TО́ZIMSIZDIKKE, NÁSILDIK KEMSITÝShILIKKE QARSY KÚRES

– DINDER JÁNE SENIM BOSTANDYǴY ÚShIN KÚRES Keshe Astanadaǵy Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda EQYU-nyń Tózimdilik pen kemsitýshilikke qarsylyq taqyryby boıynsha joǵary deńgeıdegi konferensııasy aıasynda EQYU-nyń Is basyndaǵy tór­aǵa­sy­nyń tózimdilik máselesi jónindegi 3 jeke ókiliniń qatysýymen bas­pa­sóz konferensııasy ótti. Olar – EQYU-nyń Is basyndaǵy tór­aǵa­sy­nyń tózimsizdikke jáne musylmandardy kemsitýshilikke qarsy kúres jónindegi jeke ókili Ádil Ahmetov, antısemıtızmge qarsy kúres jó­nindegi jeke ókili Endrıý Beıker jáne atalǵan uıymnyń Is basyndaǵy tóraǵasynyń násildik alalaýshylyqqa, ksenofobııaǵa jáne kem­si­tý­shi­lik­ke, onyń ishinde hrıstıan jáne ózge de dinı senim ókilderine qatysty tózimsizdik pen kemsitýshilikke qarsy kúres jónindegi jeke ókili Marıo Maýro. Basqosý kezinde oǵan qatysý­shy­lar bul konferensııanyń Qa­zaqstannyń bedeldi uıym EQYU-ǵa tóraǵalyq etýine baılanysty uıymdastyrylǵan aýqymdy shara ekendigin, sol sebepti mundaı sha­ralar budan da aıryqsha mańyzǵa ıe bastamalarǵa sep bolatyndy­ǵyn atap ótti. Sondaı sharalardyń biri – bıylǵy jyldyń shilde aıyn­da Almaty qalasynda ótetin Syrtqy ister mınıstrleriniń ke­ńesi. Onda bıylǵy jyly Astanada ótkiziletin EQYU-nyń Sammıtine daıyndyq máseleleri qaralyp, jan-jaqty sarapqa túspek. Baspasóz konferen­sııasy ke­zin­de BUU-nyń Is basyndaǵy tór­aǵa­synyń tózimsizdikke jáne mu­sylmandardy kemsitýge qarsy kúres jónindegi jeke ókili, Senat depýtaty Ádil Ahmetov EQYU-nyń Tózimdilik pen kemsitýshilikke qar­sylyq taqyryby boıynsha joǵary deńgeıdegi konferen­sııa­synyń ashylý saltanatynda Qa­zaq­stan Pre­zıdenti Nursultan Na­zarbaev­tyń ústimizdegi jyly EQYU Sam­mıtin Astanada ót­ki­zý­diń mańyz­dy­lyǵyn erekshe atap ót­kenin tilge tıek etti. “Bul be­del­di uıymnyń Sammıti eń sońǵy ret 1999 jyly Ystambulda uıymdas­ty­rylǵan bola­tyn. Sol ýaqyttan beri sheshilýi kezek kúttirmeıtin ózekti máseleler qordalanyp qal­dy. Máselen, Aýǵanstan jáne Qyr­ǵyzstandaǵy jaǵdaılar. Men EQYU Parlamenttik Assambleıa­sy­nyń Is basyndaǵy tóraǵasynyń jeke ókili retinde bıyl Qyrǵyz­stan­da 3 ret boldym. Meniń kóz jet­kizgenim – bul elde­gi jaǵdaı áli de turaqsyz kúıde tur. Ýaqyt kút­tir­meı sheshetin má­se­leler jetki­lik­­­ti. Sol sebepti bul eldiń búgingi úkimetine óz hal­qy­nyń seniminen shyǵýy úshin kóp ter tógýge týra keledi”, dedi Á.Ah­metov. Ol sondaı-aq konferen­sııa­da sóz alǵan aza­mattardyń bar­lyǵy derlik atalǵan Sammıttiń ótýin qup kórip, qoldaý tanyt­qandaryn jetkizdi. Senat depýtaty óz keze­gin­de Eýropadaǵy musyl­mandardyń jaı-kúıine qatysty biraz qundy máli­met­terdi ortaǵa saldy. Onyń aı­týynsha, búginde Eýropadaǵy mu­syl­mandardyń sany 38 mln.-ǵa jetken. Jyl saıyn Eýropa elde­rine 1 mln. shamasynda musylman­dar keledi eken. Al 50 jyldan keıin musyl­man­dar Eýro­pa­nyń 20 paıyzǵa jýyǵyn quraı­tyn kóri­nedi. “Sol sebepti, kóp mádenıetti qoǵamǵa ázirge balama joq. Mun­daı qoǵam barlyq jerde bar. Má­se­len, bizdiń elimizde 46 dinı konfes­sııa bar. 130-ǵa tarta etnos ókilde­ri bir shańyraq as­tyn­da ómir súrýde. Bul óte názik má­se­le. Sondyqtan oǵan asa saqtyqpen qaraýymyz qajet. Bul rette BAQ-tyń róli aıryqsha”, dedi Á.Ahmetov. Al EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasynyń antısemıtızmge qar­sy kúres jónindegi jeke ókili En­drıý Beıker óz kezeginde bul kon­ferensııanyń EQYU-nyń damý satysynyń bir kórinisi degen oıyn jetkizdi. “Bul uıym 2003 jyldan bas­tap qana antısemıtızm, tózim­siz­dik, ksenofobııa, musylmandardy kem­si­týshilikke qarsy máselelerdi óz nazarynda ustap keledi. Alǵa­shyn­da bul máseleler forým aıasynda tal­qylanyp keldi. Qazir bul dıa­logqa 56 memleket úkimeti qatysyp otyr. Olardyń árqaı­synyń óz mindeti, óz jaýap­ker­shiligi bar. Kóptegen basqosý­lardaǵy baıanda­ma­lardan ańǵar­ǵanymyz, EQYU-ǵa múshe elder úkimetteri osy min­detterdi atqarýdaǵy jaýap­ker­shilikterin áli de tolyq sezinbeı otyr. Úkimet osy mindetterdiń oryn­dalýyn da qadaǵalap otyrýy qajet. Bul másele jal­py­ǵa ortaq strategııany, baǵdar­la­many qajet etedi”, dedi E.Beıker. Baspasóz konferen­sııasy ba­ry­synda sóz tizginin al­ǵan Marıo Maýro álemge alańdaý­shy­lyq týǵy­zyp otyrǵan mundaı kóleń­ke­li má­seleler ejelden kele jat­qa­nymen, búginde olar jańa zamanǵa saı túrli sıpatta, túrli qalypta kórinis taba bastaǵanyn atap ótti. “Al bul álem­niń ár qıy­ryndaǵy túrli qoǵamnyń beıbit­shilikte, túsinistikte tirshilik etýi­ne kedergi keltirýde”, dedi M.Maý­ro. “EQYU óńi­rindegi kez kelgen formadaǵy kem­sitýshilik pen tózimsizdikke qasqaıa qarsy turýymyz qajet. Sebebi, násildik alalaýshylyqqa, tózim­sizdikke, kemsitýshilikke qarsy kúres – ol eń aldymen dinder bostandyǵy men senim bostandyǵy úshin kúres”, dedi Marıo Maýro óz sózinde. Basqosý sońynda oǵan qaty­sý­shylar sheteldik jáne otandyq jýr­nalısterdiń birqatar saýal­dary­na jaýap berdi. Láıla EDILQYZY.