Eldi el etetin – eńbek
Aqtóbe jylý-elektr ortalyǵy – qalany ystyq sýmen jáne jylýmen qamtamasyz etip otyrǵan birden-bir strategııalyq kásiporyn. Munda jumys isteýdiń jaýapkershiligi ózge kásiporyndarǵa qaraǵanda joǵary bolatyny da sondyqtan. Sonaý keńestik kezeńde ortalyqta qadaý-qadaý ǵana qazaqtar eńbek etetin-di. Ol kezdegi saıasattyń saldary bolar, qazaqtardy munda kóp jolata bermeıtin. Táýelsizdik alǵannan keıingi kezeńde munda jumys isteıtin qazaqtar qatary molaıa tústi. Bul bizdiń óz qolymyzdyń ózimizge jetip, ulttyq kadrlarymyzdyń óskenin kórsetetin jaıt edi. Jaqynda osynda ákeli-balaly Álı men Bolat Jumekeshovter eńbek etetinin estip, kásiporynnyń kadr bólimindegilermen kezdesý jáıin keliskenbiz. Desek te, qazir «Aqtóbe jylý-elektr ortalyǵy» aksıonerlik qoǵamy atanǵan kásiporynǵa kirýdiń ózi ońaı bolmaı shyqty. Kúzet kúshti, tekseris myqty. Bul da túsinikti, búkil qalanyń 70-80 paıyzyn ystyq sýmen jáne jylýmen qamtamasyz etip otyrǵan ortalyqta osyndaı tártip bolýy zańdy da.
Aldyn ala habarlanǵandyqtan bolar, aksıonerlik qoǵam bas ınjeneriniń paıdalaný jónindegi orynbasary Bolat Jumekeshov bizdi óz jumys ornynda kútip otyr eken. Kelý maqsatymyzdy aıtqan soń, otynmen qamtamasyz etý jáne sý qyzdyrý qazandyǵy ýchaskesiniń bastyǵy bolyp isteıtin ákesi Álıge ishki baılanys arqyly habarlasyp, ýaqyt bólip, kelip ketýin surady. Kóp keshikpeı orta boıly jigit aǵasy esikten kúlimdep enip kele jatty. Aman-saýlyqtan soń-aq, áńgimemiz jarasyp júre berdi. Kisi jatyrqamaıtyn jaıdary minezdi, qarapaıym jan ekendigi ańǵarylady.
– Men ózim qyzylordalyqpyn. Aral aýdanynyń Bógen aýylynda balyqshynyń otbasynda dúnıege keldim. Otbasynda on bala boldyq. Men 1966 jyly osyndaǵy orta mektepti bitirgen soń Aral qalasynda qurylysta eki jyl eńbek ettim. Jasymda áljýazdaý boldym. Ákemniń qurdastary «Jumekesh seniń myna balańnan balyqshy shyqpaıdy» dep qaljyńdaıtyn meniń ara-tura teńizge balyq aýlaýǵa shyqqandaǵy qımylymdy kórip, dene turqyma qarap. 1968 jyly Keńes armııasy qataryna shaqyrylyp, eki jyl áskerı boryshymdy Chehoslavakııada ótep qaıttym. Eki jyldaı jumys istegen soń Shymkent energetıka tehnıkýmyna oqýǵa túsip, 1975 jyly joldamamen osy Aqtóbe jylý-elektr ortalyǵyna jumysqa ornalastym, sodan beri bir orynda tapjylmaı eńbek etip kelemin, – deıdi Álı aǵamyz shapqan attaı shapshań ýaqyttyń artta qalǵan jyldaryna oısha oralyp.
Jylý-elektr ortalyǵyndaǵy eńbek jolyn bý qazandyǵy sehynda qazandyq mashınısinen bastaǵan eńbekqor jigit kóp uzamaı-aq ózin kórsete bildi. Aǵa mashınıst, aýysym bastyǵy, bý qazandyǵy sehy bastyǵynyń orynbasary bola júrip, ózine bekitilgen óndiris ýchaskesindegi jumystyń qyr-syryna qanyqty, kásibı biliktiligin jetildirdi. Osyndaǵy qondyrǵylardyń jumys prosesin bes saýsaǵyndaı jetik bilip aldy. Bul ony áriptesteri arasynda bıik bedelge kóterdi, kásiporyn basshylyǵynyń senimine kirdi. Ony kóp uzamaı bý qazandyǵy sehynyń bastyǵy qyzmetine joǵarylatty. Álı Jumakeshov osy kásiporynda seh bastyǵy bolǵan alǵashqy qazaq eken. О́zi de jumysqa tyndyrymdy jigit qashanda senim údesinen kóriný kerektigin eshqashan esten shyǵarǵan emes.
