Sýretti túsirgen – Arman Muhatov
Otyrysta Mádenıet jáne aqparat mınıstri, Ulttyq komıssııa tóraıymy Aıda Balaeva ana men balany qorǵaý, jarqyn bolashaqtyń irgetasy retinde ult densaýlyǵyn saqtaý jáne nyǵaıtý, sondaı-aq balalar men jasóspirimderdiń densaýlyǵyn qamtamasyz etýdiń ınnovasııalyq tásilderin engizý elimizdiń memlekettik saıasatynyń negizgi qaǵıdattary ekenin atap ótti.
– Ult densaýlyǵynyń kórsetkishi – qoǵamnyń aınasy. Bul másele – kún tártibindegi basym baǵyt. Memleket basshysy ana men bala densaýlyǵyn saqtaýǵa erekshe kóńil bólip keledi. Osy máseleler Ulttyq komıssııanyń otyrystarynda únemi kóteriledi. Ana men balany qorǵaý salasyndaǵy oń nátıjelerge qaramastan, bul baǵyttaǵy jumysty toqtatýǵa áli erte. Náreste, bala jáne ana ólimin azaıtý, erte júktilik pen túsikterdiń aldyn alý, deni saý balalardyń týylýyna jaǵdaı jasaý barlyq densaýlyq saqtaý júıesiniń negizgi mindetine aınalýǵa tıis, – dedi A.Balaeva.
Dúnıejúzilik Densaýlyq saqtaý uıymynyń málimetterine súıensek, erte bosaný – bala óliminiń negizgi sebepteriniń biri. О́ıtkeni medısınalyq kórsetkishterge sáıkes 19 jasqa deıingi júktilik erte dep sanalady. Al qazir elimizde Densaýlyq saqtaý mınıstri Aqmaral Álnazarovanyń aıtýynsha, jyl saıyn 15–17 jas aralyǵyndaǵy shamamen 2 755 jasóspirim júktiligi tirkeledi, bul úrdis 2016 jyldan saqtalyp otyr. Sonymen qatar 2024 jyly 14 jasqa deıingi jasóspirimder arasynda 22 bala týý, 15–17 jas aralyǵyndaǵy jasóspirimder arasynda 1 455 jaǵdaı tirkelgen.
– 15–17 jas tobyndaǵy týý kórsetkishi sáıkes jastaǵy 1 000 qyz balaǵa shaqqanda 2,8-di qurady. 2016–2024 jyldar aralyǵynda 15–17 jas aralyǵyndaǵy jasóspirimder arasyndaǵy týý sany eki esege derlik – 2016 jylǵy 2 745 jaǵdaıdan 2024 jyly 1 445-ke deıin qysqardy. 14 jasqa deıingi qyzdar arasynda túsik jasatýdyń ortasha sany jylyna 16 jaǵdaıdy quraıdy. Sonymen qatar 2016 jyldan 2024 jylǵa deıin 15–17 jas aralyǵyndaǵy jasóspirimder arasynda túsik jasatý sanynyń turaqty tómendeýi baıqaldy, 700-den 355 jaǵdaıǵa deıin bul da eki esege jýyq azaıǵanyn kórsetedi, – dedi Densaýlyq saqtaý mınıstri.
Jasóspirimder arasyndaǵy júktiliktiń eń kóp sany Mańǵystaý, Qostanaı, Almaty jáne Túrkistan oblystarynda tirkelgen. Bul óńirlerde 15–19 jas aralyǵyndaǵy qyzdardyń týý kórsetkishi – respýblıkalyq kórsetkishten joǵary. Mańǵystaý birneshe jyldan beri jasóspirimderdiń júktiliginiń ósýi boıynsha kósh bastap tur. Máselen, oblys boıynsha erte júktilik kórsetkishi 15–17 jas aralyǵyndaǵy 1 000 qyz balaǵa shaqqanda 5,45-ti qurady, 110 jasóspirim qyz bosanǵan, túsik jasatý kórsetkishi 1,19, al respýblıka boıynsha 0,71-di quraıdy.
– Oblys boıynsha erte júktilik Munaıly aýdanynda baıqalady. Jańaózen qalasynda da ósim bar, 2025 jyly – 36, 2024 jyly – 28, ıaǵnı 8 jaǵdaıǵa kóp. Aqtaý qalasynda – 28. Dese de, 15–17 jas aralyǵyndaǵy jasóspirimder arasynda tirkelgen júktilik jaǵdaıy boıynsha 2024 jyly 65-ti qurasa, 2025 jyly 57 jaǵdaı tirkelip, 8 derekke tómendegeni baıqalady. Sonymen qatar 2025 jyldyń alǵashqy úsh aıynda jasóspirimder arasynda túsik tirkelmegen. Bul kórsetkish jasóspirimdermen júrgizilip jatqan profılaktıkalyq jumystyń oń nátıjesin kórsetedi, – dedi Mańǵystaý oblysy ákiminiń orynbasary, Mańǵystaý oblysy ákimdiginiń janyndaǵy kámeletke tolmaǵan balalardyń isi jáne olardyń quqyǵyn qorǵaý jónindegi komıssııa tóraǵasy Abbat О́risbaev.
Mamandar elimizdegi jasóspirim qyzdardyń erte júktiligi azaıǵanyn aqparattyq jumystardyń nátıjesi ekenin aıtady.
– Salaaralyq ózara is-qımyldy kúsheıtý jáne jasóspirimder arasynda habardarlyqty arttyrý aıasynda bıyl 12–16 mamyr aralyǵynda ótkizilgen Reprodýktıvti densaýlyq aptalyǵy tıimdi bastama boldy. Jastarǵa densaýlyq ortalyqtarynda jáne alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek uıymdarynda ashyq esik kúnderi ótkizildi, áleýmettik jelilerde aýqymdy is-sharalar ótkizildi. 358 498 adamdy qamtyǵan arnaıy dárister men keńester uıymdastyryldy. Gınekolog, ýrolog, ınfeksıonıst sekildi mamandardyń qatysýymen óńirlerde 3 636 tanymdyq kezdesý men dáris ótkizildi, BAQ-ta 238 saraptamalyq suhbat, túsinikteme, baıandamalar jarııalandy. Medısınalyq-aqparattyq qyzmetterdiń qoljetimdiligin arttyrýǵa, sondaı-aq jasóspirimder men jastarda óz densaýlyǵyna jaýapkershilikpen qaraýdy qalyptastyrýǵa erekshe kóńil bólindi, – dedi A.Álnazarova.
Oqý aǵartý mınıstrligi de aqparattyq, túsindirý jumystaryn ótkizgenin málimdedi. Mektepterde mamandardyń qatysýymen dárister uıymdastyrylǵan. Bul baǵyttaǵy jumys jalǵasyp keledi.
– Reprodýktıvti densaýlyq aptalyǵy Jastar densaýlyq ortalyqtarynyń qyzmeti suranysqa ıe ekenin kórsetti. Alaıda óńirlerdegi ortalyqtardyń jumysynda eleýli aıyrmashylyq anyqtaldy. Onyń ishinde olardyń durys jumys istemeýi, jabylyp qalǵan, shtat bolmaǵan nemese kelýshiler óte az bolǵan. Osy oraıda kóptegen aýyldyq eldi mekenniń shalǵaılyǵyn jáne medısınalyq qyzmetterge, onyń ishinde reprodýktıvti densaýlyq salasynda turaqty qoljetimdilikti eskere otyryp, densaýlyq saqtaý salasyndaǵy sıfrlyq sheshimderdi (HealthTech) damytý úshin turaqty jumys isteıtin dıalog alańyn qurý usynamyz, – dedi Senat tóraǵasynyń keńesshisi, saıasattanýshy, Prezıdent janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııa tóraǵasynyń orynbasary Juldyzaı Ysqaqova.
