aıtyp otyrmyn. Nápaqa tabý úshin ony óziniń erikti túrdegi kelisimimen basqa jaqqa jiberýge bolady. Ondaı jaǵdaıda esh másele joq. Biraq men barlyq kompanııalardyń nazaryn aýdarǵym keledi: eger óndiristi tómendetip, adamdardy qysqartýǵa májbúr bolsańyzdar, jumys oryndaryn saqtaý qajet. Ol adam, múmkin, basqa jumys ister. Adam úshin, onyń otbasy úshin bul barynsha mańyzdy, dep basa aıtty Memleket basshysy. Jıynda sóz alǵan Energetıka mınıstri Vladımır Shkolnık 2015 jyly munaı baǵasynyń qul­dy­raýyna baılanysty elimizdegi óndirýshi kásiporyndardyń deni shyǵyndaryn azaıtqanyna, degenmen, qazirgi tańda úkimettiń eko­no­mıkalyq blogymen birigip, bar­lyq óndirýshi kompanııalardyń qar­jylyq ahýaly saraptalyp jat­qanyna toqtaldy. Naýryz aıy­nyń sońyna deıin óndirý kóle­min saqtap, kompanııalardyń áleý­mettik mindetterin oryndaý úshin salyqtyq jeńildikter jasaý já­ne aǵymdaǵy ınvestsııalyq shyǵyn­dardy qysqartýǵa qatysty sharalar qolǵa alynady, dedi. Sondaı-aq, ol jer qoınaýyn paıdalanýshylarǵa arnalǵan baǵdarlamalarǵa túze­týler engizilýi de múmkin eken­digin, 2014 jyly 15 mln. tonna munaı qaıta óńdelgenin atap ótti. Munaı óńdeýdiń negizgi maqsat­tary – elimizdi munaı ónimderi­men úzdiksiz qamtamasyz etý, munaı óńdeý zaýyttarynyń tehnı­kalyq jaǵdaıyn nazarda ustap, qoldap otyrý jáne olardy jań­ǵyrtý, dedi V. Shkolnık. Energetıka mınıstri Memleket basshysynyń elimizde 4-shi munaı óńdeý zaýytyn salýǵa qatysty tapsyrmasy kún tártibinde turǵanyn da jetkizdi. Keńeıtilgen otyrysta sóz alǵan «Samuryq-Qazyna» ál-aýqat qory» AQ basqarma tóraǵasy О́mirzaq Shókeev te qazirgi álemdik qarjylyq ahýalǵa oraı óz salasynda tıisti sharalar qolǵa alynǵanyn atady. Álemdik ekonomıkadaǵy jaǵymsyz ózgeristerge baılanys­ty kompanııalardyń bıznes-jos­parlary da qaıta qaralatyn bolady. Sonyń ishinde, bekitilgen jospardaǵy shyǵyn kólemi 337 mlrd. teńgege qysqartylady, ózindik qun 249 mlrd. teńgege tómendetilip, jalpy ákimshilik shyǵyndar 64 mlrd. teńgege, ıaǵnı 16,6 paıyzǵa qysqarady. Bekitilgen jospardaǵy kapıtaldy shyǵyn 1,3 mlrd. AQSh dollaryna, tıisinshe 18 paıyzǵa qysqartylady, dedi О́.Shókeev. Sondaı-aq, qordyń ınvestısııalyq baǵdarlamasyn 18 paıyzǵa qysqartý josparlanǵan. Qor kompanııalar tobyndaǵy ın­vestısııalyq baǵdarlamalar hımııa­lyq, taý-ken, qurylys, kólik, mu­naı-gaz salalarynda qysqaratyn bolady. Sonymen qosa, memlekettik ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq da­­mý baǵdarlamasy-2, «Nurly Jol» baǵdarlamasy, EKSPO-2017 kór­­mesi nysandary men ózge de stra­tegııalyq mańyzy bar jobalar júzege asyryla bermek. Osy rette, Elbasy Nursultan Nazarbaev «Samuryq-Qazyna» qory men ulttyq kompanııalarǵa ózderiniń aqshalaryn aýystyrý jolymen teńgeni