Ulttyq valıýta utylmaıdy

Brıfıngte Ulttyq bank basshysy elimizdegi qazirgi qarjy na­ry­ǵyndaǵy ahýal jaıynda aıtyp, turaqty jaǵdaı qalyptastyrý maq­satynda naqty qandaı sharalar qolǵa alynǵandyǵyn habar­lady. Bas bankır dál qazir teńge baǵamyn bir mezette «eseńgireterlikteı» quldyratýǵa negiz joq dep málimdedi. Ol qazir­gi aıyrbas baǵamynyń shekti dáli­zin eń ońtaıly baǵam dep sanaı­tynyn aıtty. «Qazirgi ýaqyt­ta biz valıýtalyq dálizdiń aǵym­daǵy saıasatyn ustanyp otyrmyz. Bizdiń esebimizshe, qa­zirgi makroekonomıkalyq jaǵ­daılar osy dálizde bolýymyzǵa múmkindik beredi. Aldaǵy úsh-toǵyz aı aralyǵynda biz ishki jáne syrtqy valıýta naryqtaryndaǵy jaǵdaı qalaı ózgeretinin jiti baqylap otyramyz», dedi ol. «О́zderińiz bilesizder, Úkimet jaqyn arada bıýdjetti naqtylaıtyn bolady. Naqtylaı tússek, qarapaıym ssenarıı retinde 2015 jyly brend markaly munaıdyń bir barreli orta eseppen 50 dollar bolady dep eseptelgen», dedi ol. Tóraǵanyń aıtýynsha, 2015 jyly Ulttyq bank teńgeniń kenet qunsyzdanýyna jol bermeýdi josparlap otyr. Sondaı-aq, Ulttyq bank tóraǵasy teńge baǵamynyń ózgeristeri týraly aldyn-ala habarlap otyratynyn jetkizdi. «Teńge baǵamyn birtindep rettep otyrmasaq, taǵy da devalvasııalyq ósim jınala beredi. О́zderińiz kórip otyrsyzdar, teńge baǵamy 2014 jyldan beri 180 men 184 teńge aralyǵynda qubylyp otyrdy. Al búgin 1 dollarǵa shaqqanda 185 teńgege jetti. Bul qazirgi ishki jáne syrtqy makroekonomıkalyq jaǵdaıǵa tolyq tótep bere alatyn baǵam deýge bolady. Sondyqtan, biz orta merzimdi kezeńde neǵurlym yńǵaıly baǵa qalyptastyrý saıasatyna kóshemiz. Kez kelgen mundaı aýysý aldyn-ala habarlanatyn bolady. Osylaısha naryq sýbektileri mán-jaıdy bilip otyrady», dep túsindirdi Q.Kelimbetov. Alaıda, Ulttyq bank kapı­tal­dyń syrtqy naryqtarynda aýytqý bolǵan jaǵdaıda teńge baǵamynyń birqalypty ıkemdi ózgerýi sheńberinde jumys jasaıdy. Iаǵnı, eger munaı barreliniń jyldyq ortasha baǵasy 50 AQSh dollarynan tómen bolyp, «teris jaǵdaılar» bolyp jatsa teńgeni birtindep qunsyzdandyratynyn joqqa shyǵarmaıdy. Q.Kelimbetov Ulttyq banktiń ulttyq valıýta baǵamyn birqalypty túzetýdi qoldaýǵa qajetti «beriktik qory» bar ekenin basa aıtty. Máselen, Ulttyq bank pen Ulttyq qordyń birlesken altyn-valıýta rezervi 100 mlrd.-tan astam dollardy quraıdy, onyń 28,9 mlrd. dollary – Ulttyq banktiń qory. Sondaı-aq, ol ekonomıkany dollarsyzdandyrý boıynsha sharalar aıasynda banktik emes qarjy mekemelerine talaptardy kúsheıtý josparlanǵandyǵyn atap ótti. «Josparǵa normatıvtik-quqyqtyq baza ózgertýleri men tólem týraly zań jáne valıýtalyq retteý boıynsha tolyqtyrýlar engiziletin bolady», dedi Ulttyq bank basshysy. Bul rette Úkimet pen Ulttyq bank ulttyq kompa­nııalardy «aqsha aıyrbasy ar­qy­ly» teńgege qoldaý kórsetýge sha­qyrǵan «Ekonomıkany dol­larsyzdandyrý» boıynsha jospar bekitedi. «Qazirgi ýaqytta jumysty aıaqtap qaldyq, kelesi aptanyń basynda Úkimetpen birge ekonomıkany dollarsyzdandyrý boıynsha birlesken sharalar josparyn bekitýdi josparlap otyrmyz», dedi Ulttyq bank