Talap

Álıhan Bókeıhan bir hatynda óz úıine kelip, «qaıtsem de orys tilin úırenemin» degen talabynan qaıtpaı eńbektenip otyrǵan Sultanmahmutty aıtyp, erekshe súısinetini bar. Sultanmahmut aqyn óz jyrynda:

«Ollahı! Ant etemin Alla atymen,

Orys tilin bilemin hám hatymen.

Istorııa, geografııa pándi bilmeı,

Ollahı, tiri bolyp júrmespin men»,

– dep óz-ózine ant beredi. Uly maqsat jolynda bilte shamǵa úńilgen aqynnyń úlken izdenis shyńyraýyna qulash sermegenin baıqaımyz. Al Maǵjannyń «Eýropalyq áshe­keılermen» kómkerilgen otty jyrlary, tarıhı, etno­grafııalyq shejirege toly óleńderi shaıyrdyń tuń­ǵıyq tereńdigine dálel. Aqyn­nyń Batysqa sapary jańa, tosyn kózqaraspen aıaqtalady.

Jazýshy Anton Chehov sýretshi aǵasyna jazǵan hatyn «ortadan dárejeń tómen tur­maý úshin, Pıkvıkany oqyp shyǵý nemese Faýstan monolog jattaý jetkiliksiz. Oǵan kúndiz-túni úzilissiz eńbek, máńgilik oqý, erkindik qajet. Bizdiń úıge kel de jatyp alyp oqy, tymquryǵanda óziń oqyp kórmegen Týrgenevti…» dep aıaqtaıdy. Bilimsizdikke jany qas jazýshy aınalasyna shýaq shashyp, ár adammen óz dárejesinde sóılesedi. Tipti kúrdeli sóıleýge tyrysqan jer­gilikti áıelderge marme­ladty jaqsy kóretinin aıt­qany da kúlkili ári qyzyq.

Álbette, oqyǵandy oıǵa toqý, bilimdi boıǵa darytý úlken eńbek. Jańbyrdy boıyna durystap sińirmeıinshe, topy­raqtyń qunarly ósim­dik bermeıtini sekildi, bili­min boıǵa durys sińire al­maǵan shyǵarmashylyq ıesi qaterli túsinikke barýy ábden múmkin. Ádebıetke kel­gen kóp jas býynǵa úlgi bolǵan Marten Iden pro­totıpi de izdenimpazdyq pen jankeshtiliktiń jeńisin áıgi­leıdi. Keıipkerdiń ózi bolýǵa shaqyrady. Rasynda «shabyt degenimiz – izdenis». Mehnat degenimiz – jeńiske jeteler jol. Talapty erge nur jaýady!