qoldaýǵa shaqyrdy. «Qor men ulttyq kompanııalardyń nazaryn sizderdiń aqshalaryńyzdy aýystyrý jolymen qazaqstandyq valıýtany qoldaýǵa aýdarǵym keledi. Tıisti kelisýler jasaý kerek, ıaǵnı bul turǵyda qandaı da bir qajettilik sátteri bar, sondaı-aq bul sátter teńge úshin óte mańyzdy. Barlyq ulttyq kompanııalardy osy máselege kóńil bólýge shaqyramyn. Men máseleniń mán-jaıy neni bil­dirip turǵanyn túsinemin. Qazaq­stan teńge baǵamynyń kúrt aýyt­qýy­na jol bermeýge jáne barsha­lary­ńyz­dyń múddelerińizdi eskerýge tyrysady. Alaıda, joǵa­ryda aıtqan sharany jasaý kerek», dedi Prezıdent. Úkimettiń keńeıtilgen otyry­syn­da oblys, qala ákimderine de sóz be­­rildi. Atap aıtqanda, Almaty qala­­sy­nyń ákimi Ahmetjan Esimov, Aty­raý oblysynyń ákimi Baq­ty­qoja Izmuhambetov óz óńirlerindegi áleý­mettik-ekonomıkalyq ahýal jaı­ly baıandady. Qolǵa alynǵan mem­le­kettik baǵdarlamalardyń aı­maq­tar­daǵy iske asyrylý jaıyn jetkizdi. Keńeıtilgen otyrysty Mem­leket basshysy qorytyndylap, sóz sóıledi. Jıyndy qorytyndylamas buryn Elbasy munda kelgenderdiń usynys aıtpaı, únsiz bas shulǵyp ketetinin synǵa alyp ótti. «Jına­lysqa jer-jerden kelgende ár­qaı­sylaryńyz daıyndalyp kelý­lerińiz kerek. Tek qana meni tyń­dap kete bermeı, oılaryńyz bolsa, ashyq aıtyńyzdar. Memle­ket bas­shysynyń, Úkimet múshe­leriniń, ákimderdiń jergilikti máselelerdi aıtqan sózinen, usynystarynan baryp, jalpy sheshim shyǵady. Sondyqtan, úndemeı otyrǵandy qoıyńyzdar. О́tkende «Samuryq-Qazynanyń» tranformasııasyna kelgen Batystyń dókeı professorlary: «Ár jerde kelisimmen sheshetin bolsaq, mysaly, zaýyttyń sehynda, onda ári qaraı durys sheshim shyǵatyn bolady», deıdi. Onysy ras. Biz baıaǵydaı jınap alamyz da, sóılep-sóılep, qoıa beremiz. Eshkim eshqandaı usynys jasamaıdy, olaı bolmaýy kerek. Bir-birimizdi tyńdaýymyz kerek. Unaı ma, unamaı ma, ol basqa másele. Sonyń bári elge qyzmet isteıtin bolsa, tyńdaý kerek», dedi Elbasy. Budan keıin Nursultan Na­zarbaev óziniń qorytyndy sózin sóıledi. «Búgin biz keńeıtilgen oty­rysta qalyptasyp otyrǵan kúr­deli jaǵdaı týraly aıttyq. Bul jalpy alǵanda, qazaqstandyq eko­nomıkanyń áserinen bolyp otyrǵan joq. Bul – syrtqy daǵdarys. Iаǵnı, bizge álemdik daǵdarys áser etýde, sebebi, Qazaqstan – álemniń, álem­dik ekonomıkanyń bir bóligi. Biraq, soǵan qaramastan, elimizdiń eko­nomıkasynda ótken jyldyń qorytyndysyna sáıkes, oń ósim baı­qaldy. Sol sebepti, ekonomıka bıýdjeti qalyptasyp otyrǵan jańa jaǵdaıǵa sáıkes beıimdelýi kerek. Bul óz kezeginde ekonomıkalyq turǵydan da, zańnamalyq turǵydan da tez sheshimder qabyldaýdy talap etýde», dedi Elbasy. Osyǵan baılanysty Qazaqstan Prezıdenti Úkimettiń, Ulttyq bank­­tiń jáne ákimderdiń aldyna bir­­qatar mindet