«Memleket basshysy memlekettik tilde kontent ázirleıtin neırojelini damytýǵa asa zor mán berip, osy salalardy damytýǵa basa nazar aýdaryp otyr. Jasandy ıntellekt baǵdarlamalarynyń 2024-2029-jyldarǵa arnalǵan memlekettik damý strategııasy qabyldandy. Rektorymyz Janseıit Qanseıitulynyń tikeleı basshylyǵymen Farabı ýnıversıtetindegi bilim berý men mamandar daıarlaý isinde jasandy ıntellektiniń qoldanys aıasyn keńeıtý basym baǵyttyń birine aınalyp otyr. Bul oraıda Farabı ýnıversıtetinde Orta Azııadaǵy eń qýatty sýperkompıýter ornatyldy. Onyń ıgiligin stýdentter men jas ǵalymdar kórip, óz tájirıbesi men ǵylymı izdenisin jasaıdy. Al jýrnalıstıka fakýltetiniń magıstranttary neırojeli arqyly jasap shyqqan alǵashqy qazaq tilindegi «AI-Tamyz» gazeti osy baǵyttaǵy ıgi bastamanyń biri ǵana», – deıdi shyǵarmashylyq top jetekshisi, jýrnalıstıka fakýlteti dekany, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Qanat Áýesbaı.
«AI-Tamyz» – konvergentti, ınklıýzıvti gazet. Basylymnyń sıfrlyq, aýdıomátindik, beınekontenttik nusqalary qosa shyǵyp otyr. Basty ereksheligi – gazettiń barlyq materıaly jasampaz zerdege tapsyrma berip, generasııalaý arqyly jasaldy. Gazet materıaldary, sýretter men beınekontent, aýdıomátin – barlyǵy da túrli neırojeli baǵdarlamasyn qoldaný arqyly ázirlenip otyr. Inklıýzıvti atalǵan sebebi, qoǵamnyń «múmkindigi erekshe» ókilderi úshin gazetpen tanysýǵa arnaıy jaǵdaı jasaldy. Máselen, kórý qabileti tómen jandar gazettegi maqalalardyń aýdıonusqasyn tyńdaı alady. Ol úshin ár maqala úshin QR-kod ornalastyryldy. Kod kórý qabileti tómen adamdarǵa ońaı tabylýy úshin gazettiń ár betiniń astyńǵy oń jaq bóliginde berildi.
«AI-Tamyz» ataýynyń birneshe túsindirmesi bar. AI – aǵylshynsha «Artificial intelligence» – «jasandy ıntellekt» degendi bildiredi. «Ai» jáne «Tamyz» sózimen birigim dybystalýy jaǵynan «Aıtamyz» etistigin bildirip tur. Ol ǵylym men bilimde, kúndelikti ómirde bolyp jatqan ózekti oqıǵalar men máselelerdi aıtamyz degendi meńzep tur. Onyń ústine, tamyz aıy jemis-jıdek pen kókónistiń mol ónim beretin aıy ekeni belgili. Sol sebepti bul basylymnyń elge berer ónimi kóp bolsyn degen izgi nıetpen qoıyldy. Bir jaynan kórkemdik ádebı turǵydan «Áı, maıyn tamyzyp aıtady ekensiń» degen sóz tirkesimen de qısyndy úılesip tur. Aıtar áńgimeni kórkem, ádemi, erekshe jetkizýdi qazaqı tanymda osyndaı turaqty sóz tirkesimen keltirdik», – deıdi gazetti shyǵarýshylar.
«Gazetti jasap shyǵarý ıdeıasy kezdeısoq semınar sabaqtyń birinde týdy. Data-jýrnalıstıka páni boıynsha kezekti semınar sabaǵy ótip jatqan. Dáriskerimiz Qanat Áýesbaıuly Italııada jasandy ıntellekt kómegimen jasalǵan tuńǵysh gazettiń shyqqany týraly aqparatty talqylaýdy usyndy. Izinshe «osyndaı gazetti nege qazaq tilinde ózimiz jasamasqa?!» - degen oı tastady. Osylaısha biz tobymyzben birlesip, neırojeli arqyly jasalǵan qazaq tilindegi tuńǵysh gazetti jasap shyǵýǵa bekindik. Álbette tolyqtaı jasandy ıntellekt kómegimen jasap shyǵý ońaı bolǵan joq. О́ıtkeni, búginde jasampaz zerdede qazaq tiliniń tolyq múmkindigi qoldanylmaıtyny kedergi boldy. Degenmen yjdahattylyq tanytyp, aıtqanymyzdan qaıtpadyq. Sapaly maqala, qajetti sýret pen beıneni generasııalaý úshin ondaǵan JI baǵdarlamalaryn synaqtan ótkizip, júzdegen tapsyrma berip, dittegenimizge aqyry jettik. Qazirde JI salasynda qazaq tiliniń qoldanys aıasy keńeıip kele jatyr. Sondyqtan aldaǵy ýaqytta bizdiń jasap jatqan dúnıemiz qazirgiden de sapaly ári jyldam, ońaı jasalatyn bolady», – deıdi gazettiń bas redaktory, «halyqaralyq jýrnalıstıka» mamandyǵynyń 1-kýrs magıstranty Nur-Altaı О́mirzaq.
«Gazetti jasaý barysynda túrli neırojeli baǵdarlamasyn tájirıbe júzinde baıqap kórdik. Mátinderdi «ChatGPT, GEMINI» sekildi baǵdarlamalar arqyly generasııaladyq. Bul baǵytta biz aldaǵy ýaqytta ýnıversıtetimizdiń IT-fakýltetiniń baǵdarlamalaý mamandyǵynda oqıtyn stýdentterimen tyǵyz yntymaqtasa jumys istemekpiz. Budan bylaı qazaq tilinde «mátin-aýdıo-beıne» formatynda baǵdarlamalar ázirleýdi kózdep otyrmyz. «AI-Tamyz» gazetindegi maqalalardy sondaı-aq, «WhisperAI, MicMonster , Text to Speech» sııaqty JI baǵdarlamalaryn qoldanyp, jasadyq» – deıdi gazettiń shyǵarylymyna jaýapty redaktor, magıstrant Aıshat Naqa.
«Gazet jasaýdaǵy mańyzdy dúnıeniń biri – mátinge saı beınekontent jasaý boldy. Biz ol úshin «SanvaAI, DALLE, MidJorney» sııaqty JI baǵdarlamalaryn qoldandyq. Sondaı-aq, neırojeliniń shyǵarmashylyq turǵysyndaǵy qabiletin synap, oǵan ázilder, shytyrman oqıǵaly áńgime men óleń jazdyryp kórdik. Al qajetti dybys pen áýenderdi jazýǵa «SunoAI» baǵdarlamasyn qoldandyq» – dedi kontent generasııalaǵan magıstrant Jumabek Motan.
«Bul basylymdy jasap shyǵarýda gazettiń barlyq dızaıny men maketin qurastyryp, oǵan qajetti maqalalardy jınastyryp, qurastyryp shyǵý boldy. Ol úshin biz «SanvaAI» baǵdarlamasynyń daıyn shablondaryn jetildirip, gazetti tolyqtaı sol platformada jasap shyqtyq. Bastapqyda gazetti aıyna bir ret, aptasyna bir ret shyǵaryp turýdy kózdep otyrmyz. Basylym ýnıversıtetimizdiń barlyq bilim alýshysy men oqytýshylary jáne ózge de ǵylym salasyndaǵy izdenimpaz jandarǵa arnalǵan», – deıdi gazetti jınap, qurastyrǵan magıstrant Aıagóz Qabylǵaıym.