– Bul kásiporynda qazaq jumysshylary sırek bolatyn. Men ózim sý qyzdyrý qazandyǵy sehyn basqarǵan segiz jylda osynda eńbek etetin qazaqtardy 80 paıyzǵa deıin jetkizýge yqpal ettim. 2002 jyly qazir ózim basqaratyn otynmen qamtamasyz etý jáne sý qyzdyrý sehyna aýystym. 2012 jyly eńbek demalysyna shyqtym. Alaıda, kásiporyn basshylyǵy álde de jasaı turyńyz, jastarǵa tálimgerlik etińiz degen soń eńbekten qol úzbeı júrmin. Qazir óndiriste eń úlkeni men bolyp qaldym. Jantileý Qurmanǵazın, Qadir Qaıboldın syndy shákirtterim ózimmen qoıan-qoltyq eńbek etedi. Jalpy, bizdiń sehta 23 adam bir kisiniń balasyndaı yntymaqta jumys istep jatyrmyz, – deıdi ol.
Álı Jumekeshov eńbekqorlyǵymen birge ónertapqyshtyǵymen de ózgelerge ónege bolyp júr. Ol kásiporynnyń qondyrǵylaryn damytýǵa jáne jańǵyrtýǵa eleýli úles qosyp keledi. Jańa qýattardy, №1, №2 jáne №3 stansalardyń týrboagregattaryn paıdalanýǵa berýge tikeleı qatysyp, №1 jáne №2 gaz bólý pýnktterindegi eseptegish toraptardy qaıta jaraqtandyrýdyń basy-qasynda júrdi. Joǵary qysymdy bý qazandyǵynyń biltelerin qaıta jaraqtandyrýǵa qatysyp, sýdy aıdaý boıynsha elektrlerdi qaıta jaraqtandyrý boıynsha rasıonalızatorlyq usynys jasap, ony óndiriske engizýde de úlesi mol.
Osyndaı qajyrly eńbegi jáne ózi basqaratyn eńbek ujymynda óndiristik tabystar men tártipti, sondaı-aq, eńbek qaýipsizdigin qamtamasyz etkeni úshin Álı Jumekeshov Qazaqstan energetıka assosıasynyń eńbek sińirgen energetıgi jáne energetıka ardageri atandy, «Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy» mereıtoılyq medaliniń ıegeri.
Álı aǵa Kúnikeı jeńgeı ekeýi úsh bala ósirip, tárbıeledi. Úlken uly Bolat áke jolyn laıyqty jalǵastyryp keledi. Qyzy Gúlmarash ta, ekinshi uly Aman da óz ómir joldaryn tapqan.
– Men o basta ekonomıka mamandyǵyn ıgersem be dep júretinmin. 1994 jyly Sazdy shaǵyn aýdanyndaǵy №4 orta mektepti bitirer qarsańda Almaty energetıka ınstıtýtynyń kóshpeli emtıhan qabyldaý komıssııasy kelip, №23 orta mektepte qujat qabyldap jatqanyn estidim de, táýekel dep sonda tapsyrdym. Jolym bolyp, sol joǵary oqý ornyna túsip kettim. Tikeleı óndiristik prosesterge aralasqym keldi, men energetık mamandyǵyn qaladym. Instıtýtty támamdaǵan soń týra osynda kelip, jumysqa ornalastym. Áke ónegesi bar, ózimniń umtylysym-ustanymym bar, ortaǵa tez sińisip, mamandyǵymdy tez meńgerip kettim, – deıdi Bolat Álıuly bizben áńgimesinde.
Bolat ta ákesi sııaqty udaıy izdenip, jańalyqqa jaqyn júredi. Eńbek jolyn monterlikten bastaǵan jas energetık aǵa kezekshi elektrık-monter, elektr sehynyń aýysym bastyǵy, elektr sehynyń paıdalaný jónindegi bastyǵy, osy sehtyń bastyǵy boldy. Byltyrdan bastap osy jańa qyzmetine taǵaıyndaldy. Kásiporynda jeldetkish gradırındi qondyrý jáne paıdalanýǵa berýge, turaqty tok shıtin qaıta jaraqtandyrýǵa, №3 sý qyzdyrý qazandyǵyn almastyrýǵa jáne iske qosýǵa qatysty. Jylý-elektr ortalyǵyndaǵy ınvestısııalyq jobalardy júzege asyrýǵa tikeleı atsalysyp keledi. Ol Qazaqstan Respýblıkasy energetıka salasynyń ardageri, Indýstrııa jáne jańa tehnolonııalar mınıstrliginiń Qurmet gramotasynyń ıegeri.
Álı aǵanyń inisi Orazaly Bodyqov ta osy kásiporynda qazandyqtyń operator-mashınısi bolyp eńbek etedi.
...Kásiporyndaǵy aýysym aıaqtalyp, jumysshylar qaıtyp barady. Top-top bolyp shyǵyp bara jatqan áriptesteri bizben áńgimelesip turǵan ákeli-balaly energetıktermen qaıyrylyp kelip, jyly amandasyp jatyr. Bul olardyń óz ortasyna qurmetti de syıly ekenin kórsetse kerek.
Satybaldy SÁÝIRBAI,
«Egemen Qazaqstan».
Aqtóbe oblysy.
Sýrette: ákeli-balaly Álı jáne Bolat Jumekeshovter.