qoıdy. Nursultan Nazarbaev ınves­tısııa tartyp, jańa jumys oryn­daryn quratyn «Nurly Jol» baǵ­darlamasy daǵdarysqa qarsy tıimdi qural bolyp sanalatynyna nazar aýdardy. «Baǵdarlama Astanadan «shu­ǵy­la qaǵıdaty» boıynsha tıimdi kólik-logıstıkalyq ınfraqurylym qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan. Ult­tyq qordan 2015-2017 jyldary 500 mıllıard teńge bólinedi, so­nyń 180 mıllıard teńgesi bıyl paıdalanylady», dedi Nursultan Nazarbaev. Memleket basshysy bul qarajat óńirlerde ýaqytyly ıgerilýi tıis­tigin aıtty. «Barlyq jobalardy osy aıdan bastap qarjylandyrýdy tap­syramyn, óıtkeni bul bizdiń kompanııalarymyzdyń ónimderine ishki suranysty qamtamasyz etedi», dedi Qazaqstan Prezıdenti. Nursultan Nazarbaev qazirgi ekonomıkalyq ahýaldy eskerip, «Nurly Jol» baǵdarlamasyn daǵ­da­rysqa qarsy jańa sharalarmen tolyqtyrý arqyly qoldaý shara­larynyń aıasyn keńeıtken jón ekendigin atap ótti. «Bulardyń qatarynda otandyq mashına jasaý salasyn jáne eksporttaýshylardy qoldaý, shaǵyn jáne orta bıznes kásiporyndary úshin ınfraqurylymdar júrgizý, AО́K-ti memlekettik qoldaýdy ul­ǵaıtý, ishki naryqty qorǵaý shara­lary jáne basqa da baǵdar­lar bar. Úkimet 250 mıllıard teńge kóle­minde shuǵyl sharalar qabyl­daý úshin rezerv jasaqtaýy tıis. Baǵ­darlamany bir aıda tolyq­ty­rýdy jáne bekitýge usynýdy tapsyramyn», dedi Memleket basshysy. Sonymen qatar, Qazaqstan Pre­zıdenti bıýdjet shyǵystaryn oń­taılandyrýdy daǵdarysqa qarsy sharalardyń negizgi elementteriniń biri retinde atady. «Bastalǵan jobalardy aıaǵyna deıin jetkizip, jańa bastamalardy, usynystardy jaǵdaı jaqsarǵanǵa deıin shegere turamyz. Bul barlyq memlekettik organdarǵa, ákim­dik­terge, ulttyq holdıngterge, ulttyq kompanııalar men memlekettik ká­sip­oryndarǵa qatysty. Úki­metke 2015 jylǵa arnalǵan res­pýblı­kalyq bıýdjetti 700 mıllıard teńgege nemese shyǵystardyń jalpy kóleminiń 10 paıyzyna deıin qysqartýdy tapsyramyn. Bul rette memlekettiń halyq aldyndaǵy áleýmettik mindettemeleri esh óz­ge­ris­siz qalýy tıis. Oblystardyń, Astana men Almaty qalalarynyń já­ne aýdandardyń ákimderi de qatań bıýdjet saıasatyn júrgizýi kerek», dedi Nursultan Nazarbaev. Memleket basshysy ulttyq bas­qarýshy holdıngter de tıisti sha­ralar ázirlegenine toqtaldy. «Samuryq-Qazyna» AQ shyǵystary 337 mıllıard teńgege nemese 7 paıyzǵa derlik, sonyń ishinde ákimshilik shyǵystary 64 mıllıard teńgege, «Samuryq-Qazyna» tobynyń kúrdeli shyǵystary 240 mıllıard teńgege nemese 18 paıyzǵa qysqarady. «Báıterek» holdıngi ákimshilik sıpattaǵy shyǵystaryn jáne negizgi salymdaryn 3,8 mıllıard teńgege nemese 11,8 paıyzǵa ońtaılandyrýy tıis. «QazAgro» holdıngindegi ońtaılandyrý 196 mıllıon teńge nemese 12 paıyz bolady dep kútilip otyr. Osynyń