Tulǵa tárbıeleıtin orda

«Jaıly mektep» degenimiz ne? Ol tek jańa ǵımarat pa, álde jańa kózqaras pa? Osy suraq­tarǵa jaýap izdep, mektep ishin aralap, muǵa­limder men oqýshylarmen tildestik. Eń bastysy – qala men aýyl mektebi arasynda aıyrmashylyq bar ma, joq pa – sony ańǵarýǵa tyrystyq.

Biz, eń aldymen, elordadaǵy №100 jaıly mektepke jol tarttyq. Mekteptiń syrtqy sáýleti alystan-aq «jaıly mektep» ekenin baıqatyp tur. Jobanyń maqsatyna saı aýlasy keń etip salynǵan. Mektepke kirgen bette erekshe kóriniske tap boldyq. Tańǵy 07.30-da «Qaıyrly tań» jobasy júzege asady eken. Mektep dırektory men muǵalimder oqýshylardy kireberiste qarsy alady. Jyly amandasyp, jaqsy tilekterin aıtady. Jaǵymdy áýen oınap turdy. Jobanyń maqsaty – oqýshy men muǵalim arasyndaǵy qarym-qatynasty jaqsartý, mekteptegi ortaǵa senim men jylýlyq qalyptastyrý. Qarapaıym sálemdesýdiń ózi oqýshynyń kóńil kúıine oń áser etetini kórinip tur. «Biz úshin basty maqsat – bala mektepke qýanyp kelip, qýanyp qaıtatyn orta qalyptastyrý. Mektep – jaı ǵana bilim mekemesi emes, bul – tulǵa tárbıelenetin orda», deıdi mektep dırektory.

Astana qalalyq №100 jaıly mektep

Dırektor Murat Ahmetov bizdi qarsy alyp, oqý ordasyn ózi tanys­tyryp shyqty. «Mektep Memleket basshysynyń bastamasymen júzege asqan «Jaıly mektep» ulttyq jobasy aıasynda boı kóterdi. Biz úshin basty maqsat – balaǵa ıntellektýaldyq, fızıkalyq turǵyda ǵana emes, emosıonaldyq turǵyda da qoldaý kórsetý. Jaı­lylyq tek jańa partamen nemese ǵımaratpen ólshenbeıdi. Ol – muǵalimniń qarym-qatynasy, balanyń óz oıyn erkin aıtýy, mektepke qulshynyspen kelýi. Sol sebepti tańǵy «Qaıyrly tań» jobasyn engizdik. Munda dırektor da, muǵalim de tańerteń oqýshyny kúlimdep qarsy alady», dedi mektep basshysy mektepti tanystyra júrip.

Onyń aıtýynsha, tórt qabatty ǵımarat 20 myń sharshy metr aýmaqty alyp jatyr. 130 oqý kabıneti tolyqtaı kompıýterlik jáne mýltımedııalyq jabdyqpen qamtylǵan. Biz eń aldymen fızıka kabınetine bas suqtyq. Jańa úlgidegi tájirıbe quraldary, zerthana ústelderi men qaýipsizdik tehnıkasy oqýshyny jaı baqylaýshy emes, zertteýshi retinde qalyp­tastyrýǵa negizdelgen eken. «Bi­lim sapaly bolýy úshin teorııa men praktıka qatar júrýi shart. Hımııa, fızıka, bıologııa kabınetteriniń barlyǵynda qajetti zerthana jabdyqtary bar. Laboranttar sabaqqa kerek zattardy aldyn ala daıyndap qoıady. Balalar formýlany jattap qana qoımaı, óz qolymen tájirıbe jasap kóredi», deıdi Murat Ahmetov. Ekinshi qabattaǵy ınformatıka kabınetine kirgenimizde 7-synyp oqýshylary «Python» tilinde logıkalyq esepter shyǵaryp otyr eken. Ár oqýshynyń aldynda jeke kompıýter. Muǵalim tapsyrmany ınteraktıvti taqta arqyly túsindirip jatyr. Júıeli ınternet pen jyldam tehnıkanyń arqasynda sabaq barysy esh úzilissiz jalǵasady.

