Oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıinde Tobyl óńirindegi tyl eńbekkerleriniń erlik tarıhynan syr shertetin kóptegen qujattar, fotosýretter saqtalyp qalǵan. Mýzeı qyzmetkeri Názmıa Otashevanyń aıtýynsha, soǵys bastalǵan soń 20 kúnnen keıin Qostanaı oblystyq atqarý komıtetinde áıelderge shuǵyl traktor, kombaın, júk kólikterin júrgizýdi úıretý máselesi qaralyp, 15 shilde men 15 tamyz aralyǵynda mehanızator áıelder brıgadalaryn daıarlap shyǵarý týraly sheshim qabyldanady.
«Osylaısha, az ýaqyttyń ishinde 3 myńnan asa áıel óndiristen bosatylyp, bir aılyq jedel kýrsty támamdap, daıyn mehanızator bolyp shyǵady. Munyń syrtynda, taǵy 1 jarym myń áıel sharýashylyqta júrip traktor júrgizýdiń qyr-syryn úırengen», deıdi mýzeı qyzmetkeri.
Mehanızasııa mektepterinde oqyǵan áıelder júk kólikteri men kombaın júrgizýge de mashyqtanǵan. Mektep túlekteri kýrsty támamdaı salyp, kombaın, traktor tizginine otyrǵan. Mýzeıde saqtalǵan derekterge sensek, 1941 jyldyń astyǵy túgeldeı áıelderdiń kúshimen jınalady. 1942 jyly óńirdegi búkil kolhoz-sovhoz jumysshylarynyń 73 paıyzy áıelderden turǵan. Áıelder, qarttar, jas balalar táýligine 16 saǵat jumys isteıdi. Maıdanǵa astyq, maı, et jiberedi.
El basyna kún týǵan aýyr kezeńde deni 18 jasqa tolmaǵan qyz balalar traktorǵa minip jer jyrtyp, egin egedi. Máselen, 1942 jyly mehanızator áıelder brıgadasy 2 myń gektar jerge dán egip, eńbek normasyn eki jarym ese artyq oryndaıdy. Soǵys jyldary traktor minip, jer jyrtqan tyl ardageriniń biri – Qostanaı qalasynyń turǵyny Ǵaınıkamal Tátkenova. Búginde 99 jastaǵy Ǵaınıkamal ájeı traktor tizginine otyrǵanda nebári 15 jasta eken.
«Tórt jasymda ákeden aıyryldym. Sheshem úsh balamen turmysqa shyǵyp edi, soǵys bastalǵan soń kúıeýi maıdanǵa ketti. Kóz ashqaly joqshylyq, ashtyq kórip óstik. Men toǵyzynshy synypty bitirgende soǵys bastaldy. Bir kúni basqarma úıge kelip, mektepti tastaısyń, traktor oqýyna barasyń, oqýǵa barmasań, eńbek armııasyna jiberemiz dedi. Sheshem úsh balamen úıde otyr. Men on bes jastaǵy balamyn. Sodan traktor úırenip, soǵys bitkenshe traktor aıdadym. Birinshi shyqqan temir dońǵalaqty traktor, kabınasy joq, tizgini aýyr, jıi toqtap qalady, astyna jatyp, ústine shyǵyp, ózim jóndep alamyn. Kıim joq, jalańaıaq júrip eńbek ettik. Egin ektik. Ony oryp, shaýyp nan qyldyq. Jurtty asyrap, bala tárbıeledik. Istegen jumysymyzǵa aqy suramadyq. Berse, bir keli bıdaı beredi. Ash-jalańash júrip, sonyń bárine tózdik. Adamnyń basynan qandaı qıynshylyq ótip jatyr, bárine shydamdylyq kerek. Al endi qazir qandaı raqat, oıyn-kúlki, qaıda barsań da, jol ashyq. Jastarǵa, balalarǵa baqyt, amandyq bersin, zaman tynysh bolsyn!», deıdi keıýana.
Qostanaı oblysy
