Balany 1-synypqa qalaı daıarlaımyz?

Kóp ata-ana mektepke da­ıyn­­dyqty ba­laǵa oqý qu­ral­­­da­ryn, kıim-keshegin satyp alý dep oılaıdy. Alaıda bul – daıyn­dyqtyń tek bir bóligi ǵana. Psıholog Aıgúl Naý­ryz­baevanyń aıtýynsha, mektepke baratyn bala eń aldymen jańa ortada ózin jaıly sezinip, beıtanys adamdarmen til tabysa alýǵa tıis. Balanyń jańa erejeler men tapsyrmalardy túsinip, zeıinin jınaqtaýy – jaqsy bilim alýynyń negi­zi. «Psıhologııalyq turǵydan daıyn emes bala jańa ortada ózine senimsizdik tanytady, muǵalimmen, synyptastarymen baılanys ornata almaıdy, zeıin qoıýda qıyndyqtar bolady. Mundaı bala alǵashqy kúnnen kúızeliske túsip, mektepke barýǵa qulqy bolmaı qalýy múmkin», deıdi maman.

Jańa oqý jyly bastalǵan­da keı balalar jylap, sabaqqa barýdan bas tartyp jatady. Bul jaǵdaı balanyń minezin­degi erekshelikterden, burynǵy jaǵymsyz tájirıbelerden nemese ata-anadan ajyraýǵa degen qorqynyshtan týyndaýy múmkin. Mundaı jaǵdaıda balamen mektep týraly jyly sóılesý, ony synyppen aldyn ala tanystyrý, jaǵymdy emosııalar týdyrý – mańyzdy qadam. Psıhologtiń aıtýynsha, «Sen myqtysyń», «Sen jalǵyz emessiń», «Muǵalim saǵan kómektesedi» degen qarapaıym sózderdiń ózi balaǵa úlken qoldaý bolady.

Bala tárbıesi otbasynyń ishki ahýalymen tikeleı baılanysty. Úıdegi emosıonaldyq orta balaǵa áser etpeı qoımaı­dy. «Bala – otbasyndaǵy ahýal­dyń aınasy. Eger ata-ana ýaıym­dap, mektep týraly kúmán­men sóıleıtin bolsa, bala da qorqynyshpen qaraıdy. Ata-ana arasyndaǵy kıkiljiń, balamen dóreki qarym-qatynas, balany ózgemen salystyrý – onyń ózine degen senimin álsiretedi. Kerisinshe, ata-ananyń qoldaýy – balanyń basty resýrsy. Ol mektepke «Men jalǵyz emespin» degen senimmen barýy kerek», deıdi Aıgúl Naýryzbaeva.

Mektep – bilim mekemesi ǵana emes, ujymdyq orta. Son­dyqtan balany aldyn ala basqa balalarmen aralasýǵa beıimdeý mańyz­dy. Bul rette psıholog ata-analar­ǵa róldik oıyndar oınatýǵa, balalardyń ortaq alańda erkin qarym-qatynas ornatýyna jaǵdaı jasaýǵa keńes beredi. «Mysaly, «mektep oıyny» arqyly bala muǵalim, synyptasy rólinde oınap kóredi. Bul oǵan mektep ómirin túsinýge kómektesedi. Qaqtyǵys jaǵdaılarynda ne isteý kerektigin aldyn ala aıtyp, túsindirý de paıdaly. Mysaly, «Bireý zattaryńdy tartyp alsa, ne isteısiń?» degen suraqtar balany ártúrli jaǵdaıǵa daıyn etedi», deıdi psıholog maman.

Sondaı-aq A.Naýryzbaeva mektepke deıingi jastaǵy ba­lanyń emosııasyn basqarýdy da úıretýdiń mańyzdylyǵyna toqtaldy. «Emosııany taný, ataý, ony bildirý – bala psıhıka­synyń saýlyǵyna tikeleı áser etedi. «Bala ashýlansa nemese renjise, oǵan: «Sen ashýlysyń ba?», «Qazir renjip tursyń ba?» dep naqtylap suraý kerek. Bul – emosııany sózben bildirýdiń alǵashqy qadamy. Keshke ba­lańyz­ben birge kúnin taldap, «Seni qýantqan úsh nárse», «Seni renjitken úsh jaǵdaı» degen suraqtar qoıý – onyń ishki kúıine nazar aýdarýdyń jaqsy tásili. Sondaı-aq balaǵa emosııany sýretpen, ermeksazben jetkizýge, deneni bosańsytatyn tynys alý jattyǵýlaryn jasaýǵa múm­kindik berý kerek. Eń mańyz­dysy – ata-ananyń ózi de emosııasyn durys jetkizip, úlgi bola bilýi shart», deıdi ol.

Mektepke daıyndyq tek ma­te­rıaldyq qajettilikti túgen­deýmen shektelmeıdi. Eń aldymen, balanyń ishki daıyndyǵyna mán berip, onyń bilim ordasyna senimmen, qyzyǵýshylyqpen barýyna jaǵdaı jasaý qajet.