Foto: Ashyq derekkóz
Áýenniń shyǵý tarıhy
2025 jyldyń 13 qańtarynda jelide jarııalanǵan 12 sekýndtyq beınejazba bir apta ishinde 30 mıllıon qaralym jınap, vırtýaldy keıipkerler ınternet keńistigin jaýlap úlgerdi.
«Trallallero Trallalla» – bastapqyda maǵynasyz sııaqty kórinetin yrǵaqty dybystar jıyntyǵy. Bul ataýdyń tamyry Italııanyń Genýıa aımaǵymen baılanysty. Munda XIX ǵasyrdan beri «trallalero» dep atalatyn kópdaýysty halyq án aıtý dástúri keń taralǵan. Bul stıldi zamanaýı kontentke úılestirgen TikTok qoldanýshysy @amoamimandy.1a. Ol alǵash bolyp TikTok-ta úsh aıaqty, kók krossovka kıgen akýla Tralalelo Tralala keıipkerin kórsetip, osy áýendi fon retinde qoldanǵan.
Keıbir derekterge súıensek, ánniń áleýmettik jelide lezde taraǵan nusqasy neırojeli arqyly avtomatty túrde jasalǵan aýdıomıks. Biraq án mátininde birtúrli sózder tizbegi bar: «Alla», «Fortnite», «Ornella Lekkakappella» degen sııaqty tirkester qatar aıtylady. Alaıda mundaı sóılemderden keıin ata-ana alańdaýshylyq bildirgen. Tipti jeli qoldanýshylary bul ándi ıslamǵa qarsy mazmuny bar dep synaǵan. Biraq faktchek platformalary men KnowYourMeme saıty bul mátinniń naqty dinı konteksti joq, jaı ǵana neırojeli generasııasy ekenin málimdegen.
Biraq dál osy absýrdtyq beıne mıllıondaǵan adamnyń sanasyna enip, balalar men jasóspirimderdiń jappaı kórý nysanyna aınaldy. Bul «brainrot» dep atalatyn jańa ınternet-kontenttiń túri. Aǵylshyn tilinen aýdarǵanda, bul «mı shirý» degendi bildiredi. Tipti Oksford sózdigi «brainrot» sózin 2024 jyly jyldyń sózi dep ataǵan. Onyń maǵynasy aqparattyq qundylyǵy tómen, biraq emosııa týdyratyn mazmundy bildiredi. Sonda búgingi ınternet qoldanýshysynyń talǵamy da osy baǵytqa aýysqany ma? Maǵyna emes – kútpegendik, logıka emes – haos, sıýjet emes – áser mańyzdy bolyp tur ma?
Memder nege maǵynasyz bolǵan saıyn qyzyqty bola bastady?
TikTok-taǵy absýrd álem tek Tralalelomen shektelmeıdi. Birinen-biri oǵash keıipkerler týyp jatyr. Atap aıtsaq:
- Bombardıro Krokodılo – krokodıl men ushaqtyń gıbrıdi;
- Balerına Kapýchıno – bastyń ornynda kapýchıno shynysy turǵan balerına. Ol – Kapýchıno Assasınonyń burynǵy jary. Al Kapýchıno Assasıno katana ustaǵan qaharly stakan-kıller.
- Bombombını Gýsını – ushaq pen qazdyń gıbrıdi. Ol ádette Bombardıroǵa kómekke keledi.
- Týng Týng Týng Sahýr – beısbol taıaǵyn ustaǵan aǵash poleno. Eger de onyń atyn úsh ret atasań, sońynan qalmaı ilesip júredi.
- Trıppı Troppı – aıýdyń qoly bar, semiz erkek-balyq. Ol sý asty patshalyǵyn basqarady.
- Lırılı Larıla – kaktýs pen pildiń qosyndysy. Ol ýaqytty basqarýǵa qabiletti jáne bolashaqty boljaı alady.
- Shpıonıo Golýbıo – jasyryn kameramen júrgen kógershin.
- Bobrıto Bandıto – mafııamen baılanysy bar qarapaıym ǵana bober.
Mamandardyń aıtýynsha, búginde adam kúnine myńdaǵan habarlama, sýret, vıdeo kóredi. Olar mıǵa salmaq túsiredi. Maǵynaly, logıkaǵa negizdelgen kontentti qabyldaýǵa kúsh kerek. Al maǵynasyz, biraq emosıonaldy kontent mıǵa demalys beredi. Ony túsinýge tyryspaısyń, jaı qabyldaısyń.
Keıbir zertteýshiler bul trendti kapıtalıstik, mazmunǵa toly, aýyr álemge qarsylyq retinde kóredi. Maǵynaly kontent tártip pen júıege negizdeledi. Al maǵynasyz memder – sıfrlyq erkindiktiń sımvoly retinde qarastyralady.
Qoǵam pikiri ekige bólindi
Internetti sharlap ketken «Tralalero Tralala» beınesi kúlkili, oǵash ári tartymdy bolǵanymen, oǵan qatysty qoǵam pikiri ekiushty. Jeli qoldanýshylary bul án men keıipkerdiń mazmunyn, yqpalyn, tipti jasyryn maǵynasyn talqylap, alańdaýshylyq bildirdi.
- «Men bul ándi 30 sekýnd estidim de, 3 saǵat boıy toqtaýsyz aıta berdim. Ne úshin, nege ekenin bilmeımin. Bul ne sıqyr ózi?!»
- «Men ózimdi aqymaq sezinem, biraq kúle berem. Múmkin, osy ánniń maqsaty da sol shyǵar – mıyńdy óshirip, kúldirip tastaý.»
- «Men balalarymnyń telefonynan TikTok-ty óshirip tastadym. Osy «akýla» kelgennen beri olar mazasyz bolyp ketti.»
- «Jaı ǵana akýla ǵoı. Úsh aıaqty. Kóńildi. Ne úshin qatty ýaıymdaý kerek? Men oǵan kúlip, ary qaraı jyljı berem.»
- «Muǵalim retinde aıtam: sońǵy kezde oqýshylardyń zeıini men kóńil-kúıi ózgerip barady. Ár sabaqtan keıin TikTok qarap, osyndaı maǵynasyz kontent kóredi.»
Biri dál osy ándi jasandy ıntellekt dáýirindegi shyǵarmashylyqtyń kórinisi dese, endi biri aqparattyq ýlanýdyń sımvoly dep qabyldady.
Bul rette QR Oqý-aǵartý mınıstrligi Balalardyń quqyqtaryn qorǵaý komıteti ınternet keńistiginde taralyp jatqan destrýktıvti mazmundaǵy mýltfılmderge qatysty ata-analarǵa eskertý jasady. Komıtettiń málimdeýinshe, syrt kózge balalarǵa arnalǵan sekildi kórinetin keıbir beınematerıaldar shyn máninde agressııany nasıhattaıtyn jáne adamgershilik qundylyqtarǵa keri áser etetin burmalanǵan aqparatty qamtýy múmkin.
«Qurmetti ata-analar! Balalaryńyzdyń áleýmettik jelilerde qandaı kontent kórip júrgenine, kimdermen sóılesetinine jáne ınternette ne talqylaıtynyna erekshe nazar aýdaryńyz. Balańyzben ashyq áńgimelesip, synı oılaý qabiletin damytýǵa kómektesińiz. Eger kúmándi nemese zııandy kontent baıqasańyz – bul týraly birden quzyrly organdarǵa habarlańyz. Sanaly ata-ana retinde balańyzdyń ómirine belsendi aralasýyńyz – onyń sıfrlyq qaýipsizdiginiń basty kepili», delingen habarlamada.