bári qadaǵalanady, qatań suraýy bolady. Jalpy, Úkimettiń baıandamasyna sáıkes, mınıstrlikterdiń, vedomstvolardyń, holdıngter men jergilikti atqarý organdarynyń únem­deýinen 4 mıllıard dollar qu­ralady, dedi Qazaqstan Pre­zıdenti. Nursultan Nazarbaev ár óńirde jumyspen qamtylýǵa yqpal etý baǵdarlamalary ázirlenýi tıistigin aıtty. Sondaı-aq, tıimdiligin dá­lel­degen jumyspen qamtýdyń 2020 jylǵa deıingi jol kartasyn saq­taýdyń qajettigi atap ótildi. Atap aıtqanda, osy baǵdarlama aıasynda 2011-2014 jyldar araly­ǵynda 260 myń adam jumysqa ornalastyryldy, 120 myń adam oqýǵa tartyldy. Memleket basshysy eńbek daý­laryn der kezinde sheshý isiniń mańyzdylyǵyna nazar aýdardy. Osy­ǵan baılanysty ákimderge iri kásip­oryndarmen memorandým jasaý jáne bosaǵan jumysshylardy jumysqa ornalastyrý máselesin sheshý tapsyryldy. Qazaqstan Prezıdenti bilim be­rýdi jáne densaýlyq saqtaýdy jań­ǵyrtý jumystaryn jalǵastyrý qajettigine toqtaldy. «Bul – bolashaq ekonomıkalyq ósimge negiz qalaýǵa múmkindik beretin adam kapıtalyna salyna­tyn uzaqmerzimdi ınvestısııa. Bi­lim berý salasynda «Balapan» baǵ­darlamasyn júzege asyrýdy, orta bilim boıynsha jan basyna qar­jy­landyrý tártibine kóshýdi jáne 12 jyldyq bilim berý modeline bir­tindep ótýdi jalǵastyrý qajet», dedi Memleket basshysy. Nursultan Nazarbaev 2015 jy­ly Indýstrııalandyrý kartasy jobalaryn júzege asyrýdyń jal­ǵasatynyn aıtty, onyń aıasynda somasy 600 mıllıard teńgeden asa­tyn, 7,5 myńnan astam turaqty ju­mys oryndaryn ashýǵa múmkindik beretin 75-teı jobany iske qosý josparlanǵan. Memleket basshysy Úkimettiń О́nerkásip kásiporyndaryn qol­daý jónindegi is-sharalardyń 2015 jylǵa arnalǵan josparyn qa­byl­daǵanyn atap ótti. «Biz daǵdarysty zamanaýı ın­fra­qurylym qalyptastyrýǵa, mıl­lıardtaǵan aktıvterdi engizýge paı­dalanamyz. Memleket barlyq qajetti qoldaý tetikterin usynyp otyr. Qarajat bólindi, jaǵdaı jasaldy. Báriniń dereý jumysqa kirisýi qajet. Úkimettiń árbir múshesinen, ákimderden naqty nátıjeler talap etiledi», dedi Qazaqstan Prezıdenti. Nursultan Nazarbaev «Nurly Jol» baǵdarlamasyn júzege asyrý aıasynda otandyq qurylys materıaldaryn óndirýshilerge jumys júkteýdiń zor múmkindikteri bar ekenin eske saldy. «Tıisti memorandýmdar be­kite otyryp, qazaqstandyq qamtý jónindegi forýmdar ótkizý táji­rıbesin qaıta jańǵyrtý kerek. Barlyq saýda jelilerinde otandyq taýarlar seksııasy paıda bolý úshin «Qazaqstanda jasalǵan!» aksııasyn bastaımyz. Oblys ákimderi muny qadaǵalap otyrýy kerek. Barsha azamattarǵa osy kúrdeli jaǵdaıda pat­rıot bolyp, qazaqstandyq ónim­di satyp alý jóninde sóz arnaımyz», dedi Memleket basshysy. Qazaqstan Prezıdenti búginde Reseı rýbliniń álsireýi men reseılik taýarlar leginiń artýy jaǵ­daı­ynda