Qarttardy alaıaqtardan saqtandyrý ádisi

Aldaý ádisteri qandaı?

1. Telefon arqyly san soqtyrý. Eń keń taralǵan ádisterdiń biri – «týysqany» nemese «bank qyzmetkeri» bolyp qońyraý shalý. Alaıaqtar tótenshe jaǵdaıdy syltaýratyp, aqsha aýdarýdy suraıdy. Mundaı kezde telefon arqyly jeke málimetterdi aıtpaǵan jón. Aqparatty tekserý úshin týystarǵa nemese bankke qaıta qońyraý shalý qajet.
2. Internet arqyly arbaý. Jalǵan saıttar, «utys­tar» týraly hattar – alaıaqtardyń jıi qoldanatyn ádisi. Bul rette qarttarǵa beıtanys siltemelerge ótpeý kerektigin túsindirý kerek. Kompıýterge nemese telefonǵa antıvırýs ornatý, kúmándi saıttardy buǵattaýdy da eskertý mańyzdy.
3. Áleýmettik ınjenerııa. Alaıaqtar ózderin áleýmettik qyzmetker, polısııa qyzmetkeri nemese satýshy retinde tanystyryp, túrli usynys jasaıdy. Mundaıdyń aldyn alý úshin úlkenderge beıtanys adamdardy úıge kirgizbeýdi, resmı tulǵa ekenin dáleldeıtin qujattaryn suraýdy eskertińiz.
4. Qarjy pıramıdalary. Alaıaqtar egde adamdardy az ınvestısııa salyp, mol paıda tabýǵa shaqyrady. Osyndaı pysyqaılardyń qarmaǵyna túsip, jıǵan-tergen qarajatynan, mal-múlkinen aıyrylǵan adamdar óte kóp. Sol úshin aǵa býynǵa kúmándi shemalarǵa aqsha salmaý, aqshaǵa qatysty sheshim qabyldamas buryn týys­tarymen aqyldasý abzal.

Qarttardy alaıaqtardan qorǵaý – jaqyndarynyń jaýapkershiligi. Turaqty baılanys, qaýipti aldyn ala túsindirý jáne qarapaıym qaýipsizdik sharalary olardyń qarjysy men tynyshtyǵyn saqtaýǵa kómektesedi.