Foto: ashyq derekkóz
AQSh-tyń aýrýlardy baqylaý jáne aldyn alý ortalyǵynyń derekterine súıenetin bolsaq, júrek aýrýlary álemdegi erlerdiń ár tórtinshi ólimine sebepker bolady eken. Er adamdar ınfarktke áıelderge qaraǵanda erterek shaldyǵady. Bul, bir jaǵynan, shylym shegý, kúızelis, semizdik pen gıpertonııa sekildi qaýip-qaterge toly minez-qulyq pen fızıologııalyq ózgeristerge baılanysty.
Budan keıin reprodýktıvti buzylystar erler densaýlyǵyna aıtarlyqtaı zııan keltiredi. Sońǵy jyldary bedeýlikke shaldyqqan er azamattardyń sany kúrt artqan. Ýrolog-dáriger Muhamedııar Muhammedjannyń aıtýynsha, bul másele elimizdiń demografııalyq ahýalyna ǵana emes, árbir otbasynyń ishki úılesimine de keri áser etedi.
«Qazirgi tańda erkekter arasynda spermatogenezdiń buzylystary jıi kezdesedi. Atap aıtqanda, olıgozoospermııa, astenozoospermııa jáne teratozoospermııa sekildi patologııalar – reprodýktıvti densaýlyqty álsiretip jatqan negizgi faktorlar. Bul aýytqýlardyń týyndaýyna gormonaldy teńgerimsizdik, jynystyq jolmen beriletin ınfeksııalar, ekologııalyq qolaısyzdyq jáne zııandy ómir salty sebep bolyp otyr», deıdi maman.
Munyń ústine, qoǵamda er adam óz álsizdigin kórsetpeýi kerek degen túsinik bar. Biraq bul – úlken qate. Muhamedııar Muhammedjan bul jóninde:
«Er adamdar psıhıkalyq kúızelisti jıi basyp tastaıdy, ol ishki qysym men jan kúızelisin kúsheıtip, aqyr sońynda depressııaǵa ákeledi. Psıhıkalyq qoldaýǵa júginetin erler sany tym az. Bul – dabyl qaǵatyn jaıt», deıdi.
Medısına ǵylymdarynyń doktory, professor Myrzakárim Alshynbaev ta bul máseleniń mańyzyn eskertip otyr. Onyń aıtýynsha, bedeýlik – tek medısınalyq emes, áleýmettik ári psıhologııalyq qubylys. «Bala súıý baqytynan aıyrylǵan er adam óz ómiriniń maǵynasyn joǵaltqandaı kúı keshedi. Bul otbasydaǵy qaqtyǵystarǵa, ajyrasýǵa, tipti agressııa men ózin-ózi oqshaýlaýǵa alyp keledi», deıdi ǵalym.
Mamandardyń aıtýynsha, erler densaýlyǵyn jaqsartý úshin júıeli profılaktıkalyq sharalar, turaqty medısınalyq baqylaý jáne aqparattyq-túsindirý jumystary qajet. Bul rette Alshynbaev:
«Salaýatty ómir saltyn dáripteý, durys tamaqtaný mádenıetin qalyptastyrý, dene belsendiligin arttyrý – kez kelgen aýrýdyń aldyn alýda sheshýshi ról atqarady. Sonymen birge, erlerdiń óz densaýlyǵyna degen jaýapkershiligin kúsheıtý úshin ulttyq deńgeıde skrınıngtik baǵdarlamalar qajet», deıdi.
Dárigerdiń pikirinshe, aýyldyq jáne shalǵaı aımaqtardaǵy erlerge medısınalyq qyzmettiń qoljetimdiligin arttyrý úshin telemedısınany damytý kerek.
«Aqparattyq resýrstardy tıimdi paıdalaný, áleýmettik jeliler men BAQ arqyly erlerge arnalǵan medısınalyq kontent taratý – bul qazirgi zamannyń talaptary», deıdi ol.
Iá, halyqtyń medısınalyq saýatyn arttyrý – qoǵam qajettiligi. Alaıda osy olqylyqtyń ornyn toltyramyz dep, jalǵan jarnama men kúmándi keńeske aldanyp qalý qaýpi de joq emes. Sondyqtan bul baǵytta kásibı medısına ókilderiniń úni basym bolýǵa tıis. Eń bastysy – er azamattyń densaýlyǵyna degen kózqarasty ózgertý mańyzdy. Álsizdigin jasyrýdy emes, emdelýdi batyrlyq sanaıtyn sana qalyptastyrý qajet-aq.