otandyq óndirýshilerge onyń zııany tıip jatqanyna nazar aýdardy. «Munyń Eýrazııalyq ekono­mıkalyq odaqpen esh baılanysy joq. Biz bir bólshegi bolyp sanalatyn álemdik naryqtyq ekonomıkada mundaı aýytqýlar bolyp turady. Bul ýaqytsha jaǵdaı, onyń sheshimi tabylady. Reseıde suranystyń azaıýy – Qazaqstan eksportyn ártaraptandyrý jumysyn kúsheıtýge yntalandyrady. Sonymen qatar, arzandaǵan energııa resýrstary, quramdas jáne qosalqy bólshekter – ózge sektorlar úshin ıgilik bolyp sanalady. О́ńdeý ónerkásibin damytý úshin osy múmkindikti paıdalaný kerek», dedi Nursultan Nazarbaev. Memleket basshysy álemdik ekonomıkadaǵy jańa jaǵdaılardy eskere kelgende, negizgi baǵyt aýylsharýashylyq ónimderin jáne azyq-túlik ónerkásibin damytý bolyp sanalatynyn atap ótti. Bul rette Úkimetke 2013-2014 jyldary qolǵa alynǵan jáne búginde jalpy qaryzy 313 mıllıard teńge bolatyn 292 kásiporyndy qamtyp otyrǵan AО́K nysandaryn qarjylyq saýyqtyrý jumysyn jalǵastyrý tapsyryldy. Zor múddeliliktiń bar ekeni eskerilip, onyń kólemi 500 mıllıard teńgege deıin jetkiziletin bolady. Nursultan Nazarbaev bıznesti damytý úshin teńdessiz jaǵdaılar jasalyp otyrǵanyn, sonyń ishinde josparly tekseristerdiń tolyǵymen toqtatylǵanyn, ártúrli ruqsattamalardyń azaıtylǵanyn atap ótti. «Kásipkerlik sektor bıyl qa­jet­ti qarjy resýrstarymen qam­­ta­ma­syz etiledi. Bul rette mu­naı baǵa­synyń quldyraýy munaı ónim­deri qunynyń tómen­deýine áke­lip soqtyrýda, bul ekonomı­kanyń kóptegen salasyna jáne halyq­tyń satyp alý qabiletine oń yqpalyn tıgizetin bolady. Kólik shyǵystarynyń quny, AО́K ónim­deriniń ózindik quny, tutynýshylar úshin janar-jaǵarmaıdyń rettelip otyratyn túrleriniń baǵasy tómendeýi tıis», dedi Qazaqstan Prezıdenti. Memleket basshysy munaıǵa tómen baǵanyń qalyptasýy men ekonomıkalyq ósimniń baıaýlaýy jaǵdaıyndaǵy qarjylyq turaq­tylyqty qamtamasyz etý Ulttyq banktiń basym mindeti ekenin atady. «Ulttyq bankke senbeıtindeı mende esh negiz joq. Men ótken joly da eskertken bolatynmyn, qazirgi ótkir kezeńde túrli arandatýlar, ósek-aıańdar, páleqorlyqtyń barlyǵy paıda ákelmeıdi. Biz olardy jaýapkershilikke tartýymyz kerek. Men taǵy da Qazaqstan halqyna jarııa etemin: biz eshteńeni de jasyrmaımyz. Qıyndyqtar bolsa, halyqpen birge kóremiz jáne alda týyndaıtyn máseleni ashyq aıtamyz», degen Prezıdent, Ulttyq bank tóraǵasy teńge baǵamynyń kúrt aýytqýyna jol bermeý baǵytyndaǵy qabyl­danyp jatqan sharalar jaıynda baıandaǵanyn atap ótti. Osy oraıda Memleket basshysy túrli alypqashpa áńgimelerge emes, resmı tulǵalardyń málimetine senim artý kerektigin aıtty. Sondaı-aq, Elbasy qarjylyq turaqtylyqty qamtamasyz etý, teńge baǵamynyń kúrt aýytqýyna jol bermeý, eko­no­mıkanyń naqty sektoryn qar­jylyq resýrstarmen qamtý Ulttyq banktiń birinshi kezektegi maqsaty ekenin qadap aıtty. Qazaqstan Prezıdenti Ult­tyq qordan bólinetin qarjy eko­no­mıkanyń paıdasyna jumsalýǵa tıis ekenin eske saldy. «Men qurǵan komıssııa qarajat jumsalýynyń ashyq bolýyn qatań qadaǵalap, jeke ózime baıandap otyrady. Árbir teńgege degen suranys qatań bolady. Barlyq deńgeıdegi ákimderge erekshe jaýapkershilik júkteledi. «Nur Otan» partııasy bul jumysqa belsene atsalysyp, qatań partııalyq baqylaý ornatýy qajet. Eshqandaı ysyrapshyldyqqa jol berilmeýge tıis. Memlekettik qyzmetkerlerdiń jumysy bıznes­ke aınalmaýy kerek. Memlekettik qarjyny fırmalarǵa, ózderiniń tanystaryna, dostaryna jáne týysqandaryna shashýlaryna jol bermeý kerek. О́kinishke qaraı, oblystyń úsh ákimine qatysty dál osy sebeppen tergeý amaldary júrgizildi. Sonymen qatar, birqatar mınıstrlikter men vedomstvolardyń basshylary qylmystyq jaýapkershilikke tartylýda», dedi Elbasy. Búginde atqarýshy bılikten halyq naqty ári tıimdi isterdi kútip turǵanyna toqtalǵan Elbasy, ákimder halyqqa jaqyn bolýy kerek, óńirlerdegi máselelerdi sheshýge bilek sybana kirisýleri qajet ekenin tapsyrdy. «Byltyr ekonomıkaǵa 1 trln. teńge bólingenin taǵy bir eske salyp ótkim keledi. Aldaǵy úsh jylda 3 mlrd. teńgeden bóletin bolamyz. Sondaı-aq, halyqaralyq qarjy ınstıtýttarynan shamamen 10 mlrd. taǵy bar. Qazaqstan úshin qandaı qomaqty qarjy bólinip jatqanyna nazar aýdaryńyzdar. Sizderdiń aldaryńyzda osy qarjyny ıgerip, ekonomıkaǵa baǵyttaý syndy úlken mindet tur. Ár mınıstrdiń, Úkimet múshesiniń, qala nemese oblys ákim­deriniń jáne t.b. aldyndaǵy úlken mindet. Endi elestetip kórińizder. Osynyń bárin Úkimet ortalyqtan baqylap, jumystyń toqtap qal­maýyn qamtamasyz etýi kerek», dep atap ótti Memleket basshysy. Sondaı-aq, Úkimet buqaralyq is-sharalardy ótkizýge arnalǵan shyǵyndardy qysqartý máselesin qarastyrǵany jón ekendigin eske saldy. Bul rette mereıtoılardy já­ne oǵan ketetin bıýdjet qara­jatyn qysqartý kerek. «Bizde mereıtoı jalpyǵa ortaq súıikti is bolyp otyr. Mereıtoı qaıda bolsa, bári sonda. Jıyndarǵa qatysý, banketterde otyrý, osylaı jalǵasa beredi. Álemniń qaı jerinde biz sııaqty mereıtoı ótkizedi? Uly datalardy atap ótip, baspasózde, telearnalarda, ǵylymı-tájirıbelik konferensııalarda aıtý kerek. Al dúrkiretip toı uıymdastyrý, aıdalada myńdaǵan qazaq úı tigý mereıtoı ıesine ne bererin aıtyńdarshy maǵan?» – dep bir túıdi Elbasy. «Mereıtoıdy týǵan-týysy, demeýshiler ótkizsin. Meniń qarsylyǵym joq. Biraq, tek memlekettiń qarjysyna emes. Megajobalar, túrli ótkizilip jatqan mereıtoılardy qysqartyp, balalardy durystap oqytyp, emdeý qajet», dedi Memleket basshysy. Osy máseleni qadaǵalaýdy Vıse-premer Berdibek Saparbaevqa