Sýretti túsirgender – A.Dúısenbaev, E.ÚKIBAEV
Ortalyq Azııa men Qytaı – strategııalyq seriktes
– Jıynǵa qatysyp otyrǵan Ortalyq Azııa memleketteriniń ózara senimi men ortaq kúsh-jigeriniń nátıjesinde tatý kórshilik qarym-qatynasqa, dostyq pen qoldaýǵa arqa súıegen yntymaqtastyqtyń buryn-sońdy bolmaǵan úlgisi qalyptasty. Osy rette asa kórnekti memleket qaıratkeri, Tóraǵa Sı Szınpın basqaratyn Qytaı eliniń belsendi ári tıimdi rólin atap ótkenimiz durys. Kórshiles Qytaı elimizdiń máńgi ári strategııalyq seriktesine, naǵyz dosyna aınaldy. 80 mıllıondaı halqy bar aýqymdy naryqqa ıe jáne tabıǵı resýrstarǵa baı bizdiń óńir halyqaralyq qatynastardyń, sondaı-aq saýda-ekonomıkalyq, ınvestısııalyq jáne gýmanıtarlyq yntymaqtastyqtyń mańyzdy sýbektisi retinde óz pozısııasyn birte-birte nyǵaıtyp keledi. Osynaý oń úderiste Qytaı Halyq Respýblıkasymen san qyrly yqpaldastyq negizgi ról atqarady. Ortalyq Azııa men Qytaı arasyndaǵy baılanystar máńgilik, kez kelgen jaǵdaıǵa beıim ári jan-jaqty strategııalyq seriktestik deńgeıine kóterilgenine basa nazar aýdarǵym keledi, – dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaevtyń aıtýynsha, qolda bar múmkindikti biriktirý Qytaımen qarqyndy ári ózara tıimdi yntymaqtastyqqa tyń serpin beredi.
– Ortalyq Azııa memleketteriniń ishki jalpy óniminiń kólemi jarty trln dollar mejesine taıap qaldy. Keıingi bes jylda óńirdegi saýda aınalymy aıtarlyqtaı ulǵaıyp, 10 mlrd dollardan asty. О́tken jyly bizdiń aımaqtyń Qytaımen aradaǵy syrtqy saýdasy 40 paıyzǵa jýyqtap, 95 mlrd dollardy qurady. Bul – rekordtyq meje. Atalǵan kórsetkishtiń 46 paıyzy Qazaqstanǵa tıesili. Elimizdiń Qytaımen taýar aınalymy 44 mlrd dollarǵa jetti. Qytaı ınvestısııasy Qazaqstannyń ekonomıkalyq ósimine mańyzdy úles qosyp keledi. Búginge deıin kórshiles el bizge 26 mlrd dollardan asa qarjy quıdy. Elimizde Qytaı kapıtalynyń úlesi bar 5 myńǵa jýyq kásiporyn jumys isteıdi, – dedi Prezıdent.
Memleket basshysy Qazaqstannyń Qytaıdan keń kólemde ınvestısııa tartýǵa baǵyttalǵan saıasatynan aınymaıtynyn rastady.
– Elimizde ekonomıkalyq ósimge serpin beretin tyń múmkindikter qarastyrylyp jatyr. Ásirese Qytaımen birlesken jobalardy iske qosýǵa, taýar nomenklatýrasyn kóbeıtip, kórshiles el naryǵynda suranysqa ıe ónimder eksportyn ulǵaıtýǵa erekshe mán beriledi. О́ńdelý deńgeıi tórtinshi satyǵa saı, qosylǵan quny joǵary ónim shyǵaratyn tehnologııalyq kásiporyndar ashýǵa nıettimiz. Aýyl sharýashylyǵy, sonyń ishinde ozyq agrotehnologııalar men tıimdi sý únemdeý ázirlemelerin qoldanysqa engizý baǵytyndaǵy yntymaqtastyq óte mańyzdy. Bul rette Qytaı kompanııalary agroónerkásip keshenindegi óndiris oryndaryn lokalızasııalaý isine atsalysady dep úmittenemiz. Elderimiz arasyndaǵy ekonomıkalyq yqpaldastyqqa «Qorǵas» halyqaralyq shekara mańy yntymaqtastyq ortalyǵy tyń serpin beredi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezıdent qazirgi geosaıası ahýal kúrdeli kezeńde jetkizý tizbeginiń senimdi ári qaýipsiz baǵyttaryn qamtamasyz etý barlyq el úshin strategııalyq turǵydan ózekti ekenin aıtty.
– Eýropa men Azııanyń iri óńirlerin jalǵaýda Ortalyq Azııa basty logıstıkalyq habqa aınalyp keledi. Byltyr Qytaıdan Ortalyq Azııa elderi arqyly tasymaldanǵan júk kólemi 12 paıyzǵa artyp, 211 myń konteınerden asty. Qytaıdan Eýropaǵa qurlyq joldarymen jóneltiletin júktiń 85 paıyzy Qazaqstanǵa tıesili. Biz qurlyqaralyq baılanysty kúsheıtýge jáne Ortalyq Azııa aımaǵynyń básekelestik artyqshylyǵyn barynsha paıdalanýǵa erekshe mán beremiz. Qazaqstan «Bir beldeý – bir jol» megajobasynyń alǵashqy býyny retinde bul bastamany «Batys Qytaı – Batys Eýropa», Transkaspıı halyqaralyq kólik dálizi jáne «Soltústik – Ońtústik» sekildi mańyzdy tranzıttik baǵyttarmen ushtastyrýdy kózdeıdi. Transkaspıı baǵytynyń tartymdylyǵyn arttyrý úshin Kaspıı teńizindegi aılaqtardy jańǵyrtý jáne sıfrlandyrý, júk termınaldaryn salý, sondaı-aq júk kemeleri óndirisin jolǵa qoıý boıynsha júıeli sharalar qabyldap jatyrmyz. Osy oraıda Qytaı tarapyna Kaspııdegi «Quryq» portynda júk termınalyn birigip salýdy usynamyz, – dedi Memleket basshysy.
Sondaı-aq Qasym-Jomart Toqaev energetıka salasyndaǵy yqpaldastyqty óńirdiń ornyqty damýyna áser etetin eń basty faktorlardyń biri retinde atady.
– Álemdegi ýran qorynyń 20 paıyzy, munaıdyń 17 paıyzdan astamy, tabıǵı gazdyń 7 paıyzy, sondaı-aq sırek kezdesetin metaldardyń mol keni Ortalyq Azııada shoǵyrlanǵan. Iаǵnı bul saladaǵy áleýetimiz orasan zor. Biz ozyq tehnologııalar almasýǵa jáne energetıka ınfraqurylymdaryn jańǵyrtýǵa nıettimiz. Sondaı-aq aımaqtyń energetıkalyq qaýipsizdigin nyǵaıtýǵa, tehnologııalyq turǵydan ilgerileýge jáne qýat kózderin ártaraptandyrýǵa mán bergen jón. Qytaı Halyq Respýblıkasynyń ıadrolyq energetıkany damytýdaǵy baı jáne tabysty tájirıbesin eskere otyryp, atalǵan strategııalyq salada ornyqty yntymaqtastyq ornatýǵa múddelimiz. Jýyq arada kelisimge qol qoıýǵa daıyndalamyz, – dedi Prezıdent.
«Taǵdyry ortaq kórshiles elder qoǵamdastyǵy» qurylmaq
Qasym-Jomart Toqaev Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy Sı Szınpınniń «Taǵdyry ortaq kórshiles elder qoǵamdastyǵyn» qurý bastamasyna joǵary baǵa berdi. Onyń pikirinshe, bul teńquqyly seriktestik, ortaq ıgilik pen ózara qurmet qaǵıdalaryna tolyq saı keledi. Memleket basshysy atalǵan ustanymdar Sammıt qorytyndysy boıynsha qol qoıylǵan «Máńgi tatý kórshilik, dostyq pen yntymaqtastyq týraly shartta» kórinis tabatynyna senim bildirdi.
Prezıdenttiń aıtýynsha, Qazaqstan Ortalyq Azııanyń beıbitshilik, ornyqty qaýipsizdik pen ónimdi yqpaldastyq mekeni bolǵanyn qalaıdy. Elimiz dinı ekstremızmmen, terrorızmmen, separatızmmen, esirtki tasymaldaýmen, zańsyz qarý-jaraq saýdasymen, ruqsatsyz kóshi-qonmen jáne adam saýdasymen ymyrasyz kúresti jalǵastyrýǵa ázir. Halyqaralyq kıberqylmystyń órshýi aıryqsha nazar aýdarýdy talap etedi. Osyǵan oraı Prezıdent salalyq vedomstvo basshylary arasynda turaqty baılanys ornatýdy usyndy.
Memleket basshysy Ortalyq Azııa men Qytaı halyqtarynyń arasyndaǵy mádenı-gýmanıtarlyq yntymaqtastyqtyń joǵary qarqynyna toqtaldy. Mádenı ortalyqtardyń ashylýy, kreatıvti ındýstrııa jáne týrızm salalarynyń damýy osy baǵyttaǵy basty basymdyqtar retinde ataldy.
– Sıan qalasynan Almaty shaharyna qatynaıtyn alǵashqy týrıstik poıyzdyń iske qosylýyn quptaımyz. «Qazaqstandaǵy Qytaı týrızmi jylyna» oraılastyrylǵan bul oqıǵa ǵasyrlar boıy Eýrazııa aýmaǵynda taýarlar men ıdeıalardyń tolassyz almasýyna dáneker bolǵan Uly Jibek jolynyń rýhyn jańǵyrtady, – dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaev Almaty men Shanhaı qalalary, sondaı-aq Qazaqstan men Qytaıdyń birqatar óńiri arasynda baýyrlastyq qarym-qatynas ornaǵanyn qýattady.
Memleket basshysy Qytaı tarapynyń Ortalyq Azııamen yntymaqtastyqqa arnalǵan ataýly jyldar uıymdastyrý bastamasyna qoldaý bildirip, kelesi jyldy «Bilim berý jáne ǵylymı zertteýler jyly» dep jarııalaýdy usyndy. Bul qadam elderimizdiń gýmanıtarlyq yqpaldastyǵyn jandandyrady.
Qazir elimiz bilim berý ınfraqurylymyn jasaqtaýǵa jáne jańa tehnoparkter ashýǵa belsendi túrde kiristi. Osy oraıda Qytaıdyń alpaýyt tehnologııalyq kompanııalarynyń qatysýymen birlesken zerthanalar men ınjenerler akademııasyn iske qosýǵa beıil. Prezıdenttiń pikirinshe, kásibı mamandardyń jańa býyny óńirdiń sıfrlyq, «jasyl», ındýstrııalyq transformasııasyna túrtki bolatyn qozǵaýshy kúshke aınalady.
Budan bólek, Memleket basshysy «Ortalyq Azııa – Qytaı» formatynyń 2026–2030 jyldarǵa arnalǵan uzaqmerzimdi damý strategııasyn ázirleý qajet degen pikirin bildirdi.
Prezıdenttiń pikirinshe, osy Sammıt elderimizdiń tatý kórshilik qatynasty, ózara tıimdi yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa jáne ornyqty damýǵa múddeli ekenin rastady. Memleket basshysy jıyn barysynda aıtylǵan usynystar máńgi dostyq pen strategııalyq seriktestikke berik negiz qalaıtynyna senim bildirdi. Sondaı-aq ortaq kúsh-jiger jumyldyrýdyń nátıjesinde «Ortalyq Azııa – Qytaı» formatyn ınstıtýttandyrý isi tabysty júzege asqanyn atap ótti.
Alys-beris pen barys-kelistiń jańa tarıh paraǵy
Sondaı-aq ekinshi «Ortalyq Azııa – Qytaı» sammıtinde QHR Tóraǵasy Sı Szınpın, Qyrǵyzstan Prezıdenti Sadyr Japarov, Tájikstan Prezıdenti Emomalı Rahmon, Túrikmenstan Prezıdenti Serdar Berdimuhamedov jáne О́zbekstan Prezıdenti Shavkat Mırzııoev sóz sóıledi.
QHR Tóraǵasy Sı Szınpın Sammıtte sóılegen sózinde: «Qytaı men Ortalyq Azııa elderi ózara qurmet, ózara senim, ózara paıda, ózara kómek jáne joǵary sapaly damý arqyly ortaq jańǵyrtýdy kózdeıtin Qytaı – Ortalyq Azııa rýhyn zerttep, qalyptastyrdy. Álemdegi buryn-sońdy bolmaǵan geosaıası oqıǵalar jahandyq silkinister men ózgeristerdiń jańa kezeńine sebep boldy. Tarıf pen saýda soǵysynda jeńimpazdar bolmaıdy», dedi.
Sondaı-aq Qytaı kóshbasshysy aımaq elderimen yntymaqtastyǵy 2000 jyldan asa dostyq almasýlarǵa negizdelgenin, otyz jyldan asa dıplomatııalyq baılanystar nátıjesinde qalyptasqan yntymaqtastyq pen ózara senimge qurylǵanyn jáne jańa dáýirdegi ashyqtyq pen utys yntymaqtastyǵy arqyly alǵa jyljyǵanyn aıtty.
– Biz bir-birimizdi syılaımyz jáne bir-birimizge teńdeı qaraımyz. Úlken nemese kishi elderdiń bári teń. Biz máselelerdi keńesý arqyly sheshemiz jáne konsensýspen sheshim qabyldaımyz. О́zara senimdi nyǵaıtýǵa jáne ózara qoldaýdy arttyrýǵa umtylamyz. Táýelsizdikti, egemendikti, aýmaqtyq tutastyqty jáne ulttyq qadir-qasıetti qorǵaýda bir-birimizdi nyq qoldaımyz. Biz eshbir taraptyń negizgi múddelerine nuqsan keltiretin eshteńe jasamaımyz. Biz ózara tıimdi jáne utymdy yntymaqtastyqty kózdeımiz jáne ortaq damýǵa umtylamyz. Bir-birimizdi basym seriktester retinde qarastyramyz jáne damý múmkindikterin birge bólisemiz, – dedi Sı Szınpın.
Sonymen qatar QHR Tóraǵasy Qytaı men Ortalyq Azııa elderi «Bir beldeý – bir jol» bastamasy aıasyndaǵy yntymaqtastyǵyn odan ári tereńdetkenin aıtty.
– Qytaı – Qyrǵyzstan – О́zbekstan temir joly jobasy resmı túrde iske qosyldy. Biz Qytaı men Qazaqstan arasyndaǵy úshinshi temirjol baılanysyn josparlap jatyrmyz, Qytaı – Tájikstan tasjolyn qalpyna keltirýdiń ekinshi kezeńinde jáne Qytaı – Túrikmenstannyń energetıkalyq yntymaqtastyǵynda turaqty ilgerileýshilikke qol jetkizip jatyrmyz. Qytaıdyń kóptegen qalasynan shyqqan júk poıyzdary eldi Ortalyq Azııamen baılanystyryp keledi. Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵyty jańartylyp, keńeıtildi. Jasyl ındýstrııa, sıfrlyq ekonomıka, jasandy ıntellekt, avıasııa jáne ǵarysh yntymaqtastyǵymyzdyń jańa draıverlerine aınalyp otyr. Transshekaralyq elektrondyq kommersııa, onlaın bilim berý jáne basqa da jańa bıznes úlgileri Qytaı men Ortalyq Azııaǵa tabys ákelip jatyr, – dedi QHR Tóraǵasy.
Qytaı Ortalyq Azııa elderimen damý tájirıbesimen jáne sońǵy tehnologııalyq jetistiktermen bólisýge, sıfrlyq ınfraqurylymdaǵy baılanysty ilgeriletýge, jasandy ıntellekt salasyndaǵy yntymaqtastyqty arttyrýǵa jáne jańa sapaly óndiristik kúshterdi damytýǵa daıyn.
QHR Tóraǵasynyń aıtýynsha, aımaq elderimen yntymaqtastyqty ilgeriletý úshin Qytaı úsh yntymaqtastyq ortalyǵyn, ıaǵnı kedeılikti azaıtý, bilim almasý, shóleıttenýdiń aldyn alý jáne baqylaý, sondaı-aq Qytaı men Ortalyq Azııa yntymaqtastyǵy sheńberinde birkelki saýda boıynsha yntymaqtastyq platformasyn qurý týraly sheshim qabyldady. Qytaı osy jyly Ortalyq Azııa elderine kún tártibinde turǵan ómir súrý jáne damý jobalaryna 1,5 mlrd ıýan grant bóledi. Odan bólek, aldaǵy eki jylda kásiptik oqytý kýrstaryna 3 myń kvota bólmek.
Al Qyrǵyzstan Prezıdenti Sadyr Japarov Ortalyq Azııa men Qytaıdy ǵasyrlarǵa sozylǵan tarıhı, mádenı, ekonomıkalyq qatynastar jalǵap jatqanyn atap ótti.
– 2023 jyldyń mamyr aıynda Qytaıdyń Sıan qalasynda ótken birinshi sammıt aımaqtyq baılanystardyń jańa tarıhyn ashty. Odan keıingi eki jylda bizdiń elderimizdiń arasyndaǵy qarym-qatynastar jandana tústi. Bul baılanystar formaty jańa baǵyttarmen jáne taqyryptarmen tolyqty. Sol jyly sammıttiń hatshylyǵy jumysyn bastaǵany da eleýli oqıǵa boldy. Ol da bizdiń yntymaqtastyǵymyzdy jańa bıikterge shyǵardy, – dedi Sadyr Japarov.
Qyrǵyz Prezıdenti Ortalyq Azııa men Qytaıdyń qarym-qatynasyn nyǵaıtýdy kózdeıtin 6 usynysyn ortaǵa saldy. Birinshiden, ol ekonomıkalyq baılanystardy tilge tıek etti. Onyń aıtýynsha, byltyr Qyrǵyzstan men Qytaı arasyndaǵy saýda baılanysy rekordtyq 23 mlrd dollardan asyp jyǵylǵan.
– Ortalyq Azııa men Qytaı baılanysyn nyǵaıtýdyń taǵy bir joly – tranzıttik áleýetti arttyrý. Qazir Qytaı – Qyrǵyzstan – О́zbekstan temirjolynyń qurylysy qarqyndy júrip jatyr. Bul – «Bir beldeý – bir jol» bastamasynyń quramdas bóligi, – dedi Qyrǵyzstan Prezıdenti.
Sondaı-aq Sadyr Japarov energetıka, qarjy, bilim jáne týrızm salalaryndaǵy yntymaqtastyqty arttyrý máselelerine toqtaldy. Ortalyq Azııada qytaı tilin úırengisi keletin jastardyń kóptigin, sonymen qatar búginde aımaqtan shyqqan kóptegen jastyń Qytaıdyń jetekshi ýnıversıtetterinde bilim alyp jatqanyn aıtty. Ol Ortalyq Azııa elderiniń Qytaıdyń ǵalamdyq qaýipsizdikti saqtaýǵa baǵyttalǵan qadamdaryn qoldaıtynyn aıta kele, álemdegi jáne aımaqtaǵy qaýipsizdik máselesi jaıyn da sóz etti. Sonyń ishinde terrorızm, ekstremızm, esirtki qylmysy, t.b. qaýiptermen kúreste tize qosý mańyzdy ekenin atap ótti.
Sammıt barysynda Tájikstan Prezıdenti Emomalı Rahmon osy format aıasyndaǵy saıası dıalogti odan ári nyǵaıtýdyń aımaqtyq jáne jahandyq deńgeıde barlyq ıgi maqsatqa qol jetkizýde tıimdi ról atqara alatynyn atap ótti. Sondaı-aq elder arasyndaǵy tyǵyz baılanystyń basty baǵytynyń biri retinde ekonomıkalyq yntymaqtastyqtyń mańyzdylyǵyn jetkizdi.
– Bul baǵytta biz kópjaqty saýda-ekonomıkalyq seriktestikti odan ári nyǵaıtý úshin birlesken jobalardy júzege asyrýǵa erekshe mán beremiz. Sonyń ishinde «jasyl» energetıkany damytý, ónerkásip, mańyzdy paıdaly qazbalardy óńdeý, kólik jáne júk tasymaly, sondaı-aq aýyl sharýashylyǵyn órkendetýdi atap ótýge bolady. Sıfrlyq tehnologııalar men jasandy ıntellektini engizý – elderimizdiń ekonomıkasy úshin ashylyp otyrǵan úlken múmkindik, – dedi Emomalı Rahmon.
Buǵan qosa ol sammıtke qatysýshy memleket basshylarynyń nazaryn sıfrlandyrýdy damytý, sonyń ishinde ınnovasııalyq bıznes-modelder men elektrondyq kommersııany engizý máselesine aýdardy.
Áriptesteriniń oıyn quptaǵan Túrikmenstan Prezıdenti Serdar Berdimuhamedov bul jıynnyń Sıan deklarasııasynda bekitilgen bastamalardy iske asyrýǵa baǵyttalǵan zańdy jalǵasy ekenin atap ótti. Ol dıplomatııa, ekonomıka, ınvestısııa, kólik, energetıka, ekologııa jáne gýmanıtarlyq sala – memleketter arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń basty baǵyttary retinde aıqyndalǵanyn aıtty.
– Halyqaralyq jaǵdaıdyń qazirgi ahýalyn eskere otyryp, syrtqy saıasat salasyndaǵy Jahandyq qaýipsizdik strategııasyn ázirleý týraly bastamany qarastyrýdy usynamyn. Sonymen qatar Ortalyq Azııa elderi men Qytaı arasynda kólik salasyndaǵy ózara is-qımyldy keńeıtý múmkindiginiń keleshegi zor. Bul turǵyda Qytaıdyń «Bir beldeý – bir jol» bastamasy men Túrikmenstannyń ulttyq kólik-logıstıkalyq áleýetin ushtastyra otyryp, óńirlik baılanystardy odan ári tereńdetýge bolady, – dedi Serdar Berdimuhamedov.
Túrikmenstan Prezıdenti saýda-sattyq, kásipkerlik, birlesken kásiporyndar men ınnovasııalyq yntymaqtastyqty damytý, sondaı-aq mádenı únqatysýdyń mańyzyn erekshe atap ótti.
Sammıt otyrysyna qatysqan О́zbekstan Prezıdenti Shavkat Mırzııoev Ortalyq Azııa men Qytaıdy ózara dostyq pen yntymaqqa negizdelgen kópǵasyrlyq baılanys jalǵap jatqanyn aıtty. Ol bul jıynnyń halyqaralyq qaýipsizdiktiń shaıqalyp turǵan shaǵynda ótip jatqanyn atap ótti.
– Jańa qaqtyǵys oshaqtary tutanyp jatyr. QHR Tóraǵasynyń «bul qaqtyǵystarda jeńimpazdar bolmaıdy» degen sózine tolyqtaı qosylamyn. Osyndaı almaǵaıyp ýaqytta aımaqtyq birlik pen yntymaqtyń mańyzy asa zor, – dedi О́zbekstan basshysy.
Sondaı-aq Shavkat Mırzııoev Ortalyq Azııadaǵy ekologııalyq problemalardy Qytaıdyń aldyńǵy qatarly tehnologııalary arqyly sheshý, jasandy ıntellekt, tranzıttik áleýet, elektrondy Uly Jibek joly, qaýipsizdik máseleleri jaıyn da tilge tıek etti.
Al «Ortalyq Azııa – Qytaı» formaty Hatshylyǵynyń Bas hatshysy Sýn Veıdýn BAQ aldynda málimdeme jasady.
– Alty memlekettiń basshylary Sıan sammıtinen bergi yntymaqtastyqtyń nátıjelerin joǵary baǵalaıdy. Keıingi eki jylda Qytaı men Ortalyq Azııa elderi arasyndaǵy saýda aınalymy barynsha artyp, 35 paıyz ósim kórsetti. Naqty sanǵa júginsek, ótken jyly 100 mlrd dollarǵa jetip qaldy. О́ndiris pen ınvestısııalar, jer paıdalaný, ǵylymı-tehnıkalyq ınnovasııalar salasyndaǵy yntymaqtastyq alǵa jyljyp keledi. Jasyl ónerkásip, sıfrlyq ekonomıka, jasandy ıntellekt, aeroǵarysh jáne avıasııa ónerkásibi elderimiz arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń jańa baǵyttaryn qurap otyr, – dedi Sýn Veıdýn.
Sonymen qatar «Ortalyq Azııa – Qytaı» formaty Hatshylyǵynyń Bas hatshysy Qytaıdyń elektrli kólikteri men fotoelektr ónimderiniń Ortalyq Azııa elderine kóbirek eksporttalyp jatqanyn, óz kezeginde Ortalyq Azııa elderinen mys, bıdaı men et ónimderi ımporttalatynyn aıtty. Qytaıdyń Qazaqstanmen jáne О́zbekstanmen vızasyz rejim ornatyp, «Qytaı – Ortalyq Azııa» týrıstik temirjol quramdary sátti bastaý alǵanyn tilge tıek etti.
Bas hatshy «Astana deklarasııasynyń» baı mazmuny men keń aýqymyna, damý baǵyttaryn naqty kórsetken áleýetine de toqtaldy.
– «Ortalyq Azııa – Qytaı» formatynyń memleket basshylary aımaqtyń strategııalyq mańyzyna jáne ózara teńdik, qurmet pen paıda negizindegi jan-jaqty yntymaqtastyqty odan ári tereńdetýdiń mańyzyn túsine otyryp, budan ári de dostyq qarym-qatynastardy nyǵaıtýǵa, saıası senim men ekonomıkalyq árekettestikti alǵa bastyrýǵa mán beredi. Bizdiń halyqtarymyz úshin tıimdi keleshek ornatý maqsatynda taraptar Ortalyq Azııa men Qytaıdyń birtutas taǵdyr qaýymdastyǵyn birlesip qurýǵa talpynatynyn dáleldedi, – dedi Sýn Veıdýn.
Sonymen qatar ol Máńgi tatý kórshilik, dostyq pen yntymaqtastyq týraly sharttyń mańyzyna toqtalyp, bul qujat barlyq eldiń múddesine saı keletinin jáne eń mańyzdy degen máselelerdi qozǵaıtynyn aıtty. Osy shaqtan Qytaı men Ortalyq Azııa arasyndaǵy alys-beris pen barys-kelistiń jańa tarıh paraǵy ashylǵanyn málimdedi.
Forým qorytyndysynda memleket basshylary ekinshi «Ortalyq Azııa – Qytaı» sammıtiniń Astana deklarasııasyna, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasy, Qyrǵyz Respýblıkasy, Tájikstan Respýblıkasy, Túrikmenstan Respýblıkasy, О́zbekstan Respýblıkasy jáne Qytaı Halyq Respýblıkasy arasyndaǵy máńgi tatý kórshilik, dostyq pen yntymaqtastyq týraly shartqa qol qoıdy.
Gúlnar JOLJAN,
Eskendir ZULQARNAI,
«Egemen Qazaqstan»
