Sýretterdi túsirgen – Iýrıı BEKKER
50 jylǵa jýyq shyǵarmashylyǵynda 8 myńnan astam kartına jazyp, beıneleý ónerinde ónimdi eńbek úlgisin kórsetip kele jatqan sýretshiniń aıtýynsha, kórmeniń negizgi uıymdastyrýshylary – balalary men nemereleri. A.Qazǵulovtyń esimi elimizge ǵana emes, shet memleketterge de keńinen tanymal. Týyndylarynyń kópshiligi respýblıkanyń ortalyq jáne oblystyq mýzeılerinde, shet memleketterdegi jeke kolleksıonerlerdiń qorjynynda saqtalǵan.
Kórmeniń ashylýyna oraı Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev arnaıy quttyqtaý hatyn joldady. «Qurmetti Alpysbaı Naǵymetuly! Kóktóbede jeke kórmeńizdiń ashylýymen quttyqtaımyn. Siz uzaq jyl boıy tynymsyz ter tógip, ult rýhanııatyn damytýǵa zor úles qostyńyz. Jarty ǵasyrlyq sýretkerlik jolyńyzda segiz myńnan astam týyndynyń avtory atanyp, qaıtalanbas qoltańbańyzdy qalyptastyrdyńyz. Álemdik qylqalam sheberleriniń eńbekterin jınap, beıneleý ónerin dáripteýge belsene atsalysyp kelesiz» degen quttyqtaý hatynda.
Kórmeniń ashylý saltanatynda sýretshiniń jaqynda jaryq kórgen jańa albomy kópshilikke tanystyryldy. Bul – belgili qylqalam sheberiniń jetinshi albomy. Albomda A.Qazǵulovtyń 100-ge jýyq kartınasy toptastyrylǵan. Jańa albomnyń tusaýkeser rásimin atqarýǵa sahnaǵa Almaty qalasy ákiminiń orynbasary Azamat Qaldybekov, Qazaqstannyń halyq ártisi Doshan Joljaqsynov, Jýrnalıster odaǵynyń tóraǵasy Seıitqazy Mataev shaqyryldy.
Álemge áıgili fransýz akteri Jerar Deparde Almatyǵa kelgen saparynyń birinde belgili kásipker, mesenat Uzaqbaı Aıtjanovqa: «Meniń sýret ónerinen kolleksııa jınaıtyn áýestigim bar edi. Qazaqstannyń qaı sýretshisin usynar edińiz, sheberhanasyn aralap kórgim keledi» dep ótinish bildiredi. Ol kóp oılanyp jatpastan óziniń jastyq shaǵynan beri aralasqan jaqyn dosy Alpysbaı Qazǵulovty ataıdy. Sheberhanaǵa kelgen Deparde Qazǵulovtyń shyǵarmashylyǵymen tanysyp, tylsymǵa tap bolǵandaı, týyndylaryn tamsana júrip asyqpaı tamashalaıdy. «О́nerdiń tili – únsiz til» degen osy, aǵylshyn tilin bilmeıtin Alpysbaı men orysshasy da, qazaqshasy da joq Deparde arada tilmashty kerek qylmastan, «shúıirkelese» ketedi. Tanym-túısik arqyly basqarylady degen ras bolsa kerek, sheberhanadaǵy qyzyldy-jasyldy boıaýlar áleminiń sıqyryna tili de, túri de basqa ekeýi jipsiz shyrmalyp, beıneleý óneriniń ǵajaıybyn aıtyp taýysa almaı, aqyry áıgili fransýz saýsaqtary sáýle sebezgilegen qazaq sýretshisin qımaı, áreń qoshtasady...
Alýan túrli boıaýlar gammasyn saıysqa túsirgendeı, A.Qazǵulovtyń ózara úılesýi múmkin emesteı qarama-qarsy kontrast tústerdi bir keneptiń ústinde úndestirip, alysta qalǵan dáýir men búgingi ómir súrip otyrǵan kezeń aralyǵyndaǵy ýaqyt degen ólshemdi sylyp tastap, tutas bir júıege baǵyndyratyny, qarańǵy túnekti qaq jaryp, arǵy jaǵynan aq sáýlege oranyp Ar, Adaldyq, Aqıqat keletinin jyrlaý – sýretshiniń ózine ǵana tán daralyǵy.
A.Qazǵulovtyń shyǵarmashylyǵyn uzaq jyldar boıy baqylap kele jatqan adam onyń keıingi ýaqytta qyzyl, sary tústerge basymdyq bere bastaǵanyn birden baıqar edi. Jas kezindegi romantızm men realızmniń salmaqty abstraksıonızmge, qatpary qalyń tarıhı taqyryptarǵa – ulttyq boıaýy basym qazaqtyń turmys-tirshiligi men dástúr-saltyna, kóshpeliler ómirine, mazmuny tereń túrki taqyrybyna aýysqany ańǵarylmaı qalmaıdy. Ár týyndysy búkil mánin ishine jıǵan keńistiktiń galografııalyq balamasy ispetti, al keńistikti tanyp-bilý múmkin emes. Saǵymǵa uqsaǵan shyǵarmalarynyń taqyryp, sıýjet aýqymy keń. Onyń kartınalaryndaǵy aspan, jer, shetsiz-sheksiz dala, shylbyrdaı shubatylǵan kósh, áıelder men erler, kezdesýler men qoshtasýlar – bul sıýjetter bir kenepten ekinshi kenepke aýysyp, kóship júrgendeı áser qaldyrady. Biraq ár kartınadaǵy oqıǵanyń órbýi ózinshe, qozǵalysy da bólek, jalpy ondaǵy ómir jandy.
A.Qazǵulov shyǵarmashylyǵynyń ózge sheberlerge uqsamaıtyn osy daralyǵy týraly pikirin Qazaqstannyń halyq ártisi Doshan Joljaqsynov bylaısha órbitedi: «Qazǵulovtar áýleti – óneri men shyǵarmashylyǵy arqyly áleýmet deńgeıine kóterilgen azamattar. Beıneleý óneri degenimiz – erkindik. Alpysbaı abstraktili ımressıonızm degen baǵytta jumys istep keledi. Bul baǵyttyń alǵashqy korıfeıleri bolǵan, sodan keıingi Erbolat Tólepbaı, Bekseıit Túlkıevterdiń izin basyp, ónerin jańǵyrtyp kele jatqan daraboz óner ıesi – Alpysbaı Qazǵulov. Kókjıek. Qyzyl ala. Biraq eń ǵajaby, sýrettegi keıipkerler. Bul neni bildiredi? Alpysbaıdyń beıneleý óneriniń qyr-syryna boılaǵany, tehnıkasyn meńgergeni óz aldyna, bıik talǵam, tereń tarazy turǵysynan qamshy saldyrmaıtynyn ár kartınasy moıyndatady. Keıipkerine degen súıispenshiligin jaryqpen, kınodaǵy projektormen túsirgendeı etip kórsetedi. Eń basty qasıeti, Alpysbaıdyń ulttyq qundylyqtardan baýyrynyń ajyramaǵany. Alpysbaıdyń kez kelgen shyǵarmasynan ulttyq qundylyǵy, tarıhy, ulttyń dástúr-ǵurpynyń ıisi ańqyp turady. Alpysbaıdyń beıneleý ónerindegi eń úlken jetistigi osy dep bilemin» dedi.
Avtordyń aıtýynsha, aldymen tústiń sheshimin tabý mańyzdy, al sıýjetter ózdiginen paıda bolady. Keıbir taqyryptar sýretshini erekshe shabyttandyrady, sondyqtan olardy sıkldarǵa biriktiredi. Sol sebepti de kórmege qoıylǵan aýqymdy týyndylar «Kóshpendiler», «Kókpar», «Atalarymyz» degen sıkldarǵa toptastyrylǵan.
ALMATY
