Foto: Ashyq derekkóz
Maksım Rojın, QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty:
Jýrnalıstıka ómirimdi kúrt ózgertti
Jýrnalıstıkaǵa magıstratýrada oqyp júrgen kezimde keldim. Bul sala maǵan alystaý boldy, sebebi pedagogıka mamandyǵyn támamdap, magıstratýrada «Pedagogıka jáne psıhologııa» mamandyǵynda bilim alyp júrgen edim. 2006 jyly bir saıası sharada «Astana» arnasyna suhbat berdim. Sodan keıin meni atalǵan arnanyń jańalyqtar júrgizýshisi Oksana Peters qonaq retinde stýdııaǵa shaqyrdy. Sol sát meniń jýrnalıstıka salasyna kelýime áser etti dep oılaımyn, óıtkeni telearna meni jumysqa shaqyrdy. Kóp oılanyp ýaıymdadym, atalǵan usynystan bas tartpaqshy da boldym. Biraq maǵan Shymkent qalasyndaǵy Habar agenttiginiń menshikti tilshisi Ábdez Rahmanuly aǵamyzdyń «shaqyrǵan jerden qalma, áli jassyń ózińdi barlyq salada synap kórý kerek» degen sózi áser etti. Men 2006 jyldan bastap «Astana» arnasynyń qazaq redaksııasynda jańalyqtar júrgizýshisi qyzmetine keldim.
Sodan úsh jyl sol arnada stýdııada jańalyq oqydym, sodan keıin «Jetinshi» arnaǵa «Nysana» baǵdarlamasyna kelip, ol jerde de úsh jyl tilshi qyzmetinde júrdim. Jýrnalıstıkada jalpy 10 jyldaı qyzmet etip, túrli jetistikterge jetip, odan ary qaraı qoǵammen baılanys salasyna aýystym. Jalpy sanap kórsem, aqparat salasynda, qoǵammen baılanys salasynda 15 jylǵa jýyq jumys jasappyn.
Jýrnalıstıka salasy meniń ómirimdi kúrt ózgertip, jańa belesterge jeteledi. Elimizdiń aqparattyq keńistigi men jýrnalıstıka salasyna eńbek etkenime maqtanamyn. Eńbek jolymda maǵan ustaz bolyp, sheberlik turǵysynda qatty áser etken, meni baýlyǵan talaı myqty mamandar kezdesti. Atap aıtqanda Bıbigúl Jeksenbaı, Mıhaıl Dorofeev, Aıbek Aldabergenov, Tımýr Asylhanov, Torǵyn Ospanbaeva, Oksana Peters, Danııar Oral, Aıbar Oljaı. Osy kisilerge ózimdi ómir boıy qaryzdar sezinemin. О́ıtkeni meniń maman retinde qalyptasýyma orasan zor úles qosqan sol kisilerden kóp nárse úırendim!
Jýrnalıstıka men depýtattyq qyzmet jalpy uqsas, óıtkeni atalǵan eki sala da memleket pen halyqtyń arasynda altyn kópir rólin atqaratyny málim.
Raýan Sábıtuly, «Elorda Aqparat» medıaseriktestigi dırektorynyń orynbasary:
Alpaýyt kompanııa 100 myń teńge usynǵan
Jýrnalıst mamandyǵynyń ózine tán qyzyǵy da qıyndyǵy da jeterlik. Qyzmet babynda túrli jaǵdaılarǵa kezigip, túrli oqıǵalardy bastan ótkeresiń. Keıde redaksııalyq tapsyrmadan bólek ózińniń kásibı áýestigiń múldem oılamaǵan nátıjelerge jetkizip jatady.
Ol kezde oqyrmany 50 myńǵa jeteǵabyl «Ana tili» gazetinde qyzmet etemin. Birde elimizge belgili iri saýda jelisine bas suǵyp, konservidegi tamaq aldym. Úıge barǵan soń quramy qazaq tilinde jazylǵan syrtyndaǵy japsyrma qaǵazyna kózim tústi. Sosyn erinbeı óte usaq áriptermen jazylǵan orys tilindegi japsyrma qaǵazyndaǵy maǵlumattardy da oqyp kep qalsam, ishinde dońyz maıy bar bolyp shyqty. Al qazaqshasynda bul málimet múldem kórsetilmegen. Saýda jelisiniń marketıngin birden uǵa qoıdym, ádette qazaqtildi tutynýshynyń basym bóligi musylman bolǵan soń dońyz eti men maıyna jolaı qoımaıdy.
Sodan dereý álgi saýda úıiniń sórelerine zertteý júrgizip, týra osyndaı ózge de óreskeldikterdi taptym. Kóp uzamaı gazettiń aıqara betine «Saýda úıi tutynýshylardy nege aldap otyr?» degen maqalam jarq ete qaldy.
Jasyratyny joq, ol kezde gazet-jýrnaldar áli de pármendi edi. Basylymda másele kóterilse, ol mindetti túrde sheshimin tabatyn.
Álgi maqala jaryq kórgen soń saýda jelisiniń basshylyǵy meni keńsesine shaqyryp, óz bylyqtaryn jýyp-shaıý maqsatynda 100 myń teńge usyndy. Talap-sharty bireý ǵana – álgi syn maqalanyń izin sýytpaı kompanııa týraly oń ráýishtegi jaǵymdy maqala jazýym kerek. Ol kezdegi aılyǵymyz 25 myń teńge ekenin eskersek, páter jaldap júrgen boıdaq úshin bul qanshalyqty kóp aqsha ekenin ózińiz elestete berińiz.
Biraq bul usynystan úzildi-kesildi bas tartyp, kerisinshe atalǵan máseleni odan ary indete zerttep, taǵy bir dúrkin maqala jarııaladyq. Nátıjesinde álgi kompanııa halyqtan keshirim surap, qatelerin túzeýge májbúr boldy.
Tóri joq kúrkedegi bes muńlyq
Sol kezdegi redaksııamyz ornalasqan Abaı-Gagarın kósheleriniń qıylysynda gazet satatyn dúńgirshek bar edi. Eshteńeden sekem almastan sol dúńgirshekten únemi gazet-jýrnaldar satyp alyp júretinbiz. Bir kúni meniń osy mańda jumys isteıtin jýrnalıst ekenimdi bilgen soń satýshy apaı maǵan muńyn shaqty. Sóıtsem, úıi-kúıi bolmaǵan soń birneshe aıdan beri tórt balasymen birge sol dúńgirshekte ómir súrip jatyr eken. Aınalýǵa kelmeıtin aıadaı ǵana jerde bes adam qalaı tirshilik etýi múmkin dep óz qulaǵyma ózim senbedim. Meniń osy sekemimdi sezgendeı satýshy apaı ishke shaqyrdy. Júreksine basyp tabaldyryqtan attasam, rasynda qaraqoshqyl bólmede kózderi jaýtańdap bes muńlyq otyr. Syrttaǵy adamdar baıqamasyn dep kúndiz jaryqty jaqpaıdy eken.
«Tórlet!», dedi apaı esik aldynda sostıyp turyp qalǵan maǵan kúlimsireı qarap. Tórlet degeni jaı qazaqy joralǵy ǵoı, áıtpese tórge ozbaq turmaq aıaq sozyp otyra almaıtyn, bel jazyp jata almaıtyn kádimgi jaman-jáýtik kúrke. Júregim syzdap ketti. Almatydaı alyp shahardyń ortalyǵynda bes taǵdyr adam tózgisiz jaǵdaıda ólmestiń kúnin keship jatyr.
Gazetke bul týraly bir emes, eki márte berdik. Keıin ózge aqparat quraldary da ilip áketip, qoǵamdyq rezonans týǵyzdy. Aqyry Almaty ákimdigi aralasyp, muńlyqtarǵa eki bólmeli páter buıyrdy. Sol kezdegi qýanyshym áli esimnen ketpeıdi. Osydan keıin keıde adamdarǵa sharapatyńdy tıgizetin qalamnyń qýatyn moıyndamaı kór.
Iá, mundaı oqıǵalar jýrnalıst ómirinde jıi kezdesedi. Sol úshin de ol bılik pen halyq arasyn jalǵaýshy altyn kópir. Eń bastysy – óz prınsıpińe adal bolsań – ol da eldik qyzmet ekenin esten shyǵarmaýymyz kerek.
Gúlmıra Áshirbekova, L.Gýmılev atyndaǵy EUÝ-iń Jýrnalıstıka jáne áleýmettik ǵylymdar fakýltetiniń dosenti:
Otandyq medıabilim salasynda básekelestik joǵary
Jýrnalıstik bilim berý boıynsha ózekti máselelerdi zertteý, olardyń sebepterin aıqyndaý, sheshimin tabý joldaryn qarastyrý – biz úshin eń basty mindet. Zertteý nátıjelerine taldaý jasaıtyn bolsaq, otandyq medıabilim salasynda joǵary básekelestik baıqalady. Aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııanyń qarqyndy damýy jýrnalıst etıkasyna qatty yqpal etip jatyr. Bolashaq maman aqparat taratý ǵana emes, pikir qalyptastyra alatyn múmkindigin eshqashan umytpaýy kerek. Jýrnalıstik bilim berý turǵysynda áýeli onyń qoǵam aldyndaǵy jaýapkershiligin eskerý mańyzdy.
Joǵary oqý oryndarynyń barlyǵyna tán eń ózekti másele – professor-oqytýshylar quramynyń kásibı daıyndyǵy. Kóptegen JOO-da jýrnalıstik bilim berý boıynsha bazalyq bilimi bar mamandar emes, basqa salanyń ǵalymdarynyń úlesi basym. Bul – jýrnalıstıkanyń ǵylym retinde áli kúnge deıin moıyndalmaǵanyn jáne jýrnalıstıka boıynsha PhD fılosofııa doktorlarynyń jetispeýshiligin kórsetedi. Osy olqylyqtyń saldarynan bolashaq mamandardy kásibı turǵydan daıarlaýda teorııa men tájirıbe úılesim tappaı otyr. Kóptegen ýnıversıtetterde, onyń ishinde L.Gýmılev atyndaǵy EUÝ praktık-mamandardy oqytýshylyq qyzmetke tartý belsendi júzege asyrylyp keledi.
Jýrnalıstik bilim berýde sımýlıasııa, teorııa men praktıkalyq sabaqtyń tepe-teńdigin saqtaý, jańalyq jazý, sıýjet daıarlaýǵa mashyqtandyrý mańyzdy. Bolashaq maman úshin synı turǵydan oılaý daǵdysyn qalyptastyrýǵa erekshe den qoıýymyz kerek. Synı oılaý daǵdysy faktchek jasaý, zańnamany jáne etıkany saqtaýda óte qajet.
Salaǵa qyzyǵýshylar men talapkerler sany jyldan jylǵa artyp keledi, sondyqtan jýrnalıstiń jumysyna jasandy ıntellekt kómekshi qyzmet qana atqaratynyn aıtqym keledi. Taǵy bir aıta ketetin jaıt, jasandy ıntellektiniń kóz ilespes jyldamdyǵyn eskere kelip, aqparat taratý, mátin jazý, faktchek, avtorlyq quqyq máseleleri kún saıyn aldymyzdan shyǵyp otyr. Osy oraıda Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi tarapynan zańnamalyq qujattar qabyldaý qajet degen oıdamyn.
Janbolat Kenjeǵul, Ulttyq ulannyń baspasóz qyzmetkeri:
«Egemen Qazaqstan» ujymynda shyńdaldym
2018 jyly Qostanaıdaǵy A.Baıtursynov atyndaǵy memlekettik ýnıversıtettiń beıindi magıstratýrasyn aıaqtaǵan soń, Astanada jumys istegim keldi. Biraz mekemelerge túıindememdi joldadym, telearnalardyń kastıngterine qatysyp kórdim. Biraq sol shaqta maǵan tek qana «Egemen Qazaqstan» gazetiniń ınternet-redaksııasy esigin aıqara ashty. Bir jarym aıǵa jýyq tegin tájirıbeden ótken soń, maǵan ıýtýb arnany júrgizý tapsyryldy. О́zim operator, ózim jýrnalıst, ózim montajdaýshy retinde synaqtan óttim. Keıin qosymsha saıttyń jumystary júkteldi. Ýaqyt óte kele ınternet-redaksııanyń belsendi tilshisine aınalyp shyǵa keldim.
«Egemen Qazaqstan» men úshin qutty shańyraq boldy. Qanatymdy qataıtyp, qatarǵa qosqany úshin de bas basylymǵa, sondaǵy áriptesterime ózimdi qaryzdar sııaqty sezinemin.
Bir kúni Joldybaı Bazar aǵa meni kabınetine shaqyryp alyp, neni unatatynymdy surap alǵan soń birqatar tapsyrma berdi. Kóp uzamaı aıtqan maqalalaryn jazyp ákeldim. Qatelerdi kórsetip, aqyl-keńesin aıtty, sodan soń qolyn jaıyp batasyn berdi. Sóıtip jýrnalıstıkadaǵy jolymdy Joldybaı Bazardyń batasymen bastadym. Talǵat Batyrhan aǵamyzdyń qamshylaýymen gazet betinde aýylymyzdyń máselesin kóterdim, Beken Qaırat aǵa kúsh-jigerimdi qaıraıtyn, bas redaktor Ǵabıt Músirep aǵalyq aqylyn aıtatyn. Osyndaı janashyr jaqsy-jaısandardyń janynda birshama tájirıbe jınadym.
Osylaısha «Egemen Qazaqstan» gazeti men saıtynyń jýrnalısterinen úlgi ala júrip, úırenip, azdy-kópti shyńdaldym. Bes jylǵa jýyq jumys istegen soń, ómirime ózgeshe ózgeris jasaǵym keldi.
Sondaı kúnderdiń birinde Ulttyq ulannyń baspasóz qyzmetine jýrnalıst izdegen habarlandyrýǵa keziktim. Sol habarlandyrý meni áp-cátte áskerı qyzmetshige aınaldyryp jiberdi desem bolady. Búginde quqyqtyq tártip áskeriniń «Qalqan» gazeti men «Búrkit» jýrnaly redaksııasynda qyzmet atqaryp kelemin. Áskerı basylymnyń bas redaktory polkovnık Erbolat Sultanovtyń jeke quram aldynda «Egemenniń mektebinen ótken azamat» dep tanystyrǵanyna da eki jyl óte shyǵypty. Bul qyzmette de úırenetin dúnıe kóp. Ulttyq ulan jaýyngerleriniń jankeshti qyzmeti men úlgili oqıǵalaryn el ishinde tartymdy etip taratý da kásibılikti qajet etedi. Bul óz kezeginde jastardyń patrıottyq tárbıesine jáne otansúıgishtik qasıetine oń yqpalyn tıgizetini sózsiz. Sondyqtan qoǵamnyń qajetine de jarap júrmiz dep oılaımyn.