tóraǵasy. Qazaqstanda dollarsyzdandyrý úderisi kvazımemlekettik kompanııalardan bastalmaq. Olar ózderiniń eseptesýleri men de­po­zıtteriniń kóp bóligin ulttyq valıýtaǵa kóshiredi. «Dol­larǵa kóshken barlyq kompanııalar men halyq qaıtadan kezeń-kezeńmen teńgege aýysady dep kútilýde. Bul úderis «Sa­muryq-Qazyna», «QazAgro» sııaqty kvazımemlekettik sektor kom­panııalarynan bastalady, olar úlgi bolýlary tıis», dedi Q.Ke­limbetov. Ulttyq bank basshy­synyń esepteýinshe, eger kompanııaǵa qandaı da bir syrtqy tólemdi júrgizý kerek bolsa, oǵan sheteldik valıýtada belgili bir qor qaldyrýǵa bolady. «Eger kompanııa shuǵyl dollardy qajet etpese, depozıt teńgede saqtalady, oǵan qosa dollarlyq depozıtterge qaraǵanda teńge depozıtteri boıynsha paıyzdar kóbirek. Qazirgi tańda qoldan tapshylyq (teńge ótimdiligi) jasadyq, muny ózimiz istep otyrmyz – nesıeler teńgemen emes, dollarmen beriledi degen alypqashpa sóz», dedi Ulttyq bank tóraǵasy. Ekonomıkany dollarsyzdandyrý sharalarynyń biri qolma-qol aqshasyz tóleýdi damytý bolmaq. «Ekonomıkany dollarsyzdandyrý boıynsha sharalar aıasynda qolma-qol aqshasyz tólemderdi aıtarlyqtaı arttyrý jáne kóleńkeli aınalymdy qysqartý qarastyrylǵan», dedi Qaırat Kelimbetov. Ol búgingi tańda Qazaqstanda barlyq tólemderdiń 93 paıyzy qolma-qol aqshamen esep aıyrysý arqyly júrgiziletinin aıtty. «Bul kez kelgen jaǵdaı úshin aıqyn jaǵdaı, óıtkeni barlyq tólemder salyq salýdan tys, kóleńkede qalady. Biz tólemder dollarmen de júrgiziledi dep esepteımiz, oǵan valıýtalyq banktik emes aıyrbastaý pýnkt­teriniń jelisi kómektesedi. Son­dyqtan, biz dollarmen, shartty birlikpen belgilengen baǵalardy retke keltirý arqyly munda tártip ornatý kerek dep esepteımiz», dedi ol. Osy rette, Qaırat Kelimbetov qazaqstandyqtardy páter men avtokólikterdi esepshottar arqyly satyp alýǵa shaqyrdy. «Bizdiń oıy­myzsha, iri saýdalar, máselen, páter nemese kólik quralyn satyp alý qolma-qol aqshamen emes, basqa joldarmen jasalǵany durys. Eń bastysy, qarajat belgili bir shottar arqyly ótýi kerek, osy­laısha biz salyq organdarymen birge barlyq tólemderdi kórip otyra alamyz. Sondyqtan az ýa­qyttyń ishinde osy salada birshama tııanaqtylyqqa qol jetkizemiz dep oılaımyz. Biz elimizdegi baǵanyń qalyptasýy ulttyq valıýtaǵa negizdeletinin sanamyzǵa ábden sińirýimiz qajet», dep túsindirdi ol. Q.Kelimbetov atap ótkendaı, dollarsyzdandyrý dollar valıýtasyna tyıym salýdy kózdemeıdi. Ulttyq valıýta teńge qun ólshemi, tólem ólshemi retinde laıyqty oryn alýy tıis. Ol úshin birneshe baǵytta sharalar ázirlengen. Sonyń biri – jyldyq ınflıasııa­ny kezeń-kezeńmen tómendetý boıynsha is-sharalar ázirleý arqyly makroekonomıkalyq turaqtylyqty qamtamasyz etý, 2020 jylǵa qaraı ınflıasııany 3-4 paıyzǵa deıin tómendetý boljanyp otyr. Sondaı-aq, Ulttyq bank basshysynyń boljamynsha, teńge ótimdiligin qajet etetin ekonomıka segmenti paıda bolýy tıis, qazaqstandyq qamtýdy arttyrý arqyly suranys pen usynys jasalady, deıdi Ulttyq bank basshysy. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan».