Máselen, qala turǵyndary kóktem shyqsa boldy, terek mamyǵy aýada qalǵyp júretinin, ol tynys alýǵa kedergi keltiretinine shaǵymdanady. Balalar da, úlkender de allergııadan zardap shegip jatatynyn aıtady. Tereze ashylsa úıdiń ishine deıin kirip ketetinin aıtyp shaǵymdanady.
Biraq allergolog maman Álııa Qaıratqyzynyń aıtýynsha, terek mamyǵy - allergen bolyp tabylmaıdy. Adamdar jıi estıtin «maǵan terek mamyǵyna allergııa» degen shaǵym shyndyqqa janasa bermeıdi. Allergolog maman bul týraly naqty túsinik berdi.
«Terek mamyǵynyń ózi allergen bolyp sanalmaıdy, ol tek mamyr-maýsym aılarynda belsendi gúldeıtin ósimdikterdiń tozańyn tasymaldaıdy. Kópshilik «terek mamyǵyna allergııam bar» dep jatady. Shyn máninde, olaı emes», deıdi allergolog.
Kóbine allergııany astyq tuqymdas ósimdikter men aramshópterdiń tozańy týdyrady. Bul ýaqytta olar aýaǵa taralyp, terek mamyǵy sol tozańdardy birge tasymaldaıdy. Al allergııasy joq adamdarda baıqalatyn túshkirý men kózdiń ashýy shyryshty qabyqtyń mehanıkalyq titirkenýinen týyndaıdy.
Mamannyń aıtýynsha, terek tozańy allergııa týdyrýy múmkin, biraq ondaı jaǵdaılar óte sırek kezdesedi.
Allergııamen kúrestiń joly – onyń aldyn alý sharalary. Allergııasy bar adamdar úshin mamyq mezgili shynynda da aýyr bolýy múmkin. Sondyqtan dárigerler birqatar mańyzdy keńester usyndy:
- Tańerteń jáne kúndiz tereze ashpaý,
- Kózildirik pen maska, respırator qoldaný,
- Kósheden kelgen soń, kıimdi aýystyryp, dýsh qabyldaý,
- Muryn qýysyn tuzdy sýmen shaıý,
- HEPA súzgisi bar aýa tazartqyshtardy qoldaný,
- Fıtopreparattardan bas tartý,
- Dári-dármekti tek dárigerdiń keńesimen qabyldaý.
Aıta ketetin jaıt, dárigerdiń usynystaryn qarapaıym ǵana saqtyq sharalary dep qaramaýymyz kerek. Qazir allergııa – sırek kezdesetin dert emes. Sondyqtan allergııanyń aldyn-alý úshin profılaktıka jumystaryn júrgizýbasty qarý.
Terek – qalanyń ókpesi
Kógaldandyrý jáne tabıǵatty paıdalaný bóliminiń bas mamany Aıdar Qanatuly «Terek – ekologııalyq kúrestegi odaqtasymyz» ekenin aıtady. Onyń sebebi de túsinikti: terek – tózimdi, tez ósetin, aýany shań men gazdan tazartatyn aǵash túri.
«Terek – eń tez ósetin aǵashtardyń biri. Onyń joǵary ósý jyldamdyǵy men mol japyraqty massasy arqasynda kómirqyshqyl gazyn belsendi sińirip, aıtarlyqtaı mólsherde ottegi bóledi. 25-30 jastaǵy bir terek tórt eresek adamǵa jetkilikti ottegi óndire alady», deıdi basqarmanyń bas mamany.
Sonymen qatar terek japyraǵy aýadaǵy zııandy bólshekterdi – kúıe, shań, tipti gazdardy jutyp alady. Sondyqtan olardy kesip tastaý qalanyń ekojúıesine keri áser etýi múmkin.
«Qaladaǵy barlyq terekterdi kesip tastasa da, allergııadan qutylý múmkin emes. Al terek aýany jaqsy súzetinin umytpaǵan jón», deıdi maman.
Mamannyń aıtýynsha, Astana qalasynyń aýmaǵynda shamamen 230 myń terek ósedi. Olardyń kópshiligi qalanyń eski bólikterindegi (Saryarqa, Almaty, Baıqońyr) aýdandarda shoǵyrlanǵan.
Qazir qalada mamyq shyǵarmaıtyn atalyq terekterdi otyrǵyzý qolǵa alynǵan. Bul uzaq merzimdi, josparly ózgeris bolǵandyqtan, másele birden sheshilmeıdi. Sol ýaqyt ishinde mamyqty tazalaý, butaq kesý, arnaıy kóshettermen almastyrý – ýaqytsha, biraq qajetti sharalar.
«Terek butaqtaryn kesý – qaladaǵy terek mamyǵynyń mólsherin azaıtýdyń eń tıimdi ádisteriniń biri, degenmen máseleni tolyǵymen sheshpeıdi. Eski, mamyq shyǵaratyn terekterdi mamyq shyǵarmaıtyn nemese az mólsherde shyǵaratyn aǵash túrlerimen (mysaly, atalǵan qaıyń, jóke, qaraǵash, úıeńki, tal, qaraǵaı, shyrsha, sondaı-aq atalyq pıramıdaly topolder) aýystyrý qalalyq ortadaǵy mamyqtyń jalpy mólsherin birtindep azaıtýǵa múmkindik beredi», deıdi A.Qaıratuly.
Ekologııa men jaılylyq arasynda tepe-teńdik tabý – kez kelgen megapolıs úshin mańyzdy. Terekke qarsy naýqan bastamas buryn, onyń qalamyzǵa shyn máninde ákelip otyrǵan paıdasyn eskergen jón.
О́rt qaýpi – basty nazarda
Terek mamyǵyna qatysty eń úlken qaýip – onyń ońaı tutanýy. Mamandardyń aıtýynsha, balalar arasynda bul "oıynǵa" aınalyp ketken.
«Mamyqty órteý erekshe qaýip tóndiredi, ony balalar oıyn retinde qabyldaıdy. Kóbinese órt tez taralyp, mashınalarǵa, ǵımarattarǵa jáne turǵyn úılerge aýysady», delingen Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń habarlamasynda.
О́rttiń aldyn alý úshin:
- Mamyqty órtemeı, tek ylǵalmen tazalaý qajet;
- Balalarǵa órttiń saldaryn túsindirý mańyzdy;
- Mamyq jınalǵan aýmaqtardy únemi baqylap, tazalaý kerek;
- Temeki shegýge tyıym salynǵan oryndardy saqtaý qajet.
Bir qaraǵanda "aq úlpek mamyqtan qandaı qaýip tónýi múmkin?" dep oılaısyń, alaıda, sanaýly sekýnd ishinde apatty jaǵdaı týyndaýy múmkin. Sondyqtan bul maýsymda beıqam júrýge bolmaıdy.
Terek mamyǵyna qatysty qoǵamda taraǵan pikirler men túsinikter ártúrli. Biraq sala mamandary bul máselege sabyrmen qaraýǵa shaqyrady. Terek – tek mamyq emes. Ol – ekologııanyń qorǵaýshysy, aýa súzgisi, ottegi kózi. Onyń zııanyn emes, paıdasyn tarazylaǵan durys.
