Foto: Ashyq derekkóz
Qurban aıt – kúlli musylman jurty úshin qasıetti ári qýanyshty meıram. Bul kún Ybyraıym paıǵambardyń Allanyń synaǵyna shyn júregimen moıynsunyp, uly Ysmaǵuldy qurban etýge bekingen oqıǵasyna negizdelgen. Alaıda Jaratýshy onyń yqylasy men senimin qabyl alyp, ornyna qurbandyqqa qoshqar túsirgen. Osydan bastap, musylmandar jaǵdaıy jetse, Alla razylyǵy úshin mal shalyp, etin muqtajdarǵa taratý arqyly saýapqa keneledi. Biraq bul amaldyń oryndalý sharttary men sharıǵı talaptary bar.
Qoǵamda kópti alańdatatyn suraqtyń biri – qaryzy bar adam qurban shala ma, joq pa? Ásirese, nesıe men bereshekke belsheden batqan zamanda bul taqyryp tipti ózekti.
«Qaryzdy ótelimi turǵysynan eki túrge bólýge bolady. Merziminde qaıtaratyn jáne kúttirmeıtin qaryzdar. Iesi kútip otyrǵan qaryzdy dereý qaıtarý qajet. Osyndaı qaryzy bola turyp, qurbandyq shalý durys emes. Sebebi mundaı kezde aldymen qaryzdar birinshi ótelýi tıis. Sondaı-aq sharıǵat boıynsha qurbandyq shalý mal-dúnıesi jetkilikti baı adamǵa mindet. Búgingi kúnde 40 qoıy nemese 30 sıyry bar adam nemese óziniń qajettiliginen artyq 2 mln 750 myń teńgesi bar kisi baı esepteledi. Al mal-dúnıesi osy mólsherge jetpeıtin bolsa, onda ol adam baı bop sanalmaıdy. Dúnıesi baılyq mólsherine jetpegen adamǵa qurbandyq shalý mindet emes», dedi QMDB Dinı bilim jáne kadr daıyndaý bóliminiń meńgerýshisi Hasan Amanqul.
Sonymen qatar halyq arasynda bir qoı shalynsa, búkil otbasyna jetedi degen túsinik qalyptasqan. Bul qanshalyqty durys?
«Qoı nemese eshkini bir adamnyń atynan, sıyr nemese túıeni jeti adamǵa deıin shalady. Ádette otbasy bir adamnyń (otaǵasy) atynan qurbandyq shalady. Eger jubaıy nemese balalarynyń jeke mal-dúnıesi bolyp, onyń mólsheri baılyqqa jetse, onda árkim jeke-jeke óz atynan qurbandyq shalady. Qurbandyq shalý úshin balıǵat (kámelet) jasyna jetý shart emes. Eger kishkentaı sábı balanyń óziniń jeke mal-dúnıesi jetip tursa, ákesi sol balasynyń atynan qurbandyq shalýy tıis», dedi Hasan Amanqul.
Keı adamdar qurban shalǵysy kelip, biraq qarajaty jetpeı, nesıege nemese qaryzǵa mal alyp jatady. Sharıǵat bul jaǵdaıǵa ne deıdi?
«Qurbandyqty qaryzǵa alýǵa bolady. Biraq alǵan qaryzyn qaıtara alýy kerek. Eger qaryz alyp, ony qaıtarýǵa qınalyp qalatyn bolsa, qaryzǵa qurbandyq almaǵany durys. Degenmen qurbandyqtyń qabyl bolýy nemese qabyl bolmaýy Allaǵa ǵana aıan! Musylman adam árbir istegen ıgi isiniń qabyl bolýyn úmit etedi», dep jaýap berdi din mamany.
Al ýaqyt tyǵyz nemese mal tabylmasa, adam qurbandyqty aıt kúnderi shala almaı qalýy múmkin. Alaıda, ımam úsh kún ishinde qurbandyq shalýǵa úlgerý kerektigin aıtty.
«Qurbandyq aıttyń úsh kúninde shalynady. Qurban shalý aıt namazy oqylǵan ýaqyttan bastalyp, úshinshi kúnniń kún batýyna deıin jalǵasady. Demek osy úsh kún ishinde qurbandyq shalýǵa úlgerý kerek. Biraq osy kúnderi qurbandyq shala almasa, ne isteıdi? Kedeı adam qurbandyqqa mal satyp alyp, qurbandyq shala almasa, sol maldy tirideı sadaqa etedi. Baı adam mal satyp alsa da, satyp alýǵa úlgermese de, sol maldyń qunyn (aqshasyn) sadaqa etedi (Fathý báb ál-ǵınaıa, 3-tom, 283-287 b.)», dedi QMDB Dinı bilim jáne kadr daıyndaý bóliminiń meńgerýshisi Hasan Amanqul.
Dinimiz adamǵa aýyrlyq emes, árdaıym jeńildik qalaıdy. Imam aıtqandaı, qurbandyq – baılyq ıesine júktelgen mindet, al shamasy jetpegen adamǵa sharıǵatta keshirim men keńdik bar. Eń bastysy – taza nıet.