tapsyrdy. Nursultan Nazarbaev mem­lekettik qyzmetshiler men ulttyq kompanııalardyń qyzmetkerleri qarapaıymdylyq pen únemshildiktiń úlgisin kórsetýi qajettigin atap ótti. Qazir el azamattary atqarýshy bılikten naqty jáne tıimdi jumys kútip otyr. Úkimettiń árbir múshe­siniń, árbir ákimniń mindeti – bilek sybanyp jumys isteý. Sizder úshin syn saǵaty týdy. Qarjyny ıgerý, jumys oryndaryn ashý talap etiledi, olaı bolmaǵan jaǵdaıda, oryndy bosatqan jón, dedi Qa­zaqstan Prezıdenti. Memleket basshysy bizdiń eli­mizdiń barlyq qıyndyqtardy sátti eńseretinine senimdi ekenin aıtty. Qazaqstan Prezıdenti jıyn sońynda elimizde qazirgi qıyn­dyq­tardy túbegeıli jeńip shyǵý­ǵa múmkindik beretin barlyq qa­jet­ti resýrstardyń bar ekenin atap ótti. Prezıdent álemdik eko­nomı­kalyq daǵdarystan týyn­daǵan qıyndyqtarǵa tózimdilik tanytý qajettigine, birlik-tatý­lyqty saqtaý kerektigine toqtal­dy. «Bul jyl – Qazaqstan halqy Assambleıasynyń, Qazaqstan Respýblıkasy Konstı­tý­sııasy qabyldanýynyń 20 jyl­dyǵy. Osy jyldyń ortaq tereń maǵynasy – bizdiń qoǵamymyzda ózara túsinýshilik, birlik, dostyq pen barlyq qazaqstandyqtardyń teń quqyǵyn nyǵaıta túsýde. Beıbitshilik pen kelisim, halyq birligi – Qazaqstannyń jetistigi men turaqtylyǵynyń basty ólshemi. Qarapaıym halyqtyń qamyn jep, olardy tyńdap, kómek kórsetý bizdiń mindetimiz. Bıylǵy jyl elimiz úshin abyroıly da, mártebeli, qarqyndy da, qarbalas jumysqa toly jyl bolaıyn dep otyr. Kórip otyrsyzdar, ońaı bolmaıdy. Mereıli belester men Assambleıa jylyn abyroımen atqarý, álemdik ekonomıka qıyndyqtaryna moıynsunbaı, jeńip shyǵý bárimizdiń ortaq paryzymyz», dedi Elbasy. Nursultan Nazarbaev qazaq­standyqtardy barǵa qanaǵat etip, baǵalaı bilýge shaqyrdy. «Biz áste táýbeshil elmiz. Alasapyran kúnderde kórgen qıyndyqtardy umytpaýǵa tıispiz. Keshe qandaı bolyp edik, búgin kimge aınaldyq? Osyny eshqashan esten shyǵarmaıyq. Álemde eli joq, jeri joq qanshama halyq bar. Eli bolǵanymen ıgilikke jete almaı júrgen, qazynasyn ózine paıdalana almaı júrgender kóp. Baılyǵy kim bolsa sonyń aýzynda ketken halyq bar. Al biz tórine tý tigip, álemge tanylǵan elmiz. Tamyzdaı tamyljyǵan turaqtylyq pen ýyzdaı uıyǵan birligimiz bar. Bizde bári bar. Sondyqtan, táýbemizdi umytpaıyq. Barǵa qanaǵat etip, baǵalaı bileıik. El birligi eshqashan quny túspeıtin, jyl ótken saıyn mańyzy artyp, máni tolyǵa túsetin sheksiz baılyq. Sol baılyqty eselep, damyta túseıik. Birligimizge bekem bolyp, tatýlyqty tý, táýel­sizdikti tuǵyr ete bileıik. Sonda ǵana mereıimiz ústem bolady. Osy joldan tanbaıyq», dep qory­tyndylady sózin Elbasy. Láıla EDILQYZY, Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan». Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.