Mekteptiń kitaphanasy da nazar aýdararlyq. Ashyq sóreler men keń oqý zalyna jaryq molynan túsip tur. Eń bir ereksheligi, munda «FaceID» júıesi engizilgen eken. Oqýshy jeke deregi arqyly kitapty ózi alyp, ózi qaıtara alady. «Bizde «8 mınýt» jobasy iske qosylǵan. Tańǵy 8-ge deıin balalar kitap oqıdy. Bul – kitap oqý mádenıetin qalyptastyrý maqsatynda qolǵa alynǵan. Sonymen qatar kitaphana ishinde «Oqyrman klýby» qurylǵan. Balalar oqyǵan kitaptaryn kvest, drama, grafıkalyq taldaý sekildi ádistermen qaıta taldaıdy. Al bastaýysh synyptarǵa arnalǵan «Ájemniń ertegisi» jobasy bar», deıdi dırektor.

Jaıly kitaphanadan shyqqan soń, balalardyń taǵy bir mańyzdy qajettiligi – tamaqtaný jaǵdaıymen tanysý úshin ashanaǵa bet aldyq. Durys tamaqtaný da oqýshynyń kún tártibindegi mańyzdy is ekeni anyq. Mundaǵy tártip pen júıe birden kózge túsedi. Ashana 360 adamǵa shaqtalǵan. Keń ári jaryq. Oqýshylar eki lekpen tamaqtanady. Bastaýysh pen joǵary synyp oqýshylary jeke esikter arqyly kiredi, osylaısha eki top bir-birimen aralasyp ketpeıdi. Bastaýysh synyp oqýshylary tegin ystyq tamaqpen qamtylǵan. Olar ashanaǵa kirgende «FaceID» júıesinen ótip, jeke tulǵasyn avtomatty túrde tirkeıdi. Tamaq ishken oqýshylardyń aty-jóni ekranda shyǵyp turady eken. Bul – baqylaý men esepti jeńildetetin júıe. As máziri ár aptaǵa jeke josparlanady. Biz barǵan kezde balalar óz retimen tamaq alyp, oryndaryna jaıǵasyp, tańǵy asyn iship jatty. Ashanadan shyqqan soń, oqýshylardyń dene shynyqtyrýmen aınalysatyn oryndaryn kórýge sport zaldarǵa qaraı bettedik. Bilim men tárbıe qatar júretin mektepte qozǵalys pen sergektiktiń orny da erekshe ekeni belgili. Mektepte eki úlken, eki kishi sport zal bar. Qabyr­ǵa­lary jumsaq materıalmen qap­talǵan. Bir zalda basketbol, ekinshi zalda gımnastıka ótip jatyr eken. Qaýipsizdik úshin sport quraldary arnaıy standartqa saı alynǵan.

Mektepte erekshe bilim berýdi qajet etetin oqýshylar úshin arnaıy jaǵdaı qarastyrylǵan. Inklıýzıvti bilim berý júıesine saı mektep ishinde jeke kabınetter, defektolog pen pedagog-assıs­tent bólmeleri jabdyqtalypty. Munda logoped, psıholog, defektolog mamandar jumys isteıdi. Ár oqýshyǵa arnaıy oqý jospary jasalady. «Qazir mektebimizde erekshe bilim berýdi qajet etetin tórt oqýshy bar. Olarmen jeke jumys júrgizetin pedagog-assıstent bekitilgen. Balanyń sabaǵyna qatysýy, tapsyrmany oryndaýy, synyppen baılanysy – bári nazarda. Maqsatymyz – osy balalarǵa ózgelermen teń jaǵdaıda bilim berip, ortaǵa beıimdelýine kómektesý», deıdi mektep dırektory. Sondaı-aq arnaıy sensorlyq bólme de bar eken. Bul – balanyń emosıonaldyq jaı-kúıin turaqtandyrýǵa arnalǵan tynysh ári qaýipsiz keńistik. Bólme arnaıy oıynshyqtar men jumsaq tekstýraly quraldar, jaryqpen jáne dybyspen jumys isteıtin qurylǵylarmen jabdyqtalypty.

Mektep dırektory tárbıe jumysyna erekshe mán beriletinin de basa aıtty. Onyń aıtýynsha, mundaǵy ustanym – «tárbıe men bilim – egiz». «Biz tárbıe jumysyn akademııalyq úlgerimnen kem kórmeımiz. «Júz juldyz» degen jobamyz bar. Bul – ár balanyń qabiletin tanyp, ony damytýǵa baǵyttalǵan bastama. Biri – mýzykada, biri – sportta, endi biri sýrette erekshelenedi. Muǵalimder sol erekshelikti baıqap, balanyń «juldyzyn jaǵady». Osy arqyly ár bala ózin tanıdy, óz ornyn tabady», deıdi dırektor M. Ahmetov.

Ulttyq qundylyqtarǵa baýlý da júıeli túrde júrgiziledi. Mektepte «Áke mektebi», «Ana mektebi», «Áje mektebi» jumys isteıdi. «Birtutas tárbıe» baǵdarlamasy aıasynda apta kún­deri taqyryptyq baǵytqa bó­lingen: dúısenbi – ádep kúni, seısenbi – densaýlyq, sársenbi – kásibı baǵdar, beısenbi – tazalyq, juma ulttyq qundylyq kúni retinde ótedi. Oqýshylardyń bos ýaqyty da mazmundy uıym­dastyrylǵan. Mektepte robottehnıka, «STEM», vızýaldy dızaın kabınetteri jumys isteıdi. «100 media» dep atalatyn mobılografııa úıirmesi de bar. Balalardyń qyzyǵýshylyǵyna qaraı dombyra, shahmat, toǵyzqumalaq, vokal, teatr, debat klýbtary sekildi úıirmelerge qatysýǵa múmkindik bar. Ár balanyń yntasy men darynyna jol ashý – mekteptegi tárbıe men bilim saıasatynyń negizi.

Qazirgi tańda mektepte 1 600-den asa oqýshy bilim alyp jatyr. Ustazdar quramynda pedagog-sheber, zertteýshi, sarapshy, moderator sanatyndaǵy bilikti mamandar bar. Munda tek pán úıretýmen shektelmeıdi – balany tárbıeleý, shabyttandyrý, qoldaý kórsetý bas­ty nazarda. «Jaıly mektep» – bul jaı ǵana jańa ǵımarat emes. Bul – jańa oılaý júıesi, jańa kózqaras. Biz balany qur jattaý­shy emes, óz oıyn erkin jetkize alatyn, ortaǵa beıimdele alatyn tulǵa retinde tárbıelegimiz keledi. Sol úshin barynsha jaǵdaı jasalyp otyr», dedi mektep dırektory Murat Ahmetov qoshtasar sátte.

Qoıandy aýylynyń №3 jaıly mektep-lıseıi

Kelesi kúni Qoıandy aýylyna jol tarttyq. Jańa mekteptiń aýlasyna aıaq basqan sátten-aq, sanańdaǵy aýyl mektebiniń burynǵy beınesi túbegeıli ózgerip sala beredi. Bul – eski mektepterdegi tar synyp, tozǵan parta, jabdyqsyz kabınet emes, zamanaýı talaptarǵa saı, oqýshyǵa barynsha jaıly ári qaýipsiz, jańa formattaǵy bilim ordasy. Bizdi mektep dırektorynyń tárbıe isi jónindegi orynbasary Aıgúl Kókenaı qar­sy aldy. Ol jańadan ashylǵan mekteptiń ishki múmkindigin asyq­paı, baıyppen tanystyryp shyqty. «Mektep Prezıdenttiń «Jaıly mektep» ulttyq jobasy aıasynda 2024 jyly 5 qańtarda paıdalanýǵa berildi. Qazir munda 2190 oqýshy oqyp jatyr. Buǵan deıin aýylda tek eki mektep bolǵan. Ekeýine syımaı, qalaǵa baryp oqyp júrgen balalar úshin bul úlken qýanysh boldy», deıdi Aıgúl Kókenaı.

Mektep tórt qabatty. Ár qabattyń ózindik júıesi bar. Bas­taýysh synyp oqýshylary jeke kireberisten kiredi. Muǵalimder bólmesi ár qabatta ornalasqan. Kabınetterdiń ishi keń, jeldetý júıesi jaqsy oılastyryl­ǵan. Mektep kitaphanasy – bólek álem. Munda da «FaceID» arqyly kitap alýǵa bolady. «Mektep­tiń kitaphana jumysy tek kitap berý jáne qabyldaýmen shektelmeıdi. Túrli jastaǵy oqýshylar men muǵalimderge arnalǵan oqyrman klýbtary da bar. Bul – oqý máde­­nıetin qalyptastyrýdaǵy mańyzdy bastamalardyń biri. Bastaýysh synyp oqýshylaryna arnalǵan klýbta ertegi, shaǵyn áńgimeler oqyp taldaıdy. Mu­ǵalimder úshin de arnaıy klýb uıymdastyrylǵan. О́tken jıynda biz Maǵjan Jumabaevtyń «Pedagogıka» eńbegin júıeli túrde oqyp, kásibı turǵyda óz­ara taldadyq. Bul – bir jaǵynan ustazdardyń ózin-ózi damytýyna, ekinshi jaǵynan oqý men tárbıe arasyndaǵy baılanysty tereńirek túsinýine áser etedi», deıdi dırektordyń tárbıe isiniń orynbasary.

Ár qabatty aralap júrip, biz zerthanalyq formatta jab­dyqtalǵan kabınetterge bas suqtyq. Munda da fızıka, hımııa, bıologııa pánderine arnalǵan arnaıy laboratorııa­lar zamanaýı quraldarmen tolyq jabdyqtalǵan eken. Biz fızıka kabınetine kirgenimizde, oqýshylar sýdyń qozǵalysyn zerttep jatqan tájirıbeni júrgizip otyrdy. Árbir ústelde sý tartqysh, qaýipsizdik júıeleri ornatylǵan. Tehnologııa kabıneti de erekshe áser qaldyrdy. Munda oqýshylar tigin tigip, sýret salyp qana qoımaı, aǵashtan buıym jasap, qolónerge den qoıa alady. Keń bólmede oqýshylarǵa qajetti barlyq qural-saıman saqadaı saı. Eńbekti úırenýge arnalǵan orta kórkem de yńǵaıly etip jasalǵan. Kabınetti aralap júrgende 9-synyp oqýshysy Tulpar Manar­bekuly­men sóılesýdiń sáti tústi. Ol jańa mekteptiń balaǵa qalaı áser etetinin óz tájirıbesi arqyly aıtyp berdi. «Bul mektep – bolashaqqa bastaıtyn jol desem artyq emes. Buǵan deıin Qoıandydaǵy eski mektepte oqydyq. Ol da jaman bolǵan joq. Biraq bul jańa mektepke alǵash kirgennen bas­tap bári basqasha sezildi. Buryn keıbir synyptas­tarym sabaqty unatpaıtyn. Al myna mektepke kelgen soń bári ózgerdi. О́zim de burynǵydan góri yntamen oqı bastadym. О́z basym sabaqtan tys is-sharalarǵa belsene qatysyp júrmin. Jýrnalıst bolǵym keledi», dedi ol.

Tulpardyń oıyn synyptasy Kórkem Tasqynbek jalǵap, mekteptegi atmosferanyń oqýshy úshin qanshalyqty mańyzdy ekenin aıtyp berdi. Kórkem tarıh páninen pándik olımpıadalarǵa qatysyp, júldeli oryn alǵan. Sonymen qatar beıneleý óneri boıynsha da jarystarǵa jıi qatysady eken. Qazir asharshylyq taqyrybyna arnalǵan ǵylymı jobasyn daıyn­dap júr. «Mektepke alǵash kelgen sát áli esimde. Ishke kirgende keń ári jaryq dáliz, jańa partalar men taqtalar birden kózge tústi. Buryn mundaı múmkindik bolǵan joq. Munda tek bilim alyp qoımaımyz, shyǵarmashylyqpen de aınalysamyz. Dombyra, bı, jetigen úıirmeleri bar. Men dombyra tartyp úırenip júrmin. Ár aptada kıiz úı stılinde jasalǵan kovorkıngte rýhanı is-sharalar ótkiziledi. Ol jerde ulttyq qun­dylyqtar týraly áńgime aıtyp, kúı tyńdaımyz. Bul bizge erekshe áser etedi. Sol sátterde ózińdi tek oqýshy emes, úlken bir mádenı ortanyń múshesi sııaqty sezinesiń», deıdi Kórkem.

Aýyldaǵy mekteptiń sporttyq bazasy da qala mektebinen kem túspeıdi. Munda da tórt birdeı sport zaly bar – ekeýi úlken, ekeýi shaǵyn. Biz kórgen sátte bir zalda voleıbol jattyǵýy ótip jatsa, ekinshi zalda shahmat pen toǵyzqumalaq oınap jatqan balalar kózge tústi. Mektep ujymy ulttyq oıyndarǵa erekshe mán beredi: asyq atý, láńgi tebý sekildi qazaqtyń dástúrli oıyndary kúndelikti sabaqtan tys ýaqytta júıeli túrde ótkiziledi. Sonymen qatar keń ári jaryq horeografııa zalynda bı úıirmesi, vokaldyq toptar turaqty jumys isteıdi. Tárbıe isi jónindegi oryn­basar Aıgúl Kókenaıdyń aıtýyn­sha, horeografııa úıirmesine qatysa­tyn oqýshylar respýblıkalyq baıqaýlarda baq synap, alǵashqy jetistikterin kórsetip úlgergen.

Mekteptiń óz jobalary da bar. Sonyń biri – «Jasyl klýb» ekologııalyq bastamasy. Bıologııa pániniń muǵalimi Serikbaı Bısháden qolǵa alǵan bul joba – qorshaǵan ortaǵa degen jaýapkershilikti arttyrýdy kózdeıdi. Joba aıasynda mektepte qaǵaz qaldyqtaryn jınaý, qaıta óńdeýge tapsyrý, bólme gúlderin otyrǵyzý, mektep ishin kógaldandyrý sekildi jumystar atqarylyp keledi. «Bul ekologııalyq tárbıe ǵana emes, oqýshylardyń boıyna uqyptylyq, eńbekqorlyq, tabıǵatqa degen janashyrlyqty darytý joly. Biz qarapaıym áreketten úlken nátıje kútpeımiz, biraq úlken ózgeris dál osy kishkentaı isterden bastalady», deıdi bıologııa páni muǵalimi Serikbaı Bısháden.

Osylaısha, aýyl mektebi de bilim berýmen qatar, oqýshyny ómirge beıimdep, qoǵamǵa jaýap­kershilikpen qaraıtyn azamat etip tárbıeleýge aıryqsha kóńil bólip otyr.

Mine, eki mektepti aralap, kózben kórip, oqýshylarmen, us­tazdarymen tildesken soń, «Jaı­ly mektep» jobasynyń shyn mánindegi mańyzyn túısinýge bolady. Jobanyń bas­ty usta­nymdarynyń biri – qala men aýyl arasyndaǵy bilim sapasyn teńestirý edi. Astananyń shetinde ornalasqan №100 mektep pen Aqmola oblysyndaǵy Qoıandy aýylyndaǵy jaıly mektepke barǵanymyzda bul mejeniń sóz júzinde ǵana emes, is júzinde oryndalyp jatqanyn anyq baıqadyq. Eki mektep te sáýleti men jabdyǵy, oqý baǵdarlamasy men tárbıe júıesi jaǵynan birdeı deńgeıde. Qala mektebinde bar múmkindik – aýyldaǵy oqýshyǵa da qoljetimdi. Eń bastysy – eki mektep te rýhanı ortaǵa, tárbıe men tulǵalyq damýdyń keńistigine aınalǵan. Ustazdardyń yntasy, oqýshylardyń erkindigi, ata-anamen tyǵyz baılanys, ulttyq qundylyqtardy júıeli nasıhattaý – osynyń bári «jaıly mektep» uǵymynyń shyn mánindegi ishki mazmunyn qalyptastyryp tur.