Sýretterdi túsirgender – A.Dúısenbaev, E.ÚKIBAEV
– Atalǵan forým jıyrma jyldan asa ýaqyt boıy Qazaqstanda ınvestısııaǵa baǵdarlanǵan ekojúıe qalyptastyrýda mańyzdy ról atqaryp keledi. Biz Keńestiń belsendi qatysýymen elimizde ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartýǵa, ashyqtyqty arttyrýǵa jáne kásipkerlik júrgizý sharttaryn jeńildetýge baǵyttalǵan keshendi reformalardy odan ári jalǵastyrýǵa nıettimiz, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdenttiń aıtýynsha, sarapshylar taıaý jyldary jahandyq IJО́ ósimi shamamen 2,9 paıyzǵa deıin baıaýlaıtynyn boljap otyr.
– Búginde ınflıasııalyq qysymnyń kúsheıgeni, jahandyq jetkizý tizbegindegi kedergilerdiń jáne iskerlik ortadaǵy baǵdarsyzdyqtyń artqany baıqalady. Mundaı úrdister álem ekonomıkasynyń perspektıvasyn nasharlata túsýi yqtımal. Bul halyqaralyq syndarly dıalogtiń qajet ekenin kórsetedi. Qazaqstan sekildi elderdiń ekonomıkasy osyndaı syn-qaterler kezinde syrtqy daǵdarystarǵa tótep bere aldy. Bıylǵy bes aıda Qazaqstan ekonomıkasy 6 paıyzǵa ósti. Oǵan kólik jáne logıstıka, qurylys, saýda, taý-ken ónerkásibi jáne óńdeý salalary kóp úles qosty, – dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaevtyń pikirinshe, Qazaqstannyń strategııalyq turǵydan ornalasýy, adamı kapıtaly jáne reformalardy jan-jaqty júrgizýi ınvestorlarǵa da, ulttyq ekonomıkaǵa da mol múmkindik beredi. Prezıdent ınvestorlardyń máselesin «osy jerde jáne dál qazir» qaǵıdaty boıynsha jedel sheshýge baǵyttalǵan Investısııalyq shtab qyzmetine toqtaldy. Atalǵan shtab 70 mlrd dollardy quraıtyn 137 ınvestısııalyq jobaǵa qoldaý kórsetti. Sondaı-aq zańnamaǵa ınvestorlardyń problemasyn júıeli túrde sheshýdi kózdeıtin 140 túzetý engizýge bastamashy boldy.
Investorlar quqyǵyn qorǵaýǵa arnalǵan arnaıy «prokýrorlyq súzgi» mehanızmi engizildi. Bıyldan bastap memlekettik organdar Bas prokýratýranyń aldyn ala kelisiminsiz ınvestorlarǵa qatysty tekserý júrgizýge, ákimshilik is qozǵaýǵa, talap aryz berýge nemese qandaı da bir shekteý qoıýǵa quqyly emes.
– Biz Ulttyq sıfrlyq ınvestısııalyq platformany iske qostyq. Ol ınvestısııalarǵa qatysty memlekettik qyzmetterdi «bir tereze» qaǵıdaty boıynsha biriktirip, keńes berýden bastap ruqsat alýǵa deıingi barlyq úderisti qamtıdy. Budan bólek, iskerlik belsendilikti yntalandyrý jáne ekonomıkaǵa jeke ınvestısııa tartý úshin jańa Salyq kodeksi Senat qaraýyna engizildi. Qujat jergilikti óndiristi damytatyn ınvestorlarǵa maqsatty jeńildikter berýdi jáne qosylǵan quny joǵary ónim eksporttaýshylardy qoldaýdy qarastyrady, – dedi Prezıdent.
Memleket basshysy ınvestorlarmen yqpaldastyqtyń perspektıvaly baǵyttaryna, atap aıtqanda, Qazaqstannyń ındýstrııalyq áleýetin damytý máselesine toqtaldy.
– Taý-ken salasy elimizdiń óńdeý ónerkásibiniń negizgi tiregi bolyp qala beredi. Qazaqstan taý-ken ónerkásibi men metallýrgııanyń jahandyq mańyzyn túsine otyryp, ınvestorlarǵa ashyq, jan-jaqty zańnama arqyly turaqty ári qolaıly ıýrısdıksııa qalyptastyrdy. Júrgizilip jatqan reformalardyń nátıjesinde elimizdegi geologııalyq barlaý jumystaryna álemdik iri oıynshylar – Rio Tinto, Fortescue, Ivanhoe, First Quantum jáne Tech Resources kompanııalary keldi. Jańa Salyq kodeksinde shıkizatty el ishinde tereń óńdeýdi yntalandyratyn roıaltı tártibi qarastyrylady. Elimizdiń baı mıneraldy-shıkizattyq bazasy, jer qoınaýyn paıdalanýdaǵy zamanaýı zańnamasy men ashyq salyq júıesi jahandyq tizbektegi mańyzdy mıneraldardy jetkizý boıynsha strategııalyq ornymyzdy qamtamasyz etetinine senimdimiz, – dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstannyń shıkizatty tereń óńdeý jáne jańa býyndaǵy ónerkásiptik óndiris qurý jolynda batyl qadam jasaǵanyna nazar aýdardy. Memleket basshysy Qazaqstan temirjol salasyna arnalǵan mashına jasaý boıynsha Wabtec, Alstom jáne Stadler kompanııalarymen tabysty yntymaqtastyq ornatqanyn jetkizdi. Atap aıtqanda, Alstom kompanııasy elimizde servıstik ortalyqtar salyp, 2028 jyldan bastap lokomotıvterdiń jańa býynyn shyǵarýdy josparlap otyr. Wabtec kompanııasy balama otynmen júretin jyljymaly quramǵa 200 mln dollar ınvestısııa quıdy. Al Stadler Rail kásiporny óndiristik qýaty jylyna 100 vagon shyǵaratyn zaýyt saldy.
Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstannyń agroónerkásip kesheniniń joǵary áleýetine toqtaldy. Elimiz egistikke jáne jaıylymǵa jaramdy jer kólemi jaǵynan álemde altynshy oryndy ıelenedi, sondaı-aq astyq eksporty boıynsha jetekshi on memlekettiń qataryna kiredi. Memleket basshysy PepsiCo, Fufeng Group jáne Dalian Hesheng sııaqty sheteldik ınvestorlardyń tabysty qyzmetin mysalǵa keltirip, olardyń jergilikti ónimge turaqty suranys qalyptastyryp, ozyq tehnologııalardy engizip jatqanyn aıtty.
Prezıdent Qazaqstannyń kólik ınfraqurylymyn keshendi jańǵyrtý arqyly strategııalyq tranzıttik hab retindegi mártebesin nyǵaıtýǵa basa mán beretinin jetkizdi.
– Josparǵa sáıkes, 2029 jylǵa deıin 11 myń shaqyrym temirjol jańǵyrtylyp, jańa 5 myń shaqyrym temirjol salynbaq. Bıyl «Dostyq – Moıynty» ýchaskesinde jalpy uzyndyǵy 830 shaqyrym bolatyn temirjol iske qosylady. Josparlanǵan merziminen eki jyl buryn paıdalanýǵa berilgen strategııalyq mańyzdy baǵyt ótkizý qabiletin bes ese arttyrýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq «Darbaza – Maqtaaral», «Moıynty – Qyzyljar», «Altynkól – Jetigen» sekildi birqatar dálizderdi keńeıtýdi kózdep otyrmyz. Atalǵan jobalardy júzege asyrý arqyly Qazaqstannyń temirjoldary arqyly ótetin júk kólemin ulǵaıtýǵa múmkindik alamyz. Sonymen qatar avtojol ınfraqurylymynyń sapasy men qaýipsizdigin arttyrýǵa baǵyttalǵan jumystar atqarylyp jatyr. Byltyr «Taldyqorǵan – О́skemen», «Qaraǵandy – Almaty» jáne «Aqtóbe – Atyraý – Astrahan» sııaqty úsh halyqaralyq iri avtojol qoldanysqa berildi. Osylaısha, elimizdegi halyqaralyq avtokólik dálizi 1 600 shaqyrymǵa artty. Bul 2023 jyly el ıgiligine berilgen joldardan eki ese kóp. Bıyl Qazaqstan boıynsha 13 myń shaqyrymnan asa avtojol salynyp, jóndeý jumystary júrgiziledi, – dedi Prezıdent.
Sondaı-aq Almaty, Qyzylorda jáne Shymkent áýejaılarynda jańa halyqaralyq termınaldar ashylyp, olardyń ótkizý qabileti alty ese ulǵaıdy.
Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstannyń BUU reıtınginde sıfrlandyrý kórsetkishi boıynsha álemdegi kóshbasshy 30 eldiń sanatyna kiretinin eske saldy. Prezıdent 2018 jyldan beri eldegi fınteh-kompanııalar sany 4 esege artqanyn, krıptobırjalar men tólem júıelerin qosa alǵanda «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynda tirkelgen kompanııalar sany 4 myńnan asqanyn aıtty. Memleket basshysy halyqaralyq seriktesterdi sıfrlyq jáne jasandy ıntellekt ınfraqurylymdaryn damytý baǵytynda birlese jumys isteýge shaqyrdy.
– AHQO Shyǵys Eýropa men Ortalyq Azııa boıynsha Jahandyq qarjy ortalyqtary ındeksinde birinshi oryndy ıelenedi. Sondaı-aq jasyl jáne sıfrlyq qarjy boıynsha óńirde kóshbasshy sanalady. Elimizdegi tranzaksııalardyń 89 paıyzy qolma-qol aqshasyz júzege asyrylady. Al keıingi tórt jylda mobıldi bankıngti qoldaný 460 paıyzǵa ósken. Biz CryptoCity jańashyl pılottyq aımaǵyn qurýdy josparlap otyrmyz. Onda taýar satyp alýǵa, qyzmetter men basqa da maqsattarǵa krıptovalıýtany paıdalanýǵa bolady. Elimiz úshin jasandy ıntellektini ilgeriletýdiń strategııalyq mańyzy zor. Jasandy zerde – memlekettiń bolashaq damýynyń, básekege qabilettiliginiń jáne sıfrlyq egemendiginiń basty faktory, – dedi Memleket basshysy.
Sóz sońynda Qasym-Jomart Toqaev memleket pen jeke sektor arasyndaǵy uzaqmerzimdi ózara tıimdi yntymaqtastyq turaqty jáne ınklıýzıvti ekonomıkalyq ósimdi qamtamasyz etýde basty ról atqaratynyna senim bildirdi.
Jıynda Eýropalyq qaıta qurý jáne damý bankiniń prezıdenti Odıl Reno-Basso, QR О́nerkásip jáne qurylys mınıstri Ersaıyn Naǵaspaev, «Qazaqstannyń sheteldik ınvestorlar keńesi» qaýymdastyǵynyń basqarma tóraǵasy Erlan Dosymbekov, Azııa damý bankiniń vıse-prezıdenti Bhargav Dasgýpta, VEON tobynyń bas atqarýshy dırektory Kaan Terzıoglý, CNPC vıse-prezıdenti Chjan Daoveı, Alstom kompanııasynyń Afrıka, Taıaý Shyǵys jáne Ortalyq Azııa óńirleri boıynsha prezıdenti Martan Vojýr sóz sóıledi